Διαστάσεις Λάσπη και μύγες

«Ο κόσμος θέλει να απολαμβάνει τα δημιουργήματα των καλλιτεχνών – όπως
απολαμβάνει το γάλα των αγελάδων – αλλά δεν μπορεί να ανεχθεί τις παραξενιές
τους, τη λάσπη και τις μύγες».

Ανρί Ματίς: «Οδαλίσκη με κόκκινο παντελόνι» (1921)

Ο Ανρί Ματίς έγραψε τα παραπάνω λόγια για ένα φίλο του καλλιτέχνη. Θα μπορούσε
να τα έχει γράψει, όμως, για τον εαυτό του. Εξωτερικά, ήταν ένας συμβατικός
άνθρωπος, ένας γαλήνιος οικογενειάρχης, αλλά μέσα του έβγαζε φωτιές. «Αν
γραφτεί ποτέ με ειλικρίνεια η ιστορία μου, όλοι θα μείνουν εμβρόντητοι»,
σημείωνε πέντε χρόνια πριν από τον θάνατό του. Δέκα χρόνια νωρίτερα, το 1939,
είχε μείνει εκείνος εμβρόντητος ακούγοντας την πιστή του σύζυγο να του
ανακοινώνει ότι τον εγκαταλείπει. H Αμελί με δύο από τα παιδιά τους εντάχθηκαν
στην Αντίσταση: η κόρη τους μάλιστα συνελήφθη από τους SS και βασανίστηκε. Ο
άλλος τους γιος, ο Πιερ, έφυγε στην Αμερική. Ο ίδιος ο Ματίς παρακολούθησε τον
πόλεμο από το στούντιό του, στη Νίκαια. H οικογένεια έσμιξε ξανά μονάχα στην
κηδεία του, το 1954.

H συναρπαστική ιστορία του γράφτηκε τελικά μισό αιώνα αργότερα από τη Χίλαρυ
Σπέρλινγκ. Ο πρώτος τόμος της βιογραφίας του λεγόταν «Ο άγνωστος Ματίς» και
αφορούσε την περίοδο 1869-1908. Πιο αποκαλυπτικός όμως είναι ο δεύτερος τόμος,
που μόλις κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Ματίς, ο Δάσκαλος: η κατάκτηση του
χρώματος, 1909-1954» (Εκδ. Hamish Hamilton). Εδώ συναντάμε πράγματι έναν
άνθρωπο που τον βασανίζουν οι αντιφάσεις του. Όταν περιγράφει σε έναν φίλο του
τον πρώτο του πίνακα με μια νύμφη και έναν σάτυρο, χρησιμοποιεί τη λέξη
«βιασμός», δεν ξέρει όμως ποιος είναι το θύμα αυτού του βιασμού: η νύμφη που
απεικονίζεται στον καμβά ή ο ίδιος που βγάζει στον πίνακα την ψυχή του. Οι
σχέσεις του με μερικά από τα μοντέλα του, όπως η Ρωσίδα Λίντια Ντελεκτόρσκαγια
με την οποία πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, αποτελούσαν περισσότερο
επαγγελματικές συνεργασίες παρά ερωτικούς δεσμούς. Στην ίδια την Αμελί το είχε
ξεκαθαρίσει από την αρχή: «Σας αγαπώ, mademoiselle, αλλά θα αγαπώ πάντα τη
ζωγραφική περισσότερο».

Ο Ματίς μπορεί να συγκριθεί μόνο με τον Βαν Γκογκ, γράφει στη Σάντεϊ
Τέλεγκραφ ο Μάρτιν Γκέιφορντ, που ετοιμάζει αυτόν τον καιρό ένα βιβλίο για
τον Ολλανδό ζωγράφο. Και οι δύο κατάγονταν από βόρειες, σκοτεινές περιοχές,
τις οποίες άφησαν για να μετακομίσουν στον ήλιο. Και οι δύο είχαν
καταπιεστικούς πατεράδες που δεν ήθελαν οι γιοι τους να ασχοληθούν με την
τέχνη. Και οι δύο έδωσαν εσωτερική μάχη για να μεταφράσουν το συναίσθημα σε
χρώμα. Ο Ματίς δεν είχε, βέβαια, τα ψυχικά προβλήματα από τα οποία έπασχε ο
Βαν Γκογκ και έζησε πολύ περισσότερα χρόνια. Μέχρι το τέλος της ζωής του,
όμως, βρισκόταν κάτω από αφόρητη πίεση. Μια πίεση που δεν υποχώρησε ούτε
μπροστά στη φήμη.

LINK:

http://diastaseis.blogspot.com