Bρήκαν μέχρι και Kατά Iούδαν Eυαγγέλιο!

Πάπυρος με απόσπασμα από το Κατά Ιούδαν Ευαγγέλιο, που συντηρήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και θα εκδοθεί στα μέσα του 2006

Το Ευαγγέλιο κατά Ιούδαν, μια νέα εκδοχή των «Αργοναυτικών», ερωτικά γράμματα,
χαμένα αρχαία μυθιστορήματα, συμβόλαια και αυτοκρατορικά διατάγματα – πέρα από
χαμένες τραγωδίες του Σοφοκλή και ελεγείες του Αρχίλοχου – θα εκθοδούν σύντομα
από τη συλλογή των Παπύρων της Οξυρρύγχου, τα οποία – όπως υπόσχεται μιλώντας
στα «NEA» ο Έλληνας επιμελητής της συλλογής, δρ Νικόλαος Γκόνης – «δεν θα
αφήσουν τους παπυρολόγους και όσους ασχοληθούν με τα ευρήματά τους να
υποφέρουν από πλήξη»…

Το χειρόγραφο του Ευαγγελίου του Ιούδα, το οποίο βρέθηκε στην Αίγυπτο τη
δεκαετία του ’60, φέρεται να γράφτηκε πρώτα στα ελληνικά, αλλά το κείμενο
αποκηρύχθηκε κατά τον 2ο μ.X. αιώνα ως αιρετικό. «Τα χαμένα Ευαγγέλια, τα
οποία μπορούν τώρα να διαβαστούν, αναμένεται να προκαλέσουν σάλο, ιδιαίτερα
στον αγγλοσαξονικό κόσμο. Πρόκειται για ένα κομμάτι της πρώιμης χριστιανικής
γραμματείας το οποίο χάθηκε, επειδή η Εκκλησία θεώρησε ότι παρέδιδε αιρετικές
διδασκαλίες. Σύντομα θα εκδοθεί ένα Ευαγγέλιο, το οποίο φέρεται να έχει γράψει
ο Ιούδας», λέει στα «NEA» ο δρ Νικόλαος Γκόνης, τονίζοντας ότι ο νέος τρόπος
ανάγνωσης των κειμένων, όχι μόνο μπορεί να αυξήσει το υλικό της αρχαίας
γραμματείας και να μας γνωρίσει χαμένα έργα, αλλά και «να μας κάνει να
ξανασκεφτούμε πολλά απ’ όσα γνωρίζουμε ή νομίζουμε ότι γνωρίζουμε για τον
αρχαίο κόσμο».

Στον 1ο αιώνα μ.X. χρονολογείται το (παπυρικό) απόσπασμα από την κωμωδία του Μενάνδρου «Καρχηδόνιος» ή «Φάσμα»

Στον μεγαλύτερο θησαυρό αρχαίων κλασικών χειρογράφων του κόσμου, τα οποία
σώζονται σε αποσπασματική μορφή στη βιβλιοθήκη Σάκλερ του Πανεπιστημίου της
Οξφόρδης, δεν ανήκουν μόνο λογοτεχνικά έργα χαμένα μέχρι σήμερα στο σκοτάδι.
Αυτά αποτελούν το 5% των Παπύρων της Οξυρρύγχου, σημειώνει ο δρ Γκόνης: «Το
μεγαλύτερο μέρος των κειμένων είναι καθημερινά έγγραφα, αυτοκρατορικά
διατάγματα, συμβόλαια και αρχεία οικογενειών, στα οποία μπορεί κανείς να
παρακολουθήσει την ιστορία μιας οικογένειας σε διάρκεια 150 χρόνων και να
μάθει, για παράδειγμα, ότι η κόρη κάποιου δεν ήταν τελικά κόρη του! Υπάρχουν
επίσης ερωτικά γράμματα, αλλά δυστυχώς πολύ λίγα. Στα περισσότερα κείμενα οι
άνθρωποι δεν δείχνουν τα συναισθήματά τους».

H τεχνολογία των υπέρυθρων ακτίνων που ζωντάνεψε ξανά σβησμένους
στίχους έργων του Σοφοκλή, του Ευριπίδη, του Αρχίλοχου και του Ησιόδου από
τους Παπύρους της Οξυρρύγχου, δεν είναι νέα, σύμφωνα με τον επιμελητή της
συλλογής. «H μέθοδος των υπέρυθρων δεν είναι νέα, απλώς βρέθηκε ένας νέος
τρόπος χρήσης τους, με τον οποίο μπορούν πια να διαβαστούν γραμμές που ήταν
σκούρες και δυσανάγνωστες λόγω της υγρασίας».

«H Ταυρίς σάς προσκαλεί σε δείπνο προσφοράς στην Ίσιδα, στον ναό της, από την ογδόη έως την ενάτη ώρα», αναφέρει η «πρόσκληση» σε πάπυρο του 2ου-3ου αι. μ.X., που βρέθηκε στην Οξύρρυγχο και μελετάται στη Βιβλιοθήκη Sackler του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης από τον Έλληνα επιμελητή δρα Νικόλαο Γκόνη

Ανάμεσα στα νέα ευρήματα, εκτός από τα αποσπάσματα διαλόγων από την τραγωδία
του Σοφοκλή «Επίγονοι», είναι «κι ένας πάπυρος, ο οποίος δίνει μια καινούργια
εκδοχή των Αργοναυτικών του Απολλώνιου του Ροδίου. Πρόκειται, μάλιστα, για τον
Πάπυρο 69 της Οξυρρύγχου», τονίζει ο δρ Γκόνης, επισημαίνοντας ότι «ο αριθμός
των 400.000 αποσπασμάτων κειμένων που αναφέρθηκε για τους Παπύρους της
Οξυρρύγχου δεν είναι υπερβολικός». Μάλιστα, «ίσως να μιλάμε και για μεγαλύτερο
αριθμό αποσπασμάτων, τα οποία μπορεί να είναι και 500.000». Όσο για τον
χαρακτηρισμό της «Δεύτερης Αναγέννησης», τον οποίο έσπευσαν να δώσουν στην
είδηση της νέας μεθόδου ανάγνωσης των Παπύρων δημοσιεύματα βρετανικών
εφημερίδων, ο δρ Γκόνης τον χαρακτηρίζει «υπερβολικό», τονίζοντας ότι
«πρόκειται για παρανόηση, αφού αυτός ο χαρακτηρισμός είναι παλιός – είχε
ειπωθεί όταν οι Πάπυροι ανακαλύφθηκαν στην Οξύρρυγχο, επειδή τότε υπήρχαν
χαμένα κείμενα τα οποία ανακαλύφθηκαν πρώτη φορά για τον δυτικό κόσμο και για
τα ελληνικά γράμματα».

Ένας «άλλος» Αρχίλοχος

«Στους Παπύρους της Οξυρρύγχου βρέθηκαν κείμενα που ξέραμε ότι υπήρχαν, απλώς
τα κοιτάζουμε για πρώτη φορά ύστερα από μεγάλο διάστημα λήθης, σκοτεινιάς και
μούχλας», λέει ο Νικόλαος Γκόνης. Και χρησιμοποιεί το παράδειγμα των
αποσπασμάτων από ελεγείες του Αρχίλοχου που τώρα διαβάστηκαν.

«Για τον Αρχίλοχο είχαμε ήδη κάποια γνώση, αλλά αυτό που θα δοθεί στη
δημοσιότητα μέσα στους επόμενες δύο μήνες θα μας δώσει νέες πληροφορίες για
την ιστορία της λογοτεχνίας». Το καινούργιο σ’ αυτές τις ελεγείες είναι «η
χρήση των μυθολογικών παραδειγμάτων, η οποία δεν είναι ακριβώς όπως την ξέραμε
μέχρι σήμερα. Κατά τα φαινόμενα φαίνεται να είναι μια ελεγεία αφηγηματικού
χαρακτήρα με θέμα μυθολογικό. Αυτές, όμως, είναι σπάνιες πριν από την
ελληνιστική περίοδο και ιδιαίτερα σπάνιες στην αρχαϊκή ελεγεία, της οποίας
εκπρόσωπος είναι ο Αρχίλοχος. Αυτό σημαίνει ότι κάποιες ιδέες χρειάζεται να
τις ξανασκεφτούμε. Αν δεν υπήρχε και άλλο κομμάτι του ίδιου παπύρου, δεν θα
ήταν τόσο εύκολο να πούμε με σιγουριά ότι πρόκειται για τον Αρχίλοχο, γιατί η
εικόνα δεν είναι ίδια με προηγούμενες ελεγείες».