Γκρέκο στη… μαστογραφία!

«H βάπτιση του Χριστού», αυγοτέμπερα και λάδι – περί το 1570 -, έργο της ιταλικής περιόδου του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου

Σε προκαταρκτικό τσεκ απ με ιατρικές μεθόδους υπεβλήθη ήδη από τους συντηρητές
ο αριστουργηματικός ανυπόγραφος πίνακας του Ελ Γκρέκο «H βάπτιση του Χριστού»,
ο οποίος θα εκτίθεται επί πέντε ημέρες στο Μουσείο Μπενάκη.

Ακρωτηριασμένος ελαφρά, ώστε να αλλάξει μορφή και να μετατραπεί από φύλλο ενός
τρίπτυχου με καμπύλη απόληξη σε κανονικό τετράπλευρο, πριονισμένος ώστε από
την αρχική ξύλινη σανίδα να μένει σήμερα μόνο μια λεπτή ζωγραφισμένη φλούδα
ξύλου, πάχους μόλις 2,3 χιλιοστών, έφθασε στην Ελλάδα ο περίφημος πίνακας του
Ελ Γκρέκο «H βάπτιση του Χριστού», που αγοράστηκε από τον οίκο Κρίστις τον
περασμένο Δεκέμβριο έναντι του ποσού των 1.150.000 ευρώ, ύστερα από μια
πρωτοφανή κινητοποίηση του Δήμου Ηρακλείου, αλλά και την προσφορά των χορηγών
για τη συγκέντρωση του ποσού.

Το Εργαστήριο Συντήρησης Εικόνων του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο έχει
ειδικευθεί στη συντήρηση πινάκων του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, προσφέρθηκε να
αναλάβει την ευθύνη και τη μεγάλη τιμή της συντήρησης του έργου και ο μικρός
πίνακας διαστάσεων 23,6X18 εκ. έφθασε στην Αθήνα για… εξετάσεις.

Σε ειδικευμένο Ιατρικό Κέντρο της Καλλιθέας πέρασε από ακτινολογικό μηχάνημα,
από μαστογράφο και αξονικό τομογράφο. Στα εργαστήρια συντήρησης του Μουσείου
Μπενάκη μπήκε κάτω από το μικροσκόπιο του υπέρυθρου αναφρακτικού
ανακλαστρογράφου και πέρασε από άλλες εξετάσεις της πολυφασματικής κάμερας.
«Τα πρώτα συμπεράσματα, οι πρώτες παρατηρήσεις, οι πληροφορίες και ενδείξεις
για την κατάσταση του έργου είναι ενθαρρυντικές», λέει ο επί 31 χρόνια
συντηρητής εικόνων κ. Στέργιος Στασινόπουλος.

«Προκειμένου να καταρτίσουμε ένα πλάνο συντήρησης, θα χρειασθούν και άλλες πιο
σύνθετες εξετάσεις, ορυκτολογικές, σε συνεργασία με τον “Δημόκριτο” και το
Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Για μη καταστροφικές αναλύσεις των χρωστικών ουσιών τού
Γκρέκο, θα υπάρξει συνεργασία με Ινστιτούτο του εξωτερικού προκειμένου να
διαπιστώσουμε τη σύσταση του βερνικιού που έχει χρησιμοποιηθεί και παρουσιάζει
σήμερα οξειδώσεις, οι οποίες θα πρέπει να αφαιρεθούν για να λάμψουν τα αρχικά
χρώματα».

Κάτω από το φάσμα του στερεοσκοπικού μηχανήματος φαίνονται λεπτομέρειες οι
οποίες δεν είναι δυνατόν να διακριθούν κάτω από τους ρύπους και τα βερνίκια. Ο
πίνακας είναι ένα διαμάντι. Με τις ακτίνες X βγαίνει στο φως το αρχικό
υπόστρωμα του σχεδίου και φανερώνεται ότι ο Γκρέκο, έχοντας ξεφύγει από την
αυστηρή βυζαντινή παράδοση που χρησιμοποιούσε ανθίβολα για τη σύνθεση – είδος
χάρτινων πατρόν – συνέθεσε τη βάπτιση με ελεύθερο σχέδιο, το οποίο και άλλαξε
στις λεπτομέρειες.

«Χρησιμοποιούμε τη μαστογραφία γιατί έχει πιο μαλακές ακτίνες, που
γράφουν με μεγάλη ευκρίνεια τα υποκείμενα στρώματα. Ο αξονικός τομογράφος
χρησιμοποιήθηκε επειδή θέλαμε να γνωρίζουμε αν είναι δυνατόν να αποκολληθεί το
πολύ λεπτό ξύλο του έργου από το ορθογώνιο ξύλο πάνω στο οποίο κολλήθηκε
αργότερα. Και ευτυχώς, απ’ ό,τι φαίνεται, η αποκόλληση είναι δυνατόν να γίνει».