Πάλεψε την ύλη με έπαθλο την ελευθερία

«Το ταλέντο είναι σαν ένα πουλάκι που κάθεται στον ώμο του καλλιτέχνη και κελαηδεί», έλεγε ο Γιάννης Παππάς, που τον βλέπουμε στο εργαστήριό του ανάμεσα στα έργα του. Το άγαλμα του νεαρού Χρήστου Καπράλου αριστερά και του Ευάγγελου Παπανούτσου δεξιά

Εβδομήντα χρόνια σοβαρής δουλειάς και διαλόγου με τη φύση και την παράδοση, με
τη σιγουριά ότι «ο δρόμος είναι ανοιχτός» και πως «όσα προηγήθηκαν δεν σε
δεσμεύουν, αλλά προτρέπουν». Μια ζωή γεμάτη διακρίσεις, εκθέσεις και ευθύνες,
διδασκαλίας στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, θητείας στην Ακαδημία, κυρίως
όμως μια ζωή ασίγαστης δημιουργίας στον χώρο που μνημειώνει τον άνθρωπο.

Ο Γιάννης Παππάς, ο στιβαρός γλύπτης που δημιούργησε με τις προτομές και τους
μεγάλους ανδριάντες του μια αληθινή πινακοθήκη των προσωπικοτήτων του
Ελληνισμού, από τον Κοραή και τον Μακρυγιάννη στον Μόραλη, τον Καπράλο, τον
Ελύτη, τον N. Πλαστήρα ως τον Χαρίλαο Τρικούπη και τον Ελευθέριο Βενιζέλο,
ήταν μια χαρακτηριστική προσωπικότητα του μείζονος Ελληνισμού. Γεννήθηκε στην
Κωνσταντινούπολη το 1913 σπούδασε γλυπτική και νομικά στο Παρίσι, όπου εξέθεσε
και πήρε χρυσό μετάλλιο γλυπτικής στη Διεθνή Έκθεση των Παρισίων το 1937.
Στρατεύθηκε στην Ελλάδα του ’40 ως απλός φαντάρος. Έζησε μερικά χρόνια στην
Αίγυπτο (’44 – ’51), ταξίδεψε σ’ όλο τον κόσμο αλλά έζησε και δημιούργησε το
έργο του στην Αθήνα.

Το 1953 εκλέχθηκε καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, το 1980 έγινε
μέλος της Ακαδημίας, ενώ εμβόλιμα φιλοτέχνησε και τα αγάλματα των δώδεκα θεών
για τις «Ικέτιδες» του Αισχύλου του Εθνικού Θεάτρου. Εργαζόταν έως το τέλος.
Το 2002 άφησε το πρότυπο μεγάλο εργαστήριό του στου Ζωγράφου – διαμορφωμένο
από τον ίδιο σαν ένα έτοιμο μουσείο με 700 έργα γλυπτικής, ζωγραφικής, μακέτες
κ.ά. – στο Μουσείο Μπενάκη. Εδώ διασταυρώνονται αγάλματα της φελάχας με της
Ιοκάστης. Τα υπέροχα σχέδιά του γεμάτα ένταση και οι πίνακες που αποκαλύπτουν
τον «ερωτικό δεσμό» του με τη ζωγραφική, όπως και ότι πίσω από τον άνθρωπο από
πέτρα και από σίδερο υπήρχε ένας δυνατός ζωγράφος, ένας αιώνιος λάτρης του
ανθρώπου. «Δεν απομακρύνθηκα ποτέ από τον άνθρωπο και την ακτινοβολία της
μορφής του», σημείωνε.

H γλυπτική είναι λειτούργημα που ρόλος του είναι να μεσολαβεί μεταξύ του
φυσικού και του μεταφυσικού κόσμου. Ήταν πάντα για τους θνητούς μέσο
απαθανάτισης, τεκμήριο ότι έζησαν, «υπόσχεση πως η μνήμη τους θα παραμείνει».
Ενώ ο καλλιτέχνης είναι «κάποιος που παλεύει απεγνωσμένα με έπαθλο την
εσωτερική ελευθερία».

Το παράπονό του, ώς το τέλος της ζωής του, ήταν η κακή τύχη του
αγάλματος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, που έγινε παραγγελία του υπουργείου
Πολιτισμού αλλά έμεινε στο εργαστήρι του, επειδή δεν βρέθηκε τόπος να στηθεί.
«H γλυπτική στον δημόσιο χώρο τείνει να γίνει διακοσμητικό στοιχείο και όχι
δημιούργημα που δίνει κάποιο μήνυμα», έλεγε. «H σχέση του γλύπτη και του
γλυπτού με τον δημόσιο χώρο έχει υποβαθμιστεί και είναι παρεξηγημένη. Ή,
πρακτικά, αν αναλάβει ένας γλύπτης να κάνει ένα γλυπτό, εξομοιώνεται με τον
εργολάβο των δημοσίων έργων».

ΕΧΟΥΝ ΠΕΙ:

Λόγος του ήταν ο άνθρωπος

Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα: «H ποιητική του Γιάννη Παππά δεν είναι
αυτοσκοπός. Ο εκφραστικός λόγος της είναι ο άνθρωπος, τα πάθη και τα ήθη του,
συμπυκνωμένα σε συμβολική μορφή. Ενάργεια, αλήθεια και τιμιότητα είναι το
άμεσο αίσθημα που μεταδίδουν τα έργα του, ακόμα και τα πιο μοντέρνα. Γι’ αυτό
είναι έργα αισιόδοξα και παραμυθητικά. H εποχή μας τα έχει ανάγκη».

Χρύσανθος Χρήστου, ακαδημαϊκός: «Με την κλειστή σύνθεση στους
ανδριάντες, τη μνημειακότητα, την περιορισμένη σχηματοποίηση και τον συνδυασμό
του ειδικού και του τυπικού, ο Γιάννης Παππάς φτάνει στο καθολικό και το
διαχρονικό. H πλαστική του γλώσσα, πάντα αδρή, περιορίζεται στο καθοριστικό
και το ουσιαστικό για να δώσει την εσωτερική διάσταση των προσώπων που τον απασχολούν».

INFO

Το (πιο πρόσφατο) λεύκωμα «Γιάννης Παππάς, Γλυπτική» κυκλοφορεί από τις
Εκδόσεις Αδάμ – Πέργαμος. Σελ. 423. Τιμή: 73,30 ευρώ.