H Φωνή, τα πάθη, το χειροκρότημα…

Όταν ο Μάνος Κατράκης συνάντησε την Έλλη Λαμπέτη: «Φθινοπωρινή ιστορία» του Αλεξέι Αρμπούζοφ – θέατρο «Μπροντγουαίη» – 1977/78 και μια πολύ μεγάλη επιτυχία

Μια φωνή – μα τι φωνή! H Φωνή! Για όσους από τους νεώτερους δεν την έχουν
ακούσει ζωντανά, ευτυχώς σώζεται. Σε βίντεο παραστάσεων, σε ηχογραφήσεις για
το ραδιόφωνο, σε δίσκους…

Είναι η Μεγάλη – με την αρχική σημασία της λέξης, πριν την επικαλύψει η φθορά
από την αλόγιστη χρήση… – Φωνή που παιανίζει – ναι, δεν απαγγέλλει,
παιανίζει… – την «Πορεία προς το Μέτωπο» και τη «Μεγάλη Έξοδο» από το «Άξιον
εστί» του Οδυσσέα Ελύτη στο ομώνυμο κορυφαίο έργο του Μίκη Θεοδωράκη. Είναι η
Φωνή του Ποιητή στον «Ερωτόκριτο» του Νίκου Μαμαγκάκη. Είναι η Φωνή που
πάλλεται – «Πέντε η ώρα που βραδιάζει…» – στους ρυθμούς της μετάφρασης του
Νίκου Γκάτσου από τον Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, στον «Θρήνο για τον Ιγνάθιο
Σάντσεθ Μεχίας» του Σταύρου Ξαρχάκου. Μια Φωνή με εγγενή τον ρυθμό και τη μουσικότητα.

Ένα παράστημα – μα τι παράστημα! Το Παράστημα! Ο Λεβέντης. Με τη σημασία της
λέξης που δεν είναι εύκολο να συναντήσουμε πια.

Ο Μάνος Κατράκης: ο Κρητικός που γεννήθηκε στο Καστέλλι Κισσάμου το 1909 και
σημάδεψε με τη φωνή, το παράστημα και την ψυχή του το ελληνικό θέατρο. Γιατί,
όπως σημειώνει στον πρόλογό του στον τόμο «Μάνος Κατράκης. Στη ζωή, τη σκηνή
και την οθόνη», που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», ο
σκηνοθέτης Αλέξης Σολομός, ο οποίος τον οδήγησε σε μερικά από τα σημαντικότερα
βήματά του στο θέατρο – ένας μοναδικός Χριστόφορος Κολόμβος στο ομώνυμο έργο
του Καζαντζάκη στο Δημοτικό του Πειραιά… – «Αν ο Μάνος Κατράκης μεσουράνησε
στη θεατρική ζωή του τόπου μας, δεν το χρωστάει μονάχα στο λεβέντικο παράστημα
και στο συναρπαστικό φωνητικό όργανο, μα και στην απόλυτη ψυχική του αφοσίωση
στην Τέχνη».

Στο «Χρυσό χάπι» του Νότη Περγιάλη που παρουσιάστηκε στο θέατρο «Κοτοπούλη» τον Απρίλιο του 1958

Ο αφιερωματικός τόμος που την έκδοσή του επιμελήθηκε καλλιτεχνικά ο
ζωγράφος – χαράκτης Γιώργης Βαρλάμος και κυκλοφόρησε – καιρός ήταν! – πάνω στα
είκοσι χρόνια από τη μέρα που ο Μάνος Κατράκης άφησε τούτη τη ζωή – 2
Σεπτεμβρίου 1984 – αποτελεί καρπό σεμνό, διακριτικό, αλλά ώριμο της δουλειάς
τριών νέων θεατρολόγων, του Βασίλη Γ. Μαρτσάκη, της Μαρίας Στ. Καραγεώργου και
της Αικατερίνης Π. Δεμέστιχα που εμφανίζονται ως «συγγραφική ομάδα του
Πανελληνίου Επιστημονικού Συλλόγου Θεατρολόγων». Και παρουσιάζει τον Άνθρωπο
Κατράκη, τον Ηθοποιό Κατράκη, τον Πολίτη Κατράκη, τον Κομμουνιστή – «διάλεξα
και είμαι κομμουνιστής», έλεγε – που έζησε τέσσερα χρόνια στις εξορίες της
Ικαρίας, της Μακρονήσου και του Αϊ-Στράτη πλάι σε ανθρώπους όπως ο Γιάννης
Ρίτσος. Τον Κατράκη που τα πάθη του ήταν το κάπνισμα, τα αλογάκια του
Ιππόδρομου και η Γυναίκα. Που παντρεύτηκε τρεις φορές, με πολλές γυναίκες
έζησε τον έρωτα, αλλά μία ήταν η Γυναίκα της ζωής του: η χορεύτρια Λίντα Άλμα,
που έμεινε κοντά του τριάντα χρόνια, ώς το τέλος, και που την αγαπούσε και την
εκτιμούσε βαθιά κι ας την πλήγωνε.

Το λεύκωμα ανοίγει με μια σύνοψη της εβδομηνταπεντάχρονης ζωής του, καταγράφει
την πορεία του στη σκηνή, με κυρίαρχη την περίοδο του «Ελληνικού Λαϊκού
Θεάτρου» που ίδρυσε το 1955, στον κινηματογράφο από τον οποίο τυχαία ξεκίνησε
όταν ακόμα ήταν βωβός, στη μικρή οθόνη και στη δισκογραφία. Σε παράρτημα
παρατίθενται κείμενα που γράφηκαν για τον Μάνο Κατράκη, κατάλογος όλων των
καταγεγραμμένων παραστάσεών του, από το αγνώστου συγγραφέα «Τα αγαπημένα
ζευγάρια» με τον «Θίασο Νέων» του Ανδρέα Παντόπουλου στο Παγκράτι, το 1929,
μέχρι το ύστατο «Ταμπού» του Νικόλα Μαντσάρι στο τότε θέατρο «Ελληνικό» της
Αγίου Μελετίου (άσχετο με το «Μπροντγουαίη»), όλων των ταινιών του από τη βωβή
«Το λάβαρο του ’21» του Ελληνοαμερικανού Κώστα Λελούδα μέχρι τις έσχατες
«Ταξίδι στα Κύθηρα» του Θόδωρου Αγγελόπουλου και «Τα χρόνια της θύελλας» του
Νίκου Τζήμα του 1984 και των τεσσάρων τηλεοπτικών σειρών στις οποίες
συμμετείχε από το 1973 μέχρι το 1981.

Ένας «αξεδίψαστος βίος»

«Μίλησαν πολλοί για το ταλέντο του Κατράκη και άφησαν μια υπόνοια μεταφυσικής
σ’ αυτή την εκτίμηση», γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος στον τόμο. «Επειδή δεν
πιστεύω στη μαγεία, νομίζω πως το υποκριτικό φαινόμενο του Κατράκη είναι
προϊόν μιας αντιφατικής, δηλαδή πολύ ανθρώπινης ζωής, προϊόν μιας πλούσιας
εμπειρίας. Οι αγώνες του, τα βάσανά του, οι έρωτές του, τα πάθη του, ο
αξεδίψαστος βίος του, ήταν η μοναδική του προίκα.

INFO

Βασίλης Γ. Μαρτσάκης, Μαρία Στ. Καραγεώργου, Αικατερίνη Π. Δεμέστιχα: «Μάνος
Κατράκης. Στη ζωή, τη σκηνή και την οθόνη», Εκδ. Σύγχρονη Εποχή. Σελ. 304.
Τιμή: 60 ευρώ.