Eντυπωσιασμός ή αποτελεσματικότητα;

Σε συνέχεια του σημειώματος της προηγούμενης εβδομάδας, όπου αναφερθήκαμε στα
φαινόμενα γιγαντισμού των ΜΚΟ, στους μηχανισμούς ελέγχου που έχει δημιουργήσει
η Πολιτεία με εργαλείο την κρατική χρημα-τοδό-τηση και στην καχυ-ποψία που
προκά–λεσε ο προσε-ταιρι-σμός στελεχών των ΜΚΟ με δέλεαρ πολιτικές θέσεις,
είναι χρήσιμες ορισμένες ακόμα σκέψεις.

Ένας μόνιμος κίνδυνος για κάθε οργάνωση που απευθύνεται στο κοινό για να
αντλήσει υποστήριξη και πόρους είναι η πίεση από το ίδιο το κοινό. H κυριαρχία
της εικόνας διαμορφώνει όχι μόνο τις ειδήσεις, αλλά και τη συνείδηση της
κοινής γνώμης. Στις περιπτώσεις αυτές, συχνά οι κανόνες δράσης μιας ΜΚΟ
υποκύπτουν μπροστά στην ανάγκη να ανταποκριθεί στην πίεση του κόσμου που θέλει
να βοηθήσει «εδώ και τώρα». Αν η ανθρωπιστική οργάνωση δεν προτάξει την
αποτελεσματικότητα (όπως στη Γαλλία οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα που ανακοίνωσαν
ότι δεν δέχονται άλλα χρήματα για τα θύματα του τσουνάμι, γιατί τα 40 εκατ.
που είχαν συλλέξει υπερκάλυπταν τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες), τότε
άγεται και φέρεται από το κυνήγι του «τηλεοπτικού ανθρωπισμού». Το παράδειγμα
των δωρεών που συνέλεγε μεγάλη ΜΚΟ για τα θύματα του πολέμου στο Ιράκ, χωρίς
να έχει εξασφαλίσει πρόσβαση στην εμπόλεμη περιοχή, είναι χαρακτηριστικό: το
κοινό ικανοποίησε την ανάγκη του να βοηθήσει, η οργάνωση φάνηκε δραστήρια, το
πρώτο αεροπλάνο προς την περιοχή χάθηκε και η υπόλοιπη ανθρωπιστική βοήθεια
ακόμα σαπίζει σε κάποιες αποθήκες στα νότια προάστια της Αθήνας.

Την ίδια περίπου κατάληξη έχουν και δράσεις υποκινούμενες από τον εντυπωσιασμό
ή σκοπιμότητες υπαγορευόμενες από την εξωτερική πολιτική της χώρας. Έτσι, στην
επίδειξη ανθρωπισμού πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων προς τη NA Ασία, η ελληνική
πινελιά ήταν το περίφημο καράβι που αναχώρησε προς την περιοχή, κατάφορτο με
υπερσύγχρονα μηχανήματα αλλά και ερωτήματα ως προς το ιδιοκτησιακό του
καθεστώς και την καταλληλότητα της βοήθειας, μια που δεν πρόκειται να συμβάλει
καθόλου στη δημιουργία μόνιμων υποδομών στην περιοχή.

Σε ό,τι αφορά τη διαφάνεια της διαχείρισης, είναι γεγονός ότι οι μεγάλες ΜΚΟ
στη χώρα μας μεγάλωσαν πολύ γρήγορα. Σε ορισμένες, η πρώτη γενιά στελεχών
βρέθηκε μέσα σε λίγα χρόνια να διαχειρίζεται πολλαπλάσιους πόρους. Αποτέλεσμα
ήταν να μην τηρούνται στοιχειώδεις κανόνες ορθής διαχείρισης, όπως για
παράδειγμα πως δεν μπορεί εξωτερικός συνεργάτης – εργολήπτης μιας ΜΚΟ να είναι
ταυτόχρονα και μέλος της διοίκησής της, ελέγχων και ελεγχόμενος το ίδιο
πρόσωπο.

Απαραίτητη και τούτη τη φορά η επιλογική διευκρίνιση πως οι διαπιστώσεις αυτές
δεν αφορούν το μεγάλο μέρος των ΜΚΟ και δεν μπορούν να μειώσουν το μέγεθος της
προσφοράς τους και την πολιτική τους βαρύτητα, ιδίως σε μια εποχή χειραγώγησης
και ιδιώτευσης. Σε αυτό το τελευταίο σημείο θα χρειαστεί να επανέλθουμε.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα
του Ανθρώπου και μέλος του Δ.Σ. του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας.