ΛΟYKAΣ ΣAMAPAΣ Tέχνη κόντρα στην παράνοια

Οι άπειρες μεταμορφώσεις του εγώ. Οι επεμβάσεις πάνω στους μηχανισμούς της έτοιμης φωτογραφίας, η απεικόνιση του εγκλωβισμένου παρανοϊκού, διχασμένου, τραυματισμένου ατόμου μέσα σε κουτιά με καρφίτσες, που παραπέμπουν στην τέχνη των γουναράδων συγγενών του, είναι από τα χαρακτηριστικά θέματα του Λουκά Σαμαρά

Περίπου 400 έργα, στην έκθεση που οργανώνει το Ίδρυμα I. Φ. Κωστοπούλου στην
Αθήνα με τη συνεργασία της Εθνικής Πινακοθήκης, ανθολογούν τέσσερις δεκαετίες
ζωγραφικής, γλυπτικής, φωτογραφίας, κατασκευών, βίντεο και ταινιών που
στρέφονται σταθερά γύρω το ίδιο θέμα: το ανεπανάληπτο και αμετανόητο εγώ. Παρά
τις πιέσεις, την αντιφατικότητα και την αλλοτρίωση που υφίσταται, το σύγχρονο
άτομο επιμένει ν’ αντιστέκεται και να είναι πηγή της δημιουργίας.

Τα έργα προέρχονται από το Μητροπολιτικό Μουσείο N. Υόρκης, το Μουσείο
Γουίτνεϊ, το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου, του Ντένβερ, το Mymoc, την Πέις
Γκάλερι, τη Συλλογή Ρένου Ξίππα, το Ίδρυμα Πολαρόιντ – ο Σαμαράς ήταν
πρωτοπόρος στη χρήση τής Πολαρόιντ στην τέχνη και ο πρώτος που επιχείρησε
υποκειμενικές επεμβάσεις στη μηχανική διαδικασία του τυπώματος μιας
φωτογραφίας. Ο Λουκάς Σαμαράς γεννήθηκε στην Καστοριά, σε ηλικία 3 ετών
αποχαιρέτησε τον πατέρα του ο οποίος έφυγε μετανάστης στην Αμερική, έζησε τους
βομβαρδισμούς του B’ Παγκοσμίου Πολέμου, είδε το σπίτι του να γκρεμίζεται και
τη γιαγιά του να πεθαίνει στον ανταρτοπόλεμο και φορτωμένος με τέτοιες
εμπειρίες ταξίδεψε σε ηλικία δώδεκα χρόνων στη γη της επαγγελίας για να
συναντήσει τον πατέρα του. Ξένος, χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα, πιάστηκε από το
σωσίβιο των μαθημάτων τέχνης για να εκφραστεί. H ίδια ανάγκη τον έσπρωξε
αργότερα να σπουδάσει τέχνη, να γίνει ηθοποιός και περφόρμερ και να ριχθεί
στην πρωτοπορία της αμφισβήτησης της επιστήμης, της τέχνης και της κριτικής
τής καταναλωτικής κοινωνίας με τα ίδια της τα μέσα.

H τέχνη – εγωιστική – η παρανοϊκή είναι για τον Σαμαρά ένας τρόπος να
ξαναχτίσει κάποιος τον εαυτό του που έχει καταρρεύσει. Τα εκατοντάδες
αυτοπορτρέτα τού Σαμαρά βασισμένα σ’ αυτήν την εμπειρία είναι σκληρά και
οδυνηρά, δεν είναι μια διαφυγή, αλλά η απόφασή του να χτίσει τα έργα του με το
υλικό της καταστροφής και της παράνοιας. H ανεξάντλητη δημιουργικότητά του, η
αίσθηση των απεριόριστων δυνατοτήτων της τέχνης και η πίστη του στην
αναπλαστική δύναμή της είναι ταυτόχρονα προϊόν της παράνοιας αλλά και η βασική
του άμυνα ενάντια στην παράνοια.

«Το έργο σού δίνει ζωή»

Τα αυτοπορτρέτα του εκφράζουν μια διαρκή κατάσταση εξέγερσης που πυροδοτείται
από την ανάγκη να έχει τον έλεγχο του εαυτού του και να επιβιώνει διαρκώς μέσα
από τη δουλειά. «Το έργο σού δίνει ζωή», γράφει. «Τουλάχιστον σ’ εμποδίζει να
νεκρωθείς κατά έναν τρόπο». Έτσι, πλάι στα αυτοπορτρέτα, τα «ακρωτηριασμένα»
βιβλία που σχολιάζουν τη μνήμη και την ιστορία, τα κουτιά – βαλίτσες του
μετανάστη. Ο Σαμαράς έχει περάσει τα τελευταία χρόνια με το έργο του μέσα
στους υπολογιστές, συνεχίζοντας πάντα «να μεταμορφώνει τον εαυτό του προς το
καλύτερο, δείχνοντας το χειρότερο», σημείωνε στον περσινό κατάλογο της μεγάλης
αναδρομικής του έκθεσης στο Μουσείο Γουίτνεϊ ο Ντόναλντ Κάσπιτ.

INFO

Από τις 4 Απριλίου έως τις 30 Ιουνίου στην Εθνική Πινακοθήκη.