Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Τετάρτη πρωί, έξι και μισή η ώρα και το κινητό μου χτυπά ασταμάτητα. Μεταξύ
ύπνου και ξύπνιου, απαντάω «ναι;». Μια άγνωστη φωνή με ρωτάει εάν εγώ είμαι
εγώ. Απαντάω πάλι πως ναι. Μου γνωστοποιεί ότι είναι από κάποιο τηλεοπτικό
κανάλι. Στο βάθος ακούγονται και άλλες φωνές. Καταλαβαίνω ότι κάτι συμβαίνει.
«Τι έγινε;», ρωτάω. «Τρεις Αλβανοί κρατούν ομήρους σε λεωφορείο του ΚΤΕΛ στη
Λεωφόρο Μαραθώνος, κ. Καπλάνι…», λέει με τέτοιον τόνο σαν να ανακοινώνει ότι
έχω κερδίσει το λαχείο… Πιάνω το μέτωπό μου για να τσεκάρω ότι είμαι ξύπνιος
και δεν ονειρεύομαι. «Και τι θέλετε από μένα;», ρωτάω. «Να έρθετε εδώ στην
εκπομπή ή να μας πείτε δυο λόγια τώρα στον αέρα», απαντά. «Τι σχέση έχω εγώ με
αυτή την ιστορία;», ρωτάω. «Μα, Αλβανός δεν είστε;», μου απαντά ρωτώντας.
Αρνούμαι ευγενικά να μιλήσω, αλλά εκείνη επιμένει. Αναγκάζομαι να πω ένα
κοφτερό «δεν μπορώ, γεια σας» για να τα παρατήσει…

***

«Δεν γινόταν τουλάχιστον να ήμουν μέσα στο λεωφορείο, ένας από τους ομήρους;»,
σκέφτηκα κάποια στιγμή. Ειλικρινά θα το προτιμούσα. Δυστυχώς όμως, ήμουν έξω:
όμηρος της καταγωγής μου και προπαντός της TV. Στην ουσία μού ζητούσαν να
απολογηθώ για το συμβάν. Αλλά στο όνομα ποιανού και με ποια ιδιότητα; Με την
«ιδιότητα του Αλβανού» φυσικά! Εάν οι δύο απαγωγείς ήταν τρομοκράτες που
ισχυρίζονταν ότι δρουν στο όνομα των Αλβανών, τότε θα είχε νόημα να βγεις και
να φωνάξεις δυνατά «όχι στο όνομά μου!». Αλλά να απολογηθείς γιατί δυο, τρεις
ή τέσσερις εγκληματίες έτυχε να γεννηθούν στην ίδια χώρα που γεννήθηκες και
εσύ, αυτό σημαίνει συνεπέστατη εφαρμογή της λογικής της συλλογικής ευθύνης.
Δεν το καταλαβαίνει αυτό η TV; Το καταλαβαίνει άριστα και της αρέσει
αφάνταστα. Γι’ αυτήν δεν υπάρχουν οι Αλβανοί: ο καθένας με την ιστορία του,
την προσωπικότητά του, την ευθύνη των πράξεών του. Υπάρχει ο «Αλβανός»: στον
ενικό αριθμό και προπαντός ως στίγμα.

***

Μέσα στο λεωφορείο, ανάμεσα στους ομήρους, υπήρχαν επτά μετανάστες, τρεις εκ
των οποίων από την Αλβανία. Αυτή η «λεπτομέρεια» δεν αναδείχθηκε από την TV.
Γιατί είναι από αυτές τις «λεπτομέρειες» που κάνουν την όλη συζήτηση περίπλοκη
και «πληθυντική». H TV όμως σερβίρει προπαντός σχήματα στον «ενικό αριθμό». Ο
«Αλβανός» ενάντια στον «Έλληνα», ο «θύτης» ενάντια στο «θύμα», ο Μίτσι ενάντια
στον Βορίδη. Και όταν μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων προσεγγίζεται με τη λογική
του «ενικού αριθμού», τότε είναι επόμενο να ενεργοποιείται – άμεσα ή έμμεσα –
το φάντασμα της συλλογικής ευθύνης. Είναι επόμενο επίσης να ζεις δεκαπέντε
χρόνια σε αυτήν τη χώρα και μόλις δυο συμπατριώτες σου κάνουν κάτι το
αποτρόπαιο να νιώθεις σαν να ήρθες μόλις χθες…

***

Εν τω μεταξύ, ξεφυλλίζω και τον αλβανικό Τύπο. Σε κάποιες αλβανικές εφημερίδες
δίνουν και παίρνουν οι θεωρίες συνωμοσίας. «Όλο το συμβάν ήταν στημένο από
τους Έλληνες. Για να βλάψουν την εικόνα των Αλβανών. Ήταν τυχαίο άραγε που
έγινε παραμονές της Συνόδου Κορυφής της E.E.;», έγραφαν η «Πανόραμα» και η
«Σέκουλι». Περισσότερο από τη βλακεία ή την πολιτική μυθολογία και εδώ
βασιλεύει πάλι η λογική του «ενικού αριθμού», αλλά από την ανάποδη. Οι Αλβανοί
πρέπει να είναι οπωσδήποτε ενάρετοι, έξυπνοι, εργατικοί, αλλά κυρίως θύματα
του «Έλληνα» καταπιεστή και πανούργου… H λογική του «ενικού αριθμού»
φτιάχνει μύθους και θεωρίες συνωμοσίας, δεν την ενδιαφέρει η κατανόηση της
πραγματικότητας αλλά διψά μόνο για ενόχους. Κυρίως δεν αφήνει ποτέ τον εαυτό
να κοιταχτεί στον καθρέφτη: η δαιμονοποιημένη εικόνα του Άλλου είναι το προζάκ
της…

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.