Όραμα και ορθολογισμός

O Βαγγέλης Δημητρέας (γεν. 1934) είναι ένας ζωγράφος που εκθέτει σπάνια, και ακόμη σπανιότερα στα τελευταία 20 χρόνια που ήταν καθηγητής στην ΑΣΚΤ Θεσσαλονίκης, δάσκαλος αγαπητός και πετυχημένος. Οι πίνακές του (φωτογραφία) συνιστούν μια ζωγραφική συνεπή σ’ ένα παλιό όραμα, γνήσιο χωρίς αμφιβολία, μολονότι ξεχασμένο σήμερα

Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ο πολυδαίδαλος νεοελληνικός ρεαλισμός βγαίνει
πολύ μπροστά στο εφετινό εκθεσιακό προσκήνιο. Πρόσφατα είδαμε τις εκθέσεις του
M. Μακρουλάκη, του N. Στεφάνου, του Σ. Σόρογκα και του A. Φασιανού, δεν
προλάβαμε να σχολιάσουμε τις επανεμφανίσεις της B. Κυριάκη και της Χρ.
Βουδούρογλου, ενώ η έκδοση των παλιών κειμένων του Δ. Κοκκινίδη υπενθύμισε
τους σχετικούς προβληματισμούς μιας εποχής που η εικαστική παιδεία μόλις
ξεκινούσε στον τόπο μας.

Αναφερόμαστε σε δύο κρίσιμες δεκαετίες, μία πριν από το 1967 και μία αμέσως
μετά, είκοσι χρόνια μέσα στα οποία ανδρώθηκε η πρώτη γενιά Ελλήνων μέτοικων
στις μεγάλες πόλεις, με υπερβολικές προσδοκίες από τις πανεπιστημιακές σπουδές
και τον εκσυγχρονισμό, η γενιά που υπέστη την δικτατορία και που ξεσπάθωσε στη
μεταπολίτευση. Στα εικαστικά μας πράγματα, οι αριστερές ιδέες έγιναν καθεστώς
στο μεγαλύτερο ποσοστό των ζωγράφων, όλα έπρεπε να ειδωθούν από κριτική
κοινωνική σκοπιά και ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός είχε τότε τον πρώτο και κύριο
λόγο και στην τέχνη και στις θεωρίες της.

«Παλιές ιστορίες όλα αυτά θα πει κανείς», δίκαια όμως οι ιστορικοί
πρωταγωνιστές αυτής της προβληματικής είναι σήμερα κεντρικές φυσιογνωμίες στη
ζωγραφική μας και στην πανεπιστημιακή διδασκαλία της. Δεν αναφερόμαστε όμως
εδώ μόνο στους B. Βαλαβανίδη, Δ. Κοκκινίδη, Χρ. Μπότσογλου, Γ. Ψυχοπαίδη –
κορυφαίους ζωγράφους και καθηγητές της ΑΣΚΤ – αλλά σε έναν άλλο σημαντικό
ζωγράφο αυτής της κατεύθυνσης, τον Βαγγέλη Δημητρέα.

Ένα ιδιαίτερο γνώρισμά του είναι ότι ελάχιστα – και από δική του πρόθεση –
είναι γνωστός στους συλλεκτικούς κύκλους, αφού πράγματι είναι αυτός που
πρωταγωνίστησε – μαζί με τους προαναφερθέντες – στον πόλεμο των εικαστικών
καλλιτεχνών κατά του εμπορίου της τέχνης, ιδίως στα πρώτα χρόνια της
μεταπολίτευσης, όταν το KET (Κέντρο Εικαστικών Τεχνών) αυτοπροτάθηκε ως «ένωση
καλλιτεχνών που θα καταργούσαν τους μεσάζοντες γκαλερίστες και κάθε άλλη
διαμεσολάβηση μεταξύ της τέχνης και του λαού».

H τέχνη μας εξελίχθηκε βέβαια κατόπιν με τους δικούς της νόμους,
ελάχιστοι τώρα ενδιαφέρονται για το τι είναι αισθητικά πραγματικό, κριτικό,
εξουσιαστικό, επαναστατικό κ.λπ., ή τι πίστευε ο Μπρεχτ, ακόμη και η Σχολή της
Φρανκφούρτης αποδείχθηκε μια ιδεολογία για πανεπιστημιακούς και συγγραφείς
δοκιμίων, όχι για ζωγράφους που αναπτύσσονται και παράγουν έργα μέσα στην
αγορά. Αξίζει όμως να ξαναδεί κανείς την μετεξέλιξη αυτών των εικαστικών
προβληματισμών, με το πρίσμα του αιώνα που ξεκίνησε.

Ο Βαγγέλης Δημητρέας (γεν. 1934) είναι ένας ζωγράφος που εκθέτει
σπάνια, και ακόμη σπανιότερα στα τελευταία 20 χρόνια που ήταν καθηγητής στην
ΑΣΚΤ Θεσσαλονίκης, δάσκαλος αγαπητός και πετυχημένος όπως μαθαίνω και όπως
δείχνουν οι πολλοί μαθητές του.

Οι πίνακές του δεν είναι απ’ αυτούς που αρέσουν εύκολα. Έχουν ροπή στο
ασπρόμαυρο σχέδιο, τμηματικές επιφάνειες του οποίου γεμίζονται με χρώμα,
συνθέτοντας μια κεντρική φιγούρα-μοτίβο, κάτι σαν κορμό δέντρου που θυμίζει
επίσης και ανθρώπινο γλυπτικό τόρσο-κορμί. Αυτό το θέμα ο Δημητρέας το
εξελίσσει από πολλά χρόνια, είναι χαρακτηριστικό του και αποδεικτικό μιας
ορθολογιστικής, «σφιγμένης», ανάλυσης και σύνθεσης που κάνει στην ανθρώπινη
φιγούρα με τρόπο δασκαλίστικο, είναι αλήθεια, αλλά και με μια αφοσίωση που την
σέβεσαι να την βλέπεις. Μαζί με άλλα «λόγια» θέματα – όπως οι μεταμοντέρνες
οπτικές αναφορές στον Γκόγια – συνιστούν μια ζωγραφική συνεπή σ’ ένα παλιό
όραμα, ένα ξεχασμένο σήμερα ιδιόλεκτο, θέαμα για τους πιο ειδικούς, αλλά
γνήσιο χωρίς αμφιβολία, αν όχι το αθωότερο του είδους.

Μοντάζ στον καμβά

Τη ζωγραφική του Κωνσταντίνου Τόλη (γεν. 1966) τη βλέπουμε για πρώτη
φορά, μολονότι έχει τακτική εκθεσιακή δραστηριότητα και πολυσχιδή εικαστικά
ενδιαφέροντα όπως η φωτογραφία, η σκηνογραφία και η αγιογραφία. Οι πίνακές του
είναι πολύχρωμοι, σαν μοντάζ από εικόνες του σύγχρονου οπτικού πολιτισμού,
ταπετσαρίες, γράφιτι, ανασυνταγμένες εικόνες ενός ευρύτερου μωσαϊκού όπου
ζούμε σήμερα, οργανωμένες πάντως γύρω από ένα κεντρικό σχεδιαστικό «συμπίλημα»
το οποίο – όπως του δασκάλου του Δημητρέα – δηλώνεται με χοντρές πινελιές,
αποφασιστικά. Σύγχρονος ρεαλισμός, μεταμοντέρνα διάθεση copy-paste αλλά και
στιβαρότητα, ολοκληρώνουν μια ζωγραφική δυναμική και επικοινωνιακή εντέλει,
παρά την λογιότητα η οποία προηγείται.

INFO

Δημητρέας Βαγγέλης, Ζωγραφική, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Γλύκωνος 4, Δεξαμενή,
Κολωνάκι, τηλ. 210.7213938, έως 5 Φεβρουαρίου

Τόλης Κωνσταντίνος, Ζωγραφική, Titanium-Yiayiannos Gallery, B. Κωνσταντίνου
44, τηλ. 210.7297644, έως 7 Φεβρουαρίου