Eίδατε συγκίνηση;

Μπορεί να έλειψαν οι εικόνες από το εσωτερικό του λεωφορείου, αναζητήθηκαν όμως άλλες δημοσιογραφικές «ευρεσιτεχνίες»

Ανακούφιση; Όσο μπορούμε να την αισθανθούμε πλέον, καθώς στην πραγματικότητα
ουδέποτε ζούμε το τέλος ενός δραματικού γεγονότος, αλλά την αναπαραγωγή του
ξανά και ξανά, σαν ένα τηλεοπτικό θέατρο ενός περιστρεφόμενου τρομοκρατικού
πανοράματος. Ευτυχώς διασώθηκαν οι όμηροι της λεωφορειοπειρατείας, ευτυχώς δεν
άνοιξε ρουθούνι, ευτυχώς αντέδρασε ορθώς το σύστημα της Αστυνομίας, ευτυχώς
είδαμε να εξέρχονται ένας ένας οι όμηροι και μετά τα μεσάνυχτα της Τετάρτης οι
τελευταίοι έξι και να καταλήγουν όλοι ευτυχείς στις αγκαλιές της ευνομούμενης
Πολιτείας. Τέλος;

Και όμως όχι. Γιατί γεγονότα του είδους μετατρέπονται σε αφορμές για να
αναπαραχθούν όχι μόνο οι στερεότυπες εικόνες, εκείνες που κατέγραψαν οι
κάμερες, του σταματημένου λεωφορείου με την απειλή κρυμμένη στο εσωτερικό του,
των ομήρων καθώς εξέρχονται κ.λπ., αλλά και πολλές ακόμη, εικόνες που έχουν
στόχο τη διατήρηση της συγκίνησης, του ερεθισμού του τηλεθεατή. H εικόνα του
καντράν ενός κινητού τηλεφώνου που είχε μήνυμα από όμηρο σε συγγενή ή φίλη της
φιγουράρει στα δελτία ειδήσεων (Alter, Mega κ.λπ.). Μαγνητοφωνημένη συνομιλία
δημοσιογράφου με όμηρο στο Alter. «Πόσοι είναι;», «Είσαι καλά;», «Τι να πω
στον πατέρα σου;» και κατόπιν στον πατέρα της κοπέλας «Τι να πω στην κόρη
σας;», «Πείτε της να μη φοβάται όλα θα πάνε καλά». Μια πόρτα μισανοίγει και
βλέπουμε αναστατωμένη και έκπληκτη συγγενή ομήρου να λέει: «Δεν ξέρω τίποτε,
ό,τι μας λέει η Αστυνομία». H κάμερα ήταν μπροστά στο πρόσωπό της, δεν της
έφθανε η αγωνία, έπρεπε να καταγραφεί για να τη «δει» το φιλοθεάμον κοινό.

Να «μυρίσουμε» τον κίνδυνο σαν να τον ζούσαμε, να «γευθούμε» την απόγνωση και
τον τρόμο των συγγενών σαν να ήταν δικός μας, να καταναλώσουμε εν τέλει τα
προσωπικά συναισθήματα όσων είχαν την ατυχία να εμπλακούν σαν «κουλουράκια»
συγκίνησης, να καταναλώσουμε τη συλλογική παραίσθηση της μίας και μοναδικής
εικόνας, του ενός και μοναδικού γεγονότος. Του γεγονότος έτσι όπως καθοδηγεί
την αναπαραγωγή του η γοητεία της τεχνολογίας που έχει στη διάθεσή της η
ενημέρωση.

Σαν μαγεμένοι από τα κινητά που επιτρέπουν την απευθείας σύνδεση με την
«καρδιά» του γεγονότος, τα ανέδειξαν σε πρωταγωνιστές. Να φιγουράρουν οι
συσκευές με μηνύματα στο καντράν στην οθόνη. Ταυτίζοντας την εντύπωση με την
ενημέρωση. Και θεωρήθηκε «νίκη» της δημοσιογραφικής δεοντολογίας το γεγονός
ότι αυτήν τη φορά δεν βρέθηκαν κάμερες και μικρόφωνα καρφωμένα στο πρόσωπο των
δραστών, όπως είχε συμβεί στην παλαιότερη περίπτωση λεωφορειοπειρατίας από τον
Αντόν Φλαμούρ. Μόνο που η έλλειψη τέτοιου είδους υλικού άνοιξε τον δρόμο για
πλήθος δημοσιογραφικές «ευρεσιτεχνίες». Αφού δεν έχουμε τους δράστες να ‘χουμε
τουλάχιστον τα θύματα και τους συγγενείς. Έτσι, δημοσιογράφοι βρέθηκαν να
‘χουν τα κινητά ομήρων και να μαγνητοφωνούν τις συνεντεύξεις. Υλικό «καυτό»
σαν τη θερμοκρασία του ανθρώπινου δέρματος σε ώρα κινδύνου. Φρίκη!

Την επομένη ακολούθησε η αναμέτρηση της ενημέρωσης των εντυπώσεων με τον εαυτό
της. Ποια εντύπωση ήταν «θεμιτή» και ποια «υπερβολική». Να βγάλεις όμηρο ή
συγγενή να μιλήσει στην εκπομπή είναι θεμιτό για παράδειγμα. Όσο για
τηλεφωνική επικοινωνία με τον ίδιο τον δράστη, όσοι την είχαν είναι βέβαιοι
πως έκαναν επιτυχία, όσοι δεν την είχαν για την εκπομπή τους μπορούν να
κατηγορούν τους προηγουμένους ότι παρενέβησαν στη διαδικασία των
διαπραγματεύσεων με την Αστυνομία, βάζοντας σε κίνδυνο την επιχείρηση.

Ψυχαναλυόμενοι ναι, ενημερωμένοι όχι

Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα και το αυτό θέαμα. Για την κατασκευή
ενός ντεκόρ τρόμου, ενός θεατρικού έργου ή ενός κινηματογραφικού, που να
νομίζει ο τηλεθεατής ότι όλα όσα γίνονται «μπροστά στα μάτια του» γίνονται γι’
αυτόν. Ένα ακόμη ενημερωτικό έπος, το οποίο χάρη στο μεγαλειώδες ντεκόρ
τρόμου, αγωνίας και συγκίνησης ανέδειξε και τη μαζική φαντασίωση «ξένος ίσον
εν δυνάμει εγκληματίας». Εξίσου θεαματική και αυτή. Την επόμενη ημέρα δεν
υπήρξε πάνελ που να μη «θερμομετρήσει» τις σχέσεις Αλβανών και Ελλήνων. Οι
πρώτοι να υπερασπίζονται το αυτονόητο, ότι δεν είναι όλοι οι συμπατριώτες τους
εγκληματίες, και οι δεύτεροι, αναλόγως με τα φιλόξενα ή μη αισθήματά τους, να
κοντράρονται με τους προηγουμένους.

Κάθε κρίση και ευκαιρία για ένα είδος εθνικής ψυχανάλυσης. Φυσική συνέπεια
ωστόσο μιας ενημέρωσης που στις τηλεοπτικές εποχές μας έχει μετατραπεί σε
αναμετάδοση «βιομηχανοποιημένης» συγκίνησης. Και ο συγκινημένος ασχολείται με
τα προσωπικά του συναισθήματα, ομφαλοσκοπεί και ψυχαναλύεται στα πάνελ – εξ ου
και η απαραίτητη παρουσία ψυχολόγων σε αυτά – και πάντως δεν βλέπει πέρα από
τη μύτη του, άντε και τους τέσσερις τοίχους του δωματίου που περικλείουν τη
συσκευή της τηλεόρασης.