Λογότυπα άγνωστων θεών

Ελάχιστα έργα άφηναν καινοτομική ή «συντηρητική» αίσθηση, ήταν σύνολο μετρημένο, καλοδεμένο και ευανάγνωστο. H έκθεση έδινε την αίσθηση ανοιχτών οριζόντων, πολιτισμών που συναρμολογούνται σε κάτι καινούργιο. Τα έργα λειτουργούσαν ως λογότυπα, ως «οπτικά συμπιλήματα» πεποιθήσεων, βιωμάτων και παραδόσεων που αναζητούν ως νομαδικά τοτέμ (όπως το έργο του Ρ. McCarthy, στη φωτογραφία) το περαιτέρω κοινό τους

Αίσθηση επιτυχίας και ανανέωσης μας άφησε η εφετινή έκθεση των αιθουσαρχών
τέχνης, όχι γιατί είδαμε κάτι συγκλονιστικό, αλλά αντίθετα επειδή όλα ήταν
«μετρημένα», ισορροπημένα, χωρίς «μπόσικα» προς καμία κατεύθυνση.

Ο χώρος ήταν πάλι η νοικοκυρεμένη Hellexpo, όχι το παλιό χαώδες αεροδρόμιο,
όπου – αναγκαστικά, λόγω Ολυμπιακών – πέρυσι η εκθεσιακή διαδρομή ξεχείλωνε
και οι εντυπώσεις σκόρπιζαν. Καλές γραφίστικες προμετωπίδες, «φιλική προς τον
χρήστη» η διαδοχή περιπτέρων. Περιορισμένες στις μισές οι συμμετοχές γκαλερί
και καλλιτεχνών, αλλά χωρίς αρνητική συνέπεια στην τελική γενική εικόνα που
έπαιρνε ο επισκέπτης. Ίσως να οφείλεται και στην έκδηλη παρουσία του χορηγού,
ο οποίος εμφανώς έβαλε χέρι σε θέματα επικοινωνίας και παρουσίασης, πάντως
υπήρχε ένας «αέρας» επαγγελματισμού που μεταδιδόταν.

Οι γκαλερί δύσκολα ξεχώριζαν μεταξύ τους αν ήταν ελληνικές ή ιταλικές,
γερμανικές, αμερικανικές, αθηναϊκές ή θεσσαλονικιώτικες, της Καρδίτσας και του
Ναυπλίου. Ίσως να είναι κάποια κεντρική διάθεση «ομοιογενοποίησης των
εντυπώσεων», ίσως το πνεύμα της εποχής όπου η γραφίστικη διάθεση προσέλκυσης
του βλέμματος συνυφαίνεται απρόσκοπτα με τα έθνικ στοιχεία, σαν σε μια
«πολυεθνική κουρελού» – όπως αποκαλείται συχνά αυτή η μεταμοντέρνα διεθνιστική
συνύπαρξη -, το αποτέλεσμα ήταν πάντως ευανάγνωστο και ευπρόσδεκτο. Ελάχιστα
έργα άφηναν καινοτομική ή «συντηρητική» αίσθηση, ήταν σύνολο καλοδεμένο, με
αμοιβαία κατανόηση.

Υπήρχαν βέβαια τα γνωστά και βαρετά βίντεο – σπανίως τα βλέπει κανείς ολόκληρα
– σε μικρά δωμάτια. Οι καθιερωμένες τρισδιάστατες κατασκευές – Λ. Βενιέρη –
«Luxe», Ρ. Halley – «Xippas» κ.ά. – με έντονη τη διακοσμητική και «κόζι»
πρόθεση να γίνουν έργα συμβατά με τους σπιτικούς ή εργασιακούς χώρους,
προσφέροντας χάζι και μικρά οπτικά αινίγματα. Το κλίμα αυτό ανέδειξε ξαφνικά
την παραδοσιακή ζωγραφική με πινέλα και μπογιές – Γ. Λασηθιωτακης – «Αγκάθι»,
Λ. Παπούλα – «Άνεμος», M. Γρηγοριάδη, E. Ζούνη – «Μέδουσα», Τ. Παυλόπουλος, E.
Σακαγιάν – «Καλφαγιάν», η οποία εφέτος φάνηκε να ξανακερδίζει από το χαμένο
έδαφος.

Το ήρεμο στήσιμο και περιεχόμενο είχε ως αποτέλεσμα να χαίρεται ο θεατής όχι
μια φωνακλάδικη και αλληλοϋποβλεπόμενη πανσπερμία, αλλά έναν καλοπροαίρετο
διάλογο έργων, καλλιτεχνών, τεχνοτροπιών και πολιτισμικών ιδιαιτεροτήτων. Ήταν
σαν μουσειακή έκθεση φτιαγμένη ψύχραιμα, από κατασταλαγμένο ιστορικό-επιμελητή
και μας επέτρεπε να φιλοσοφήσουμε (και ν’ αγαπήσουμε) την τέχνη πολύ καλύτερα
από ορισμένες άλλες μεγάλες και πανάκριβες διεθνείς εκθέσεις τις οποίες είδαμε
πέρυσι.

«Ποιες αξίες, π.χ., ενσωματώνει ένα έργο του Ρ. McCarthy και των άλλων
κορυφαίων Καλιφορνέζων του αφιερώματος;», αναρωτηθήκαμε. Για ποιο τοπικό κοινό
κατ’ αρχήν και για ποιο διεθνές κατ’ επέκταση; Συζητήθηκε ότι πρόκειται για
Σχολή «κουλ» και πολυπολιτισμική, αντίστροφη προς το «σκληρό» νεοευορκέζικο
στυλ, που μεταφέρθηκε τελευταία στην Αθήνα; Ποιοι είναι οι άγνωστοι αλλά και
εκφραστικά ώριμοι καλλιτέχνες (N. Cohen, D. Hatzi κ.ά.) της γκαλερί «Κούρος»
δίπλα στον Γ. Σπυρόπουλο και τον Arman, γιατί τα χριστιανίζοντα χειροτεχνήματα
του M. Σπηλιόπουλου και τα τσαρουχικά λάδια του M. Καμπάνη («Χρυσόθεμις» μας
φάνηκαν διαχρονικά, σαν παλιό όνειρο;

Αναζητούν ως νομαδικά τοτέμ το κοινό τους

H έκθεση έδινε την αίσθηση ανοιχτών οριζόντων, πολιτισμών που συντήκονται
σε κάτι καινούργιο. Τα έργα λειτουργούσαν ως λογότυπα, ως «οπτικά συμπιλήματα»
πεποιθήσεων, βιωμάτων και παραδόσεων που αναζητούν ως νομαδικά τοτέμ το
περαιτέρω κοινό τους.

Στο βάθος των εντυπώσεων διαμορφώθηκε όμως κι ένα επιπλέον ερώτημα: μήπως η
δεκαετής επιτυχία της Foire αυτής καταργεί την Αθήνα ως εθνικό εικαστικό
κέντρο; Μήπως αυτό που κατόρθωσε και πέτυχε – δηλαδή να εξοικειώσει ακόμη
περισσότερο το φιλότεχνο κοινό με τη σύγχρονη τέχνη και να επεκτείνει την
αξιοσύλλεκτη καλλιτεχνική ύλη – απλώς διευκόλυνε τον δρόμο για τους ξένους
συλλέκτες και ντίλερ, χωρίς αντίστοιχα ν’ ανοίξουν νέοι δρόμοι για εξαγωγή των
δικών μας;

INFO

Art Athina 2005 – Συνάντηση Σύγχρονης Τέχνης – 43 γκαλερί από Ελλάδα, Κύπρο,
Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ιταλία, M. Βρετανία και ΗΠΑ με έργα 250
καλλιτεχνών. Hellexpo, τηλ. 210-6168.888, 20-24 Μαΐου.