H ιστορία της καταστροφής
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
|
Ο συμβολισμός της «Γκουέρνικα» του Πάμπλο Πικάσο δεν παύει να εμπνέει. |
«Πώς είναι δυνατόν να αδιαφορείς ολότελα για τους άλλους, να αποστασιοποιείσαι
ψυχρά από την ίδια τη ζωή που σου προσφέρουν τόσο πλουσιοπάροχα; Όχι, η
ζωγραφική δεν είναι για να διακοσμεί διαμερίσματα. Είναι εργαλείο πολέμου». Ο
Πάμπλο Πικάσο το είπε και το έκανε. Μετέτρεψε σε εργαλείο πολέμου και
διαμαρτυρίας την «Γκουέρνικα» (ή «Γκερνίκα» στα βασκικά), το πιο φημισμένο
έργο τέχνης του 20ού αιώνα.
Ήταν απόγευμα της 26ης Απριλίου του 1937, μια μέρα που η αγορά της βασκικής
πόλης Γκερνίκα στη Βόρεια Ισπανία έσφυζε από ζωή, όταν η γερμανική Λουφτβάφε
άρχισε έναν αδυσώπητο βομβαρδισμό και πολυβολισμό ανθρώπων, κατοικιών και
καταστημάτων, κατόπιν αιτήματος του στρατηγού Φράνκο και των δυνάμεών του, που
είχαν στασιάσει κατά της ισπανικής δημοκρατικής κυβέρνησης. H τραγωδία της
Γκερνίκα ήταν η πρώτη προσχεδιασμένη μεγάλης κλίμακας επίθεση σε μη
στρατιωτικό στόχο στη σύγχρονη ιστορία του πολέμου, που εξόργισε όλο τον
πλανήτη, μα περισσότερο τον Πικάσο, έναν εκπατρισμένο Ισπανό που ζούσε στο
Παρίσι και αντέδρασε στη φρίκη του πολέμου δημιουργώντας έναν πίνακα που
έμελλε να γίνει το σπουδαιότερο τέχνης του 20ού αιώνα.
Στον «Πόλεμο του Πικάσο» ο δημοσιογράφος και καθηγητής στο Colorado College
Ράσελ Μάρτιν (Russell Martin) συνδέει τον πόλεμο με τη δύναμη της τέχνης να
μεταμορφώνει την τραγωδία και παρακολουθεί τα στάδια της δημιουργίας, αλλά και
το ταξίδι της φημισμένης «Γκουέρνικα» ανά τις δεκαετίες, το πυρετώδες ξεκίνημά
της στο Παρίσι και τις πρώτες αντιδράσεις – «Δεν καταλαβαίνω τί συμβαίνει εδώ,
αλλά μου ανακατώνει τα σωθικά. Είναι παράξενο, αλλά αισθάνομαι σαν να με έχουν
κομματιάσει. Καημένη Ισπανία!», λέει μια μάνα στο παιδί της, όταν αντικρύζει
για πρώτη φορά τον πίνακα – το πέρασμά της στην Ευρώπη και την Αμερική, και τη
θριαμβευτική άφιξη στη δημοκρατική Ισπανία το 1981.
Θυμάται την πρώτη φορά που αντίκρυσε την «Γκουέρνικα» και την ακολουθεί
στη μεταφορά της στην Ισπανία, όταν η εφημερίδα «El Pais» υποδέχθηκε το έργο
με τον πηχυαίο τίτλο «Ο πόλεμος τελείωσε», αφού η άφιξη του πίνακα στη
δημοκρατική πια Ισπανία είχε μια συμβολική αλήθεια: «Τίποτε στα 42 χρόνια από
τότε που τα όπλα του εμφυλίου είχαν σιγήσει δεν είχε τη σημασία μιας τόσο
ουσιαστικά ικανοποιητικής λήξης των εχθροπραξιών», γράφει και συνδέει με
μαεστρία το χθες με το σήμερα, όταν τυχαία ξαναβλέπει τον πίνακα στη Μαδρίτη
την 11η Σεπτεμβρίου, για να υπενθυμίσει πόσο τραγικά επίκαιρο παραμένει το
έργο.
H ιστορία που γράφει ο Μάρτιν μέσα από την «Γκουέρνικα», το σύμβολο της
βαρβαρότητας του 20ού αιώνα, είναι η ιστορία της ανόδου του φασισμού, η
ιστορία μιας εποχής που ο κόσμος γνώρισε με τον χειρότερο τρόπο τα μέσα της
συστηματικής και ακραίας βίας – μια ιστορία από την οποία περνούν
προσωπικότητες (ακόμη και αμφιλεγόμενες), όπως ο Αδόλφος Χίτλερ, η Έλινορ
Ρούζβελτ, ο Τζορτζ Όργουελ, ο Τζάκσον Πόλοκ και κυρίως ο Πάμπλο Πικάσο και η
συναρπαστική περιπέτεια δημιουργίας του πίνακα.
Σχεδόν εβδομήντα χρόνια μετά τη δημιουργία της, η συμβολική εικόνα δεν έπαψε
ποτέ να γίνεται αντικείμενο διεκδίκησης και ταύτισης: στην αρχή από την
κυβέρνηση της Δημοκρατικής Ισπανίας, αργότερα από το διεθνές κομμουνιστικό
κόμμα, ύστερα από τους Αμερικανούς καλλιτέχνες που εναντιώθηκαν στον πόλεμο
του Βιετνάμ, από διεθνείς ειρηνευτικές οργανώσεις, από Βάσκους αυτονομιστές
και πιο πρόσφατα από τους επιζώντες της επίθεσης στους Δίδυμους Πύργους.
«Πριν συμπληρωθεί εβδομάδα, άρχισε να σχεδιάζει»
«H “Humanite” δημοσίευσε την πρώτη γραπτή δήλωση του Βάσκου προέδρου
Aguirre ο οποίος, αντιδρώντας στον αφανισμό της Γκερνίκα, είχε ορκιστεί
ενώπιον του Θεού και της ιστορίας που θα μας κρίνουν, ότι επί τρεισήμισι ώρες
γερμανικά αεροπλάνα βομβάρδισαν με αφάνταστα καταστροφικές συνέπειες τον
ανυπεράσπιστο άμαχο πληθυσμό της Γκερνίκα, μετατρέποντας την ξακουστή πόλη σε
αποκαΐδια. Καταδίωξαν με ριπές πολυβόλων γυναικόπαιδα που έτρεχαν απεγνωσμένα
για να σωθούν. “Ερωτώ σήμερα τον πολιτισμένο κόσμο, αν θα επιτρέψει την
εξολόθρευση ενός λαού, ο οποίος ανέκαθεν είχε ως βασική του προτεραιότητα την
προάσπιση των ιδανικών της ελευθερίας και της δημοκρατίας που επί αιώνες
συμβολίζονται στο δέντρο της Γκερνίκα”. Αν και ο Πάμπλο Πικάσο ουδέποτε
παραδέχτηκε ότι είχε αφυπνιστεί από το επίμονο ερώτημα που ο Aguirre είχε
υποβάλλει σε κάθε ενσυνείδητο άνθρωπο, για το αν θα επέτρεπε να περάσει
αναπάντητη η θηριωδία της Γκερνίκα, αντέδρασε όσο πιο τολμηρά μπορούσε. Μία
ημέρα αργότερα και πριν ακόμα συμπληρωθεί μία εβδομάδα από τη μετατροπή της
Γκερνίκα σε στάχτες ο ζωγράφος προτίμησε να αποσυρθεί στο ατελιέ του στην
Αριστερή Όχθη, αντί να ενώσει τη φωνή του με το πλήθος που πορευόταν προς τη
Βαστίλλη. Εκεί σχεδίασε τις πρώτες σπουδές ενός πίνακα που πολύ σύντομα θα
απαντούσε με ένα βροντερό “Όχι” στο ερώτημα του Aguirre και θα άλλαζε τον
κόσμο…».
«Όπως και στην αρένα…»
«Ο Πικάσο είχε ακούσει, όπως οι περισσότεροι Παριζιάνοι, ένα σωρό αντιφατικές
λεπτομέρειες γύρω από το περιστατικό της Γκερνίκα, όμως δεν πειραματίστηκε
καθόλου με μορφές αεροπλάνων, βομβών ή κτιρίων που κατέρρεαν… Δεν
ενδιαφερόταν τόσο για την πολιτική σημασία του βομβαρδισμού της Γκερνίκα ούτε
και για τις ανθρωπιστικές της διαστάσεις. Ήθελε να εκφράσει συναισθηματικά την
καταστροφή της αγαπημένης του πατρίδας από μέσα. Ήδη διέθετε μια προσωπική
εικαστική γλώσσα η οποία είχε τις ρίζες της στη βία, στον πόνο και στο πάθος
της κορίδα (ταυρομαχίας) και της προαιώνιας παράδοσής της να αφήνει πίσω της
χήρες. Από τη Γαλλία ο Πικάσο θεωρούσε τον εμφύλιο πόλεμο ένα αποτρόπαιο και
μακάβριο θέαμα, όπου, όπως και στην αρένα, ο θάνατος ήταν προκαθορισμένος».
INFO
«Ο πόλεμος του Πικάσο. Πώς η καταστροφή της πόλης Γκουέρνικα μας πρόσφερε ένα
αριστούργημα που άλλαξε τον κόσμο», του Russell Martin, σε μετάφραση Γιάννη
Καστανάρα, θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Γκοβόστη.
Google news
