Δρόμοι

Ιδέες…

… αυτό ήταν κάποτε η πολιτική. Αυτό που βλέπουμε σήμερα κάθε μέρα στον
δρόμο, στα παράθυρα της τηλεόρασης με κάθε ευκαιρία και σε κάθε εκδήλωση –
είτε αυτή είναι φιλανθρωπική είτε πολιτική – είναι κάτι διαφορετικό: η
πολιτική δεν έχει πια σχέση με σημαντικά επιτεύγματα, αλλά με τον
εντυπωσιασμό. Διαφημιστικά κόλπα και κενές υποσχέσεις αντικαθιστούν την
παραγωγή πολιτικής. Και οι πολίτες δίνουν περισσότερη προσοχή στο τι κάνει
ένας ηγέτης ως άνθρωπος, παρά ως πολιτικός, σαν να μην είναι πια σε θέση να
παρακολουθήσουν το πολιτικό του έργο.

Ο πολίτης…

… κανονικά, θα έπρεπε να είναι σε θέση να ξεχωρίζει αυτούς τους δυο ρόλους,
του ανθρώπου και του ηγέτη, όπως προσπαθούσαν κάποτε οι υπήκοοι της
μεσαιωνικής εποχής να ξεχωρίσουν «τα δυο σώματα του βασιλιά» (η έκφραση είναι
του ιστορικού Ερνστ Καντόροβιτς): ο βασιλιάς ήταν κυρίαρχος ελέω θεού, αλλά
την ίδια ώρα ήταν και ένας αγροίκος, που δικαιωματικά έβαζε χέρι όχι μονάχα
στις γυναίκες των υπηκόων του, αλλά και στα λεφτά τους και τα χωράφια τους. Οι
«υπήκοοι» των σύγχρονων «βασιλιάδων» μοιάζουν να έχουν παραιτηθεί από κάθε
προσπάθεια. Ο κοινωνιολόγος Ρίτσαρντ Σένετ λέει πως το κακό άρχισε με τον
Λαμαρτίνο και άλλους ηγέτες της επανάστασης του 1848 στο Παρίσι. Ήταν οι
πρώτοι που, αντί για τα ηγετικά τους προσόντα, προέταξαν στον λαό την
«ποιότητά» τους ως ανθρώπων. Έτσι μετέτρεψαν τον πολιτικό διάλογο σε μια
επιχείρηση γοητείας. «H αλήθεια των όσων έλεγαν», έγραφε ο Σένετ, «εξαρτιόταν
από τις προθέσεις τους, τον χαρακτήρα τους, το τι σόι άνθρωποι έδειχναν να
είναι».

Δεν έχει…

… απομείνει πια άσυλο όπου να μπορεί ο πολίτης να καταφύγει και να σκεφτεί
ήρεμος και ανεπηρέαστος από την πολιτική του εντυπωσιασμού. Κάποτε, θυμάται ο
Κρίστοφερ Κάντγουελ στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», οι διαφημιστές του
Αμερικανού προέδρου Ρόναλντ Ρήγκαν είχαν χρησιμοποιήσει την αδυναμία του στα
ζαχαρωτά για να πείσουν το κοινό πως αυτός θα ήταν «καλύτερος» πρόεδρος από
τον προηγούμενο (και σε ποιον δεν αρέσουν τα ζαχαρωτά;).

Το 1997…

… όμως, όταν πέθανε η πριγκίπισσα Νταϊάνα, η σοβαρότητα που έδειξε η
βασιλική οικογένεια γύρισε εναντίον της. Φέρθηκε όπως είχε μάθει να φέρεται:
αυστηρά, συγκρατημένα και ψύχραιμα, όπως αρμόζει στο σύμβολο ενός έθνους.
Όμως, ο λαός δεν ήθελε τόση αυτοκυριαρχία (την πήρε για ψυχρότητα). Απαιτούσε
μια δημόσια εκδήλωση θλίψης και πένθους – το δάκρυ να τρέχει ποτάμι παντού,
πάνω από τη σορό, στον δρόμο, στην οθόνη της τηλεόρασης. Να γιατί ο λαός
πέφτει εύκολα θύμα κάθε αγύρτη. Από εκείνον που διορίζεις για να παράγει
πολιτική δεν μπορείς να έχεις την απαίτηση να είναι και αισθηματίας. Είναι σαν
να πηγαίνεις γυρεύοντας στο στόμα του λύκου.