Bαθμολογώντας την οικονομία

Τζορτζ Μπους. Περισσότεροι από τους μισούς Αμερικανούς βαθμολογούν με κακό βαθμό τον πρόσφατα επανεκλεγέντα πρόεδρό τους

Οι καθηγητές συνηθίζουν (κυρίως στα αγγλόφωνα σχολεία) να βαθμολογούν την
απόδοση των μαθητών με A, B, C, D ή F. Ένα εξαίρετο γραπτό στα μαθηματικά,
χωρίς λάθη, παίρνει A. Ένα γραπτό που δείχνει ελλιπή προετοιμασία, στο οποίο
οι σωστές απαντήσεις είναι ελάχιστες, παίρνει F, που σημαίνει ότι ο μαθητής
«κόβεται» καθώς βαθμολογείται κάτω από τη βάση.

Πώς, όμως, βαθμολογεί ο μέσος Αμερικανός τις προοπτικές της αμερικανικής
οικονομίας αυτό το διάστημα και πώς τα κοινωνιολογικά φαινόμενα επηρεάζουν τη
βαθμολόγηση αυτή; Όπως μπορεί κάποιος να διαπιστώσει από τους τίτλους των
εφημερίδων σε όλο τον κόσμο, οι εξελίξεις σε γεωπολιτικό επίπεδο είναι τόσο
άσχημες, ώστε κάποιοι αρνούνται την πραγματικότητα για να μην… τρελαθούν.

Όσο για τους βαθμούς, συμφωνώ με όσους βάζουν στην παγκόσμια οικονομία A ή B
(με εξαίρεση οικονομίες της Αφρικής και της Ασίας, όπου τα πράγματα είναι
διαφορετικά). Σε όρους κοινωνιολογικούς, ακόμη και οι δημοκρατικές κοινωνίες
με μακραίωνη ιστορία και αναπτυσσόμενες περιοχές, όταν βαθμολογούν οι ίδιες
τις προοπτικές τους, βάζουν στην καλύτερη περίπτωση C. Ένα ενδιαφέρον εύρημα
είναι ότι η Σκανδιναβία, η οποία είναι γνωστή για τα υψηλά ποσοστά αυτοκτονιών
και αλκοολισμού, σήμερα φαίνεται ικανοποιημένη από την αύξηση των πραγματικών
κατά κεφαλήν εισοδημάτων.

Στις ΗΠΑ, το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα είναι μεγαλύτερο από το μέσο
πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα του Καναδά. Ωστόσο, ελάχιστοι είναι αυτοί που
θα πουν ότι οι Καναδοί είναι λιγότερο ευτυχισμένοι από τους Αμερικανούς.

Αλληλεπιδράσεις

H ερώτηση που προσπαθώ να αναλύσω, είναι η εξής: Αν, όπως οφείλουμε,
βαθμολογήσουμε τις γεωπολιτικές εξελίξεις με τον κατώτερο βαθμό (F), μήπως
αυτό θα έχει συνέπεια – επειδή ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία τα πάντα
αλληλεπιδρούν μεταξύ τους – ότι πρέπει να βάλουμε χαμηλότερο βαθμό και στην
οικονομία;

Από την οικονομική ιστορία δεν μπορούμε να παίρνουμε σίγουρα μαθήματα. Οι
πολιτισμοί ανθούν και παρακμάζουν. Μερικοί πολιτισμοί – όπως συνέβη στον Νέο
Κόσμο της προ Κολόμβου εποχής, όπου υπήρχε πρόβλημα υπερπληθυσμού –
αυτοκαταστρέφονται λόγω της μαζικής αποψίλωσης των δασών που βρίσκονται στο
περιβάλλον τους. H ανεξέλεγκτη αύξηση του πληθυσμού προκαλεί φαινόμενα που
περιγράφει ο Νόμος των Περιορισμένων Αποδόσεων. Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, όταν
τοποθετεί κάποιος όλο και περισσότερους εργαζομένους να δουλεύουν την ίδια γη,
τελικά θα έχει μείωση απόδοσης του χωραφιού.

H Εποχή της Επιστήμης που επικρατεί σε όλες τις ηπείρους από το 1600 αποτελεί,
αν μη τι άλλο, καλό παράδειγμα της εφαρμογής του νόμου αυτού. Με εξαίρεση
κάποιες σταλινικές – μαοϊκές δικτατορίες, η σύγκλιση προς το επίπεδο
υψηλότερης παραγωγικότητας που συναντάμε στη Βόρειο Αμερική, την Ευρώπη και
τον Ειρηνικό, δεν ήταν ποτέ ευκολότερη για τον Τρίτο Κόσμο από ό,τι είναι
σήμερα, τον 21ο αιώνα.

Ζούμε ένα Βιετνάμ

Εκείνο που είναι ανησυχητικό για τη διατηρησιμότητα της ανάπτυξης στις ΗΠΑ και
για το στάτους της χώρας ως παγκόσμιου ηγέτη, είναι ότι όλο και περισσότεροι –
ρεπουμπλικάνοι και δημοκρατικοί – καταλαβαίνουν ότι η δημιουργία δημοκρατίας
στο Ιράκ τη μετά Σαντάμ Χουσεΐν εποχή και η εγκαθίδρυση ελεύθερης αγοράς στο
Ιράκ θα αποδειχθούν ουτοπία. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να προσδιορίσει ποια
σχέδια θα μπορούσαν να λειτουργήσουν καλύτερα. Ουσιαστικά, άλλη μία φορά ζούμε
τα γεγονότα της δεκαετίας του ’60 στο Βιετνάμ.

Ό,τι προκάλεσε προβλήματα στους προέδρους Κένεντι, Τζόνσον και Νίξον πριν από
τρεις δεκαετίες, προκαλεί και σήμερα προβλήματα στον Τζορτζ Μπους, τον
Ρίτσαρντ Τσένι και τον Ντόναλντ Ράμσφελντ. Οι εξελίξεις αυτές μπορεί να
ενισχύσουν μια τάση που ήδη υπάρχει: Περισσότεροι από τους μισούς Αμερικανούς
βαθμολογούν με κακό βαθμό τον πρόσφατα επανεκλεγμένο πρόεδρό τους.

Γίνονται σημαντικοί

«Μήπως, ο κακομοίρης, είναι τελικά ένας αποτυχημένος;» Αυτό αρχίζει να
ακούγεται, όχι μόνο μεταξύ των στρατιωτών, αλλά και μεταξύ των εφέδρων της
Εθνοφρουράς. Μήπως, τελικά, τα προβλήματα αυτά μεταβληθούν σε ένα εμπόδιο που
δεν θα επιτρέψει να σημειωθεί η αναμενόμενη (2,5%-4%) οικονομική ανάπτυξη στις
ΗΠΑ; Δύο οικονομικοί παράγοντες αρχίζουν τώρα να γίνονται σημαντικοί:

1. Στο πλαίσιο της προσπάθειας για διαφάνεια, η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ
δημοσίευσε πρόσφατα μία περίληψη των εμπιστευτικών πρακτικών από τις
συζητήσεις της επιτροπής καθορισμού της νομισματικής πολιτικής. Οι αφελείς στη
Γουώλ Στρητ διάβασαν σοκαρισμένοι ότι κατά τη διάρκεια αυτών των συζητήσεων,
οι συνάδελφοι του προέδρου Άλαν Γκρίνσπαν είπαν πως ανησυχούν ότι ίσως
χρειαστεί να εγκαταλειφθεί η σταδιακή και με αργούς ρυθμούς αύξηση των
επιτοκίων. Αν τα επιτόκια αυξηθούν με ταχύτερους ρυθμούς, μήπως αυτό βλάψει τη
φούσκα των ακινήτων στην Αμερική, καθώς και την πορεία των αμερικανικών
χρηματιστηρίων;

2. Οι παλαιότεροι αναλυτές ποτέ δεν έπαψαν να ανησυχούν για τα τεράστια
ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, τα οποία διευρύνονται συνεχώς με
ταχείς ρυθμούς. Όλο και περισσότεροι Αμερικανοί επενδυτές διστάζουν να
τοποθετήσουν τα χρήματά τους σε περιουσιακά στοιχεία των οποίων η αξία
αποτιμάται σε δολάρια. Προηγουμένως, οι πιθανότητες να εκδηλωθεί
συναλλαγματική κρίση έως το 2010, ήταν τρεις προς μία. Τώρα, οι πιθανότητες
αυξήθηκαν σε τέσσερις προς μία.

Ρίχνουν τη σκιά τους

Σε καμία περίπτωση, δεν υπονοώ ότι υπάρχουν σημαντικές πιθανότητες το δολάριο
να αντιμετωπίσει προβλήματα, το 2005 και το 2006. Θέλω μόνο να επισημάνω ότι
δυσάρεστες προοπτικές που αφορούν το μακρινό μέλλον τείνουν να ρίξουν τη σκιά
τους στις εξελίξεις του κοντινού μέλλοντος. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ότι το
μέλλον διαρκεί περισσότερο από το παρόν και ότι ο βαθμός A στα οικονομικά δεν
δίνεται ποτέ «ελαφρά τη καρδία». Πρέπει να τον κερδίσει κάποιος με
δημοσιονομικές και νομισματικές πολιτικές που θα είναι αρκετά επίπονες ώστε να
μειωθούν οι υπερβολικές δημοσιονομικές δαπάνες, οι οποίες από τη δεκαετία του
’80 έχουν εξελιχθεί σε εξάρτηση.

© Tribune Media Services International, 2004

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας
της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ:ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ