Ποιος είμαι εγώ και πού πάω…

«Και στην πέτρα να φυτρώνεις ευλογημένο» έλεγε ο παππούς μου πίνοντας
ευχαριστημένος το κρασάκι του στα χωριά της Καλαμάτας κι ας μην είχε να βάλει
παπούτσια στα πόδια του. Κι ένας ελληνικής καταγωγής σκηνοθέτης, ο Αλεξάντερ
Πέιν, καταφέρνει να δώσει νόημα στη ζωή των δύο «αποτυχημένων» ηρώων της
ταινίας του «Πλαγίως» («Sideways»), μέσα από το οδοιπορικό τους στους
αμπελώνες της Αμερικής. Με κρασοκατανύξεις, κουβέντες και επαφές που θα τους
κάνουν να επαναπροσδιορίσουν τους εαυτούς τους.

H «ανδρική φιλία» και η «ανδρική θλίψη» κρύβουν τα μυστικά της ανδρικής φύσης
και της αθωότητας που δεν μπορεί να ωριμάσει ποτέ. Πάνω σε αυτά τα δύο
«μυστικά» οριοθετεί την προβληματική της και οριοθετείται η ίδια σαν
δημιουργία η τέταρτη ταινία – «Πολίτης Ρουθ», «Election», «Σχετικά με τον
Σμιντ» οι τρεις πρώτες – του «ωραίου σαν Έλληνα» Αλεξάντερ Πέιν. Κι έχει
καταφέρει να πάρει επτά υποψηφιότητες για Χρυσές Σφαίρες.

«Επιτέλους, να και μια αμερικανική ταινία χωρίς βία, δολοφονίες, κυνηγητό! Μια
ταινία που αναγνωρίζεις στους ήρωές της ανθρώπους σαν κι εσένα», λέει
ενθουσιασμένη η Αντιγόνη, αλλά ο Δημήτρης – ο τρίτος φίλος της παρέας που
ορισμένες φορές βλέπουμε μαζί τις νέες ταινίες στις δημοσιογραφικές προβολές
κι ύστερα τις συζητάμε – διευκρινίζει: «Αυτό ισχύει για τις χολιγουντιανές
παραγωγές, γιατί στις “ανεξάρτητες” αμερικανικές ταινίες οι ήρωες και η
προβληματική τους είναι πολύ κοντά μας».

Πλαγίως» θα καταφέρουν οι δύο «αποτυχημένοι» ήρωες της ταινίας του «δικού» μας Αλεξάντερ Πέιν να αποκτήσουν ένα νόημα στη ζωή τους και το φιλμ να οδεύει ολοταχώς για τα Όσκαρ…

Ένας 40αρης καθηγητής, πληγωμένος ζωντοχήρος κι επίδοξος συγγραφέας, με
εμμονή στο κρασί, αποφασίζει να κάνει δώρο στον παλιό του φίλο απ’ το
πανεπιστήμιο και αποτυχημένο ηθοποιό, ένα πανηγυρικό ταξίδι στα αμπέλια της
κοιλάδας Σάντα Ινέζ. Μία «ελεύθερη» εβδομάδα οι δυο τους πριν από τον γάμο του
δεύτερου… Ένα αλλόκοτο δίδυμο καθώς ο υποψήφιος γαμπρός παραμένει το
«αρσενικό κτήνος» που έχει το μυαλό του συνέχεια στο «πήδημα», ενώ ο καθηγητής
διακατέχεται από μόνιμη κατάθλιψη και μιζέρια απογοήτευσης για την προσωπική
του ζωή… Δύο τύποι που το μόνο κοινό τους είναι η απόλαυση του κρασιού και
του μεθυσιού, σε συνδυασμό με τις αποτυχημένες προσωπικές φιλοδοξίες τους και
την ξεθωριασμένη νιότη που η επίγνωσή της μόλις που συγκρατείται και δεν
γίνεται υστερία…

Με «όπλο» την «μαύρη κωμωδία» και τον αυτοσαρκασμό, ο Αλεξάντερ Πέιν συγκρατεί
τους ήρωές του – τους αγαπάει κι αυτό βγαίνει στο «πανί» – από την γελοιότητα.
Παράλληλα, κριτικάρει την ηθική τής μέσης Αμερικής και γελοιοποιεί τον Μπους!

Και προς το τέλος, ο «αποτυχημένος συγγραφέας» θα τολμήσει να ξεπεράσει
την μιζέρια του, να βγει από την κατάθλιψη και να χτυπήσει την πόρτα της νέας
θηλυκής γνωριμίας του. Ενώ ο «αποτυχημένος ηθοποιός» θα γαντζωθεί από τον γάμο
– λίγο πριν αρχίσει η ανδρική εμμηνόπαυση…

Κι αυτό το road movie του «αποχαιρετισμού στα όπλα» της ανδρικής ανεμελιάς, θα
γίνει από τον Αλεξάντερ Πέιν ένα οδοιπορικό προς την αυτογνωσία – το σενάριο
βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Ρεξ Πίκετ. Έστω κι αν οι ήρωες – και οι
άνδρες, μέσω αυτών… – δεν ωριμάζουν ποτέ. Οι ήρωες του Πέιν είναι «μικροί»,
σαν εμάς, και βαθιά μέσα τους ξέρουν ότι θα παραμείνουν για πάντα παιδιά. Και
ερμηνεύονται έξοχα από τους Πολ Τζιαμάτι, Τόμας Χέιντεν Τσερτς. H διαφορά
τους, όμως, από τους ήρωες άλλων, παρόμοιων, ταινιών – κι αυτό αποτελεί το
σκηνοθετικό επίτευγμα του Πέιν – είναι ότι δεν θα γίνουν δυο
μεσήλικοι-ξεμωραμένοι που μέχρι τα γεράματά τους θα παλιμπαιδίζουν και θα
αποτελούν γραφικές, φολκλόρ φιγούρες δύο πάλαι ποτέ «περιθωριακών». Θα
αποδεχτούν το «πέρασμα του χρόνου» πάνω τους και μέσα τους μόνο και μόνο για
να μπορέσουν να σώσουν την αξιοπρέπειά τους.

Πόσο αξίζει ένα φιλί; Μια ζωή

Να που το ιταλικό σινεμά δεν έχει πεθάνει – σε μας, βέβαια, φτάνουν λίγες
ταινίες από την κινηματογραφικά κραταιά, κάποτε, γειτονική χώρα με τη σημερινή
κυριαρχία του χολιγουντιανού κινηματογράφου… Και η κομεντί «Το τελευταίο
φιλί» (L’ ultimo bacio) του 38χρονου σκηνοθέτη Γκαμπριέλε Μουτσίνο αποτελεί
μια περίτρανη απόδειξη της ζωντάνιας του ιταλικού σινεμά.

Όταν η αβάσταχτη ελαφρότητα της νιότης δεν σε αφήνει να ωριμάσεις και να
περάσεις σε χαρές που προσφέρουν άλλες ηλικίες, τότε επικρατεί υστερία,
πανικός και τάσεις διάλυσης όσων έχεις κάνει. Από μια άποψη, «Το τελευταίο
φιλί» είναι η άλλη όψη του «Πλαγίως» του Αλεξάντερ Πέιν. Εκεί η σοβαρότητα και
το μαύρο χιούμορ για να «κρατηθούν» πάνω τους ο πανικός για μια «αποτυχημένη
ζωή», εδώ γαϊτανάκι του έρωτα με παραζάλη, ειρωνεία μέχρι γελοιοποίησης των
φόβων των ηρώων να αναλάβουν τις ευθύνες τους και τις επιλογές που έκαναν στη
ζωή τους.

«Το τελευταίο φιλί» είναι σατιρικό και αποδεικνύει ότι το ιταλικό σινεμά ζει και βασιλεύει

Φίλοι, οικογένειες, έρωτες, απιστίες, παιδιά, ο τρόμος των γηρατειών με την
έλευση των εγγονιών, χωρισμοί και ξανά συμφιλίωση ή φευγιό… Κι όλα αυτά με
φόντο μια πλούσια αστική συνοικία στη Φλωρεντία και με τους ήρωες να
προσπαθούν να βρουν, μάταια, ισορροπία ανάμεσα στις επιθυμίες τους και τις
ευθύνες τους. Χωρίς καμία ενοχή – κάτι που δεν μπορεί να γεννηθεί από την
αβάσταχτη ελαφρότητα της πλούσιας, αστικής καλοπέρασης.

Όλα αυτά, βέβαια, με το γνώριμο και τόσο αγαπητό στον Έλληνα θεατή μεσογειακό
ταμπεραμέντο των ιταλικών ταινιών, που στο πρόσφατο παρελθόν μεγάλωσαν μαζί
του γενιές και γενιές εγχώριων σινεφίλ. Με πολλά βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ
και σούπερ εμπορική επιτυχία στα ταμεία των ιταλικών κινηματογράφων, «Το
τελευταίο φιλί» είναι μια σπαρταριστή κωμωδία που θυμίζει τις καλές εποχές των
ταινιών του Μάριο Μονιτσέλι ή του Ντίνο Ρίζι. Και καλό είναι να την δείτε
γιατί εκτός από το ότι θα περάσετε ωραία, θα ταυτιστείτε με πολλές περιπτώσεις
ηρώων και θα διαπιστώσετε πόσο ίδιοι και μόνοι τους είναι οι «τυχεροί»
Δυτικοί, αλλά και πόσο διαφορετικοί παραμένουν – λόγω οικογενειακών δεσμών,
ευτυχώς… – οι μεσογειακοί λαοί από τους άλλους Ευρωπαίους και πολύ
περισσότερο από τους Αμερικανούς.

Ο Κουροσάβα συναντά τον Ντοστογιέφσκι

Αν θέλετε να δείτε πού «ακουμπάει» η σημερινή δεξιοτεχνία των Κινέζων
σκηνοθετών – «Τίγρης και δράκος», «Ιπτάμενα στιλέτα» κ.ά. – δείτε το
«Χαρακίρι». Ένα ασπρόμαυρο, τραγικό κομψοτέχνημα – παραγωγής 1964 – για τον
άνθρωπο, τη φύση, την κοινωνία και την ιστορία. Μια «σχέση» που από
αρχαιοτάτων χρόνων, μέχρι και σήμερα, συνεχίζει να γράφεται με αίμα! Ένα φιλμ
που παρά τα 40 χρόνια του δεν έχει ούτε μια ρυτίδα.

Παρά το γεγονός ότι το φιλμ βασίζεται σε βιβλίο του Γιασουχίκο Τακιγκούτσι, το
«Χαρακίρι» αποτελεί, ίσως, την πιο αγνή, καθαρή απόσταξη του πνεύματος της
αρχαίας ελληνικής τραγωδίας στον κινηματογράφο και «συναντά» τον ψυχισμό των
έργων του Ντοστογιέφσκι. Ένας κινηματογράφος ιδεών – κάτι που έχει «ξεχαστεί»
στις ημέρες μας – που μπολιάζεται αριστοτεχνικά με βαθιά συναισθήματα,
συναρπαστικές σκηνές δράσης και εκθαμβωτικά κάδρα.

«Χαρακίρι» από τα παλιά σε ένα εντυπωσιακό σινεμά ιδεών με εκθαμβωτικά πλάνα

H δράση της ταινίας μάς μεταφέρει στην Ιαπωνία του 17ου αιώνα, όπου η
συγκεντρωτική εξουσία οδηγεί στην απελπισία τους Σαμουράι και τους αναγκάζει
να γίνουν Ρόνιν – δηλαδή περιφερόμενοι Σαμουράι χωρίς αφέντη. Κάτι που
θεωρείται ξεπεσμός, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να θέλουν να
πραγματοποιήσουν χαρακίρι. Ο ήρωας, όμως, της ταινίας του Κομπαγιάσι αποτελεί
εξαίρεση, καθώς το μόνο που ζητά είναι εκδίκηση από μια από τις πιο
σκληροπυρηνικές, μιλιταριστικές ομάδες των Σαμουράι. Και θα την πάρει με τον
πιο σκληρό και αιματοβαμμένο τρόπο…

Ένα πολιτισμός γεμάτος πάθος και αίμα – η πορεία, ουσιαστικά, της ανθρώπινης
φυλής στη γη… – γίνεται από τον Μασάκι Κομπαγιάσι μια καθαρόαιμη τραγωδία.
Μέσα από πλάνα αισθητικής τελειότητας που δεν συναρπάζουν μόνο για την
εικαστική ομορφιά τους, αλλά είναι γεμάτα σημειολογικές αναφορές, έχουμε ένα
τραγικό φιλμ για το «είναι» και το «φαίνεσθαι» της εκδίκησης. Ένα φιλμ γεμάτο
οργή απέναντι σε κάθε μορφή μιλιταρισμού, σε πολιτικά συστήματα και σε απόψεις
που στις ημέρες μας έχουν εξαφανίσει ακόμα και τη σκέψη για μια ουμανιστική
προσέγγιση του μέλλοντος.

Ωραίοι «γερασμένοι» κλέφτες

Αν στη θέση του Μαρτσέλο Μαστρογιάνι, του Βιτόριο Γκάσμαν, της Κλαούντια
Καρντινάλε, του Ρενάτο Σαλβατόρι και του Τοτό στην κωμωδία «Ο κλέψας του
κλέψαντος» (Ι soliti ignoti -1959), έβαζες σημερινούς οικονομικούς μετανάστες,
θα μπορούσες κάλλιστα να έχεις ένα ριμέικ της κλασικής ταινίας του Μάριο
Μονιτσέλι!

Κι ακόμα, πιο «τραβηγμένα» και εφιαλτικά, αν στη θέση της μεταπολεμικής
Ιταλίας, όπου διαδραματίζεται η δράση του φιλμ, έβαζες μια σημερινή
τριτοκοσμική πρωτεύουσα χτυπημένη από πόλεμο ή επεμβάσεις ιμπεριαλιστών, θα
βρικολάκιαζε το παρελθόν. ΄H, απλώς, θα διαπίστωνες ότι η ιστορία
επαναλαμβάνεται καθώς ο άνθρωπος παραμένει το αγριότερο ζώο στον πλανήτη γη!

Βιτόριο Γκάσμαν, Μαρτσέλο Μαστρογιάνι στην κλασική κωμωδία του Μάριο Μονιτσέλι «Ο κλέψας του κλέψαντος»

Με φόντο, λοιπόν, την ερειπωμένη, ακόμα, Ιταλία από τις πληγές του B’
Παγκοσμίου Πολέμου, ο Μάριο Μονιτσέλι – ένας από τους πιο ένδοξους σκηνοθέτες
κωμωδιών του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού σινεμά – δημιουργεί μια σάτιρα για την
εξαθλίωση της εποχής, αλλά και για την εκμετάλλευσή της. Ακριβώς αυτό, ότι οι
ρέμπελοι, δηλαδή, ήρωες του Μονιτσέλι κάθε άλλο παρά αθώοι είναι, όπως ακριβώς
και η κοινωνία γύρω τους, κρατάει την ταινία επίκαιρη και ζωντανή. Και ξεχνάς
την ηλικία της που «φαίνεται» στο φιλμάρισμά της, στους ρυθμούς και σε
ορισμένα κωνικά γκανγκ…

Αόρατες… ταινίες

«Στα ίχνη του χαμένου θησαυρού»: Για να κάνεις μίξη του «Ιντιάνα Τζόουνς»
και των «Επικίνδυνων αποστολών», χρειάζεται μεγάλη σκηνοθετική ικανότητα που
κάθε άλλο παρά την διαθέτει ο Γιον Τερτελτάουμπ της περιπέτειας «Στα ίχνη του
χαμένου θησαυρού»(National treasure).

Πεταμένα εκατομμύρια δολάρια για μια ανοησία με τον Νίκολας Κέιτζ να βρίσκεται «Στα ίχνη του χαμένου θησαυρού»

Έτσι, η εξωφρενική από μόνη της ιδέα της κλοπής της Διακήρυξης της
Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, γίνεται καλαμπουράκι και χοντρή φάρσα για αφελείς κι
άσχετους, καθώς δεν υπάρχει η ικανότητα από τους σεναριογράφους και τον
σκηνοθέτη να την υπερβούν ή να την υπονομεύσουν προς όφελος ενός
κινηματογραφικού είδους στο οποίο το Χόλιγουντ είναι εξπέρ. Όσο για τον
Νίκολας Κέιτζ – έχουμε καιρό να τον δούμε σε ερμηνεία της προκοπής – είναι σαν
καρικατούρα σούπερ ριψοκίνδυνου αρχαιολόγου και μόνο για γέλια…

«Ι love Huckabees»: Το νόημα της ζωής και πώς να το χάσετε ή το πόσο
παντελώς άσχετο είναι το Χόλιγουντ και πέρα από την δική του λογική να φτιάξει
μια σάτιρα «υπαρξιακής επιβίωσης». Το «Ι love Huckabees» θέλει να είναι μια
τρελή κωμωδία για την σημερινή… σχιζοφρενική αναστάτωση που έχουν προκαλέσει
οι ανακαλύψεις των επιστημόνων περί παράλληλων συμπάντων, ύπαρξης και μη
ύπαρξης, οικολογίας, κβαντικής φυσικής, αστροφυσικών φαινομένων και
φιλοσοφικών αναζητήσεων. Το μόνο που καταφέρνει τελικά, είναι να λες
παρακολουθώντας το «Θεέ μου τόση ανικανότητα να γραφτεί, έστω, μια έξυπνη
ατάκα και να γυριστεί μια ξεκαρδιστική σεκάνς από τον σεναριογράφο και
σκηνοθέτη Ντέιβιντ Ο. Ράσελ;». Για να μην αναφερθούμε στους σταρ που
εμφανίζονται – Ντάστιν Χόφμαν, Τζουντ Λο, Ιζαμπέλ Ιπέρ, Ναόμι Γουότς, Λίλι
Τόμλιν, Μαρκ Γουόλμπεργκ – και… πέσει φωτιά και μας κάψει!

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Πλαγίως» του «δικού» μας Αλεξάντερ Πέιν.

Καλύτερης ατμόσφαιρας: Στο «Τελευταίο φιλί» εξ Ιταλίας

Καλύτερης ανδρικής ερμηνείας: Στους Πολ Τζιαμάτι- Τόμας Χέιντεν Τσερτς
(«Πλαγίως»).

Καλύτερης γυναικείας ερμηνείας: Στον πάλαι ποτέ πειρασμό του ιταλικού
σινεμά, τη Στεφανία Σαντρέλι – έστω και ρυτιδωμένης στο «Τελευταίο φιλί».

Καλύτερου σεναρίου: Εξ ημισείας στους Αλεξάντερ Πέιν, Γκαμπριέλε
Μουτσίνο («Πλαγίως», «Το τελευταίο φιλί»).

Αντοχής: «Χαρακίρι» του Ιάπωνα Μασάκι Κομπαγιάσι.

Κλασικής κωμωδίας – έστω και με ρυτίδες: «Ο κλέψας του κλέψαντος» του
Μάριο Μονιτσέλι.

Πεταμένων εκατομμυρίων: «Στα ίχνη του χαμένου θησαυρού»

Παγωμένης φάρσας: «Ι love Hackabees»