Aτελή και ανεπίδοτα

Στο «Δίπυλον – Μαύρη αίθουσα» παρουσιάζεται το έργο του Γ. Μανιώτη «Μόνο θετικές σκέψεις»

Είχαν βέβαια προηγηθεί τυπωμένα έργα του και είχα ήδη το 1973 την τιμή και την
τύχη να τον πρωτοπαρουσιάσω. Αν αναφέρομαι σ’ αυτό, είναι διότι στο πρόγραμμα
του θεάτρου «Δίπυλον» τώρα που παίζεται το έργο του «Μόνο θετικές σκέψεις»,
αναδημοσιεύεται ολόκληρο εκείνο το κείμενο. Ως εκ τούτου, έχω κάθε δικαίωμα
νομίζω να αναπτύξω τις μερικές αλλά ουσιώδεις αντιρρήσεις μου για το τελευταίο
σκηνικό του επιχείρημα.

Εν πρώτοις διαπιστώνω πως στα τελευταία του έργα ο Μανιώτης έχει επηρεαστεί
καθέτως από την ενασχόλησή του με το μυθιστόρημα και το διήγημα. Δηλαδή
περνάει στη θεατρική του γραφή ένα αφηγηματικό ύφος, όπου τα πράγματα λέγονται
αντί να γίνονται. Εκ πρώτης όψεως το πράγμα δεν είναι και προς θάνατον,
δεδομένου ότι στην αμηχανία εν γένει του καιρού μας η αφηγηματική λογοτεχνία
έχει εισβάλει στο θέατρο, συχνά ατόφια. Εκείνο που κάνει το έργο του Μανιώτη
να φαίνεται αμήχανο μέσα στη μόδα της αφηγηματικότητας είναι ο διδακτισμός
του. Κυρίως στα πεζά του, ο Μανιώτης παίρνει συχνά συντηρητικές θέσεις ως
αφηγητής. Επιλέγει δηλαδή μια γωνία λήψης, από όπου παρακολουθεί και
καταγράφει τα δεινά, τα παράδοξα και τα ευτελή του καιρού μας, παραδόξως
δασκαλίστικη. Φρίττει για τα τεκταινόμενα, εκφράζει τον αποτροπιασμό του και
με σηκωμένο το δάκτυλο, κουνώντας το, κρίνει και ξορκίζει το κακό!!

Αυτή η στάση του αφηγητή στερεί τα κείμενα από την απαραίτητη ειρωνεία,
αρετή που είχαν τα παλιότερα έργα του Μανιώτη.

Στο νέο του έργο που παίζεται τώρα στο «Δίπυλον» ένας έμπειρος και
συστηματικός μελετητής του έργου του διαπιστώνει πως συναντώνται και
συνυπάρχουν ο παλιός Μανιώτης του «Ματς», της «Κοινής Λογικής», του «Λάκκου
της αμαρτίας», των «Συζύγων» και ο νεώτερος πεζογράφος και διδακτικός
Μανιώτης. H κεντρική ιδέα του έργου έχει το ενδιαφέρον της και παραπέμπει στην
ειρωνική περίοδο του συγγραφέα. Γιατί είναι κατ’ εξοχήν ειρωνική στάση σε μια
εποχή γενικού μπάχαλου, ξεχαρβαλώματος και ανισορροπίας να προσπαθείς να
επιβιώνεις επιλέγοντας έστω και με το ζόρι να βλέπεις τα θετικά και αισιόδοξα
της ζωής. Έστω, βέβαια, και αν σαν τους καλόγερους βαφτίζεις το κρέας ψάρι!

Ο Μανιώτης όμως στα καθέκαστα, βάζοντας τους αντι-ήρωές του να
αγανακτούν ή να περιγράφουν ως μάρτυρες τα σύγχρονα Σόδομα και Γόμορρα,
φαίνεται να καταφάσκει σε μια ηθική και σε συμπεριφορές μιας ρομαντικής,
χαμένης, λησμονημένης παλιάς εποχής. Το όλο δημιουργεί σύγχυση και
αποπροσανατολισμό.

Το νέο του έργο είναι σπονδυλωτό και προσπαθεί με λυρικά ιντερμέδια, επιστολές
από το μέτωπο ή την ξενιτιά και τους μετανάστες, σχόλια, σκηνές και μονολόγους
να αφηγηθεί και να σατιρίσει τη νεοελληνική χώρα και ενδοχώρα. Από τους
σπονδύλους, δύο μονόλογοι είναι θαυμάσιοι και θυμίζουν τον παλιό, τολμηρό,
ανατρεπτικό Μανιώτη. Ο ένας, μικρό αριστούργημα, είναι η ανελέητη εκδίκηση
ενός γιου, καταπιεσμένου και στραπατσαρισμένου από την πατρική δεσποτεία που
φτάνει έως την έμμεση δολοφονία. Ο άλλος μονόλογος, λίγο φλύαρος, με
επαναλήψεις, είναι ο μονόλογος μιας σύγχρονης νέας παγιδευμένης ανάμεσα στην
τυραννική παράδοση των οικογενειακών ηθών και την επιλογή μιας ελεύθερης
ανεξάρτητης πτήσης. Εδώ περνάει υποδόρια και η γνωστή από παλιά θέση του
συγγραφέα για τη γυναίκα-ταραντούλα και τον ευνουχισμένο σύζυγο.

Τα τρία άλλα σκετς, θα έλεγα, είναι αδύνατα αλλά το τελευταίο, όπου δύο
καφενόβιοι αφηγούνται ο ένας τους άθλους του με παντρεμένες νοικοκυρές και ο
άλλος με ομοφυλόφιλους, είναι αηδέστατο. Και μάρτυρας μου ο θεός του θεάτρου,
δεν αναφέρομαι στην ηθική αλλά στην αισθητική. Δεν μπορεί ο Μανιώτης να μη
γνωρίζει πως η ουσιαστική κριτική γίνεται με υπαινιγμούς και πως οι
κυριολεξίες και οι «τολμηρές» περιγραφές υπονομεύουν τον πυρήνα του θέματος
και μεταθέτουν την προσοχή στις αηδιαστικές λεπτομέρειες. Το σκετς πάλι με τις
γριές που σχολιάζουν από ψηλά οργιάζοντας τουρίστες είναι «λίγο» και φτηνό.

Οι επιστολές έχουν ενδιαφέρον ως «χορικά» παρέμβλητα, ενώ τα λυρικά όμορφα
καθ’ εαυτά με έξοχη μελοποίηση από τον Γιώργο Τσαγκάρη δεν δένουν με το όλον.
Εκτελούνται όμως με τρόπο εντυπωσιακό φωνητικά από την Υακίνθη Παπαδοπούλου.

H Ράια Μουζενίδου σκηνοθέτησε με σεβασμό το έργο και στήριξε την
ερμηνεία στον ρυθμό, έντονο και γόνιμο γνώρισμα των γραπτών του Μανιώτη. Ο
Γιάννης Γούνας, που ερμήνευσε τον μονόλογο του ανελέητου γιου, όπως και άλλοτε
έχω τονίσει, έχει σπάνια προσόντα, ρυθμό, εσωτερική τεχνική και καίριο λόγο.

Ταλαντούχα είναι και η Μαρβίνα Πιτυχούτη, που ερμηνεύει τον άλλο επιτυχημένο
μονόλογο της μέλλουσας νύφης και συζύγου. Επιβάλλεται και είναι συναισθηματικά
πλήρης. Οι υπόλοιποι της διανομής αδυνάτισαν παραπάνω τα αδύνατα κείμενα.

Τρεις γιάπηδες «εκτός έδρας»

Σκηνή από το έργο του Π. Μέντη «Εκτός έδρας», που παίζεται στο θέατρο «Νέου Κόσμου»

Στο θέατρο του «Νέου Κόσμου» ο θεατρικός οργανισμός «Νέος λόγος» που μας έχει
συνηθίσει σε προσεγμένες επιλογές και ενδιαφέρουσες ερμηνείες σε χώρους
περιφερειακούς, παρουσιάζει το νέο έργο του Παναγιώτη Μέντη «Εκτός έδρας». Και
εδώ η ιδέα είναι καλύτερη από το αποτέλεσμα. Τρεις νέοι φιλόδοξοι και
προσοντούχοι γιάπηδες σε μια επαρχία, όπου έχουν αναλάβει να οργανώσουν με
σύγχρονη τεχνολογία τη λειτουργία ενός νοσοκομείου, διαγκωνίζονται, συμμαχούν,
αλληλοϋπονομεύονται, πατούν πάνω σε συνειδήσεις χρησιμοποιώντας κάθε μέσο
εκμαυλισμού και εξαπάτησης, ακόμη και με δόλωμα τον έρωτα με σκοπό να
κερδίσουν μια διαρκή καριέρα και τα οφέλη της. Ο Μέντης είναι ένας συγγραφέας
που μας έχει συνηθίσει σε δυσκολότερη γραφή, προσεγμένη, σφιχτή, με
δραματουργικό βάθος και με βαθιές σκοτεινές χορδές. Εδώ έχω την εντύπωση πως
αλάφρυνε τα μέσα του και ως εκ τούτου έμεινε στην επιφάνεια των πραγμάτων που
θέλει να σατιρίσει. Οι τρεις νέοι γιάπηδες είναι σχηματικά διαγραμμένοι, με
εξωτερικά στοιχεία που κυρίως λέγονται αντί να πηγάζουν από τις συγκρούσεις. H
νεαρή γυναίκα της επαρχίας που γίνεται ο ερωτικός τους στόχος και το θήραμά
τους έχει έναν ενδιαφέροντα αυτοεξομολογητικό μονόλογο που αναδεικνύει την
απελπισία της, την προσπάθειά της να ξεφύγει από τα ηθικολογικά στεγανά της,
τη δουλεία της εργασίας επιλέγοντας μια επικίνδυνη ερωτική διαθεσιμότητα. Και
η Στέλλα Κρούσκα που ερμήνευσε αυτό τον ρόλο έδειξε τα μεγάλα προσόντα της,
την εσωτερική της τεχνική, τη λιτότητα των μέσων της με την πυκνή όμως φόρτισή
τους. Ο Φώτης Μακρής, που καθοδήγησε τους τέσσερις ερμηνευτές ως σκηνοθέτης
και γενικός υπεύθυνος του θιάσου με καλά έως τώρα δείγματα σκηνοθετικής
ετοιμότητας, έδειξε πως τους ώθησε προς τη σωστή κατεύθυνση, να λειτουργήσουν
με τους ρυθμούς του κειμένου και τις σιωπές του. Προσφορότερος ανταποκρίθηκε ο
Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, νέος ηθοποιός με κατακτημένα λιτά και λειτουργικά
σκηνικώς μέσα. Βρήκα τον Φαλελάκη άνισο, νευρικό, συχνά υποκριτικά αμήχανο με
κενά ρυθμού και τον Γιώργο Μακρή με αδικαιολόγητες συναισθηματικές ασυνέχειες.

INFO

«Μόνο θετικές σκέψεις», του Γ. Μανιώτη. Στο θέατρο «Δίπυλον – Μαύρη αίθουσα»
(Καλογήρου Σαμουήλ 2 και Διπύλου, Πλατεία Κουμουνδούρου, τηλ. 210.32.29.771
και 210.32.28.881)

«Εκτός έδρας» του Π. Μέντη. Στο θέατρο «Νέου Κόσμου – Κάτω Χώρος» (Αντισθένους
7 και Θαρύπου, τηλ. 210.92.12.900)