Eξόρμηση πολλών αστέρων

Αν το έτος 2004 σφραγίσθηκε για το Μουσείο Μπενάκη με το άνοιγμα του μοναδικού
για τα ευρωπαϊκά δεδομένα Ισλαμικού Μουσείου στον Κεραμεικό και του νέου
σύγχρονου εκθεσιακού κέντρου τής οδού Πειραιώς 136, είναι τώρα υποψήφιο για
ένα από τα πιο σημαντικά βραβεία σύγχρονης αρχιτεκτονικής – το βραβείο Μις Βαν
Ντερ Ρόε. Και συνεχίζει ακάθεκτο το άνοιγμά του με νέους στόχους: το άνοιγμα
στους συλλέκτες και στο εξωτερικό.

Έχοντας μπροστά του έναν κατάλογο 44 διαφορετικών πρωτότυπων εκθέσεων
μεγάλης πνοής, που βρίσκονται ήδη σε διάφορα στάδια επεξεργασίας ή κυοφορίας,
ο διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη καταθέτει το πρώτο πρόγραμμα για το 2005 που
αποτελεί ζωντανή πρόκληση για συγκρίσεις και ερωτήματα όσον αφορά την
εκθεσιακή επιστημονική και παιδευτική δραστηριότητα των κρατικών
επιχορηγούμενων μουσείων. Χαρακτηριστικό είναι η ποικιλία των δραστηριοτήτων
του μουσείου: από μια έκθεση αφιέρωμα στον εικαστικό Θόδωρο Αγγελόπουλο μέχρι
μια πρωτότυπη επισκόπηση των πνευματικών σχέσεων και δεσμών μεταξύ των
Ηνωμένων Πολιτειών και της Ελλάδας, από την περίοδο του πολέμου της
Αμερικανικής Ανεξαρτησίας που συμπίπτει σχεδόν με τον ελληνικό απελευθερωτικό
αγώνα μέχρι τις ελληνικές σπουδές σήμερα – σε συνεργασία με το Ίδρυμα
Σμιθσόνιαν.

Το Μουσείο Μπενάκη θα περιοδεύσει από την άνοιξη στην Αυστραλία με 160
θησαυρούς του, με το σκεπτικό ότι ο ελληνικός πολιτισμός δεν σταματά στην
αρχαιότητα ούτε με το τέλος του Βυζαντίου. Στο Μουσείο Πάουερχαουζ του Σίδνεϊ,
θα εγκαινιασθεί στις 20 Απριλίου μια μεγάλη έκθεση με θέμα τη συνολική και
διαχρονική προβολή του ελληνικού πολιτισμού στον χώρο και τον χρόνο.

Ξεκινώντας από τη νεολιθική κεραμική της 6ης χιλιετίας π.X. από τη Θεσσαλία
και τη Μακεδονία και καταλήγοντας στα ασημοκαπνισμένα και μπαρουτοκαπνισμένα
όπλα του αγώνα της ελευθερίας, όπως το γιαταγάνι του Φώτου Τζαβέλλα, η έκθεση
αυτή, μια μικρογραφία της εκθεσιακής αντίληψης του κεντρικού μουσείου στην
Αθήνα, προβάλλει συνάμα και την πρώτη συνθετική εικόνα του ελληνικού
πολιτισμού εκτός των συνόρων, φέρνοντας δίπλα δίπλα εξήντα έργα της αρχαίας,
εξήντα της βυζαντινής, της μεταβυζαντινής και σαράντα της νεώτερης, της λαϊκής
όπως λέγεται τέχνης, ώστε να φανεί όχι μόνο η εξέλιξη αλλά και τα περάσματα
από τη μια περίοδο στην άλλη, αλλά και η βαθύτερη πνευματική σχέση που συνδέει
φαινομενικά ανόμοια πράγματα, όπως είναι λ.χ. ένα γλυπτό της κλασικής εποχής,
με μια μεταβυζαντινή εικόνα και μια παραδοσιακή φορεσιά.

Στα έργα, που θα εκτεθούν στο Σίδνεϊ για ένα τρίμηνο και θα μεταφερθούν
εν συνεχεία στο Μουσείο Βικτώρια της Μελβούρνης και στο Περθ, περιλαμβάνονται
κυκλαδικά ειδώλια, εργαλεία, αγγεία γεωμετρικής εποχής, κεραμικά και κοσμήματα
της αρχαϊκής, λίγα μαρμάρινα γλυπτά, η κεφαλή Ερμού από ερμαϊκή στήλη της Κω,
ξυλόγλυπτα από την κοπτική Αίγυπτο – του 6ου – 7ου αι. Χειρόγραφα από τη Μικρά
Ασία του 11ου – 12ου αιώνα, εικόνες της κρητικής σχολής, μεταβυζαντινά
εκκλησιαστικά αντικείμενα, λαϊκές φορεσιές Αττικής Σκοπέλου και Αστυπάλαιας,
κεντήματα και υφαντά αριστουργήματα της αργυροχρυσοχοΐας, πιστόλια και άλλα
όπλα του αγώνα της ανεξαρτησίας, πίνακες, όπως η πολιορκία του Μεσολογγίου του
Ντε Βουζ.

Το Μουσείο επίσης, θα παρουσιάσει για πρώτη φορά, στο Ίδρυμα Ωνάση της
Νέας Υόρκης, μια άγνωστη στο εξωτερικό πτυχή του ελληνικού πολιτισμού, την
ελληνική τέχνη της εποχής της «ξενοκρατίας» – 16ος-19ος αιώνας – όπως λέει
χαρακτηριστικά ο Άγγελος Δεληβορριάς, που απεχθάνεται τον παρεξηγημένο όρο
λαϊκή τέχνη, για να επισημάνει τα εξαίσια έργα της αργυροχρυσοχοΐας, της
κεντητικής, της ζωγραφικής, της ξυλογλυπτικής κ.ά., που γίνονται οι φορείς της
συνέχειας, μαζί με το δημοτικό τραγούδι.

Εντευκτήριο τεχνών στο ατελιέ του Γκίκα

Το 2005 είναι έτος Γκίκα και ανοίγει στο Μουσείο Μπενάκη με την παρουσίαση
μιας μεγάλης έκδοσης αφιερωμένης στον «Ευρωπαίο» ζωγράφο Γκίκα και με την
άμεση έναρξη των εργασιών τής εκ βάθρων ανακαίνισης του ακινήτου του ζωγράφου,
ο οποίος εισήγαγε τον μοντερνισμό στην Ελλάδα, στην οδό Κριεζώτου. Το ατελιέ
και το σπίτι του ζωγράφου θα μείνουν ως έχουν, αλλά οι υπόλοιποι όροφοι της
πολυκατοικίας θα διαμορφωθούν σ’ ένα εντευκτήριο των τεχνών με έμφαση στην
περίφημη γενιά του ’30.

Το έργο θα παραδοθεί σε τρία χρόνια, αλλά το 2005 θα κλείσει με μια
έκθεση-αφιέρωμα στον Νικόλαο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, παράλληλα με μια μεγάλη
φαντασμαγορική έκθεση ενός άξιου μαθητή και συνεχιστή του, του μάγου της
σκηνογραφίας Διονύση Φωτόπουλου, που θα ανοίξει στο κοινό τις πλούσιες
συλλογές του: πίνακες των δασκάλων της γενιάς του ’30, βιβλία, αρχαιότητες,
ξυλόγλυπτα, αλλά και το σκηνογραφικό του έργο.