O δρόμος της σύνθεσης

Γενική είναι η εντύπωση ότι ήρκεσαν μόλις εννέα μήνες εξουσίας και επαφής με
τη σκληρή ελληνική πραγματικότητα για την απομυθοποίηση των δυνατοτήτων της
Νέας Δημοκρατίας. Σήμερα μπορεί να ισχυρισθεί κανείς με άνεση, χωρίς να
κινδυνεύει να αμφισβητηθεί, ότι το κόμμα του Κώστα Καραμανλή ήλθε
απροετοίμαστο στην εξουσία, χωρίς σχέδιο συγκεκριμένο, χωρίς επεξεργασμένη
στρατηγική για τη χώρα και τους πολίτες της. Κυριαρχήθηκε από το δόγμα «της
εξουσίας για την εξουσία», απορροφήθηκε από τη θεωρία του «ώριμου φρούτου» και
τώρα κινείται με γνώμονα την αρχή «βλέποντας και κάνοντας».

Στον αντίποδα, το ΠΑΣΟΚ φέρει έντονα τα σημάδια της ήττας, σέρνει πίσω του τα
βαρίδια της αναξιοπιστίας που πηγάζουν από την μακρά εικοσάχρονη διακυβέρνηση.
Είναι μέγα το βάρος, προσωποποιείται, αφαιρεί δύναμη από τον λόγο των στελεχών
του και καθιστά τις παρεμβάσεις τους αμφισβητήσιμες. Το ευρύ κοινό τις ακούει
μεν, αλλά δεν συγκινείται, αμφιβάλλει, δεν πείθεται.

Αυτή τη στιγμή το ΠΑΣΟΚ βλέπει τις κυβερνητικές αδυναμίες, ενθαρρύνεται από
αυτές, υπολογίζει ότι σύντομα θα συσσωρεύσουν την απαιτούμενη κρίσιμη ύλη για
μια πιο ουσιαστική και αποδοτική αντιπολίτευση, αλλά εσωτερικά προσδιορίζεται
από πλήθος αντιθέσεων, οι οποίες δεν έχουν ακόμη εκφρασθεί πλήρως. Μόλις
προχθές είδαμε να εκδηλώνεται μια σαφής αντίθεση μεταξύ «προεδρικών» και
«σημιτικών» στο συνέδριο της Νεολαίας, ενώ περίπου οι ίδιες αντιθέσεις
αναδεικνύονται από την επιστολή στελεχών της ΠΑΣΚΕ, με την οποία επιρρίπτονται
ευθύνες στην απελθούσα ηγεσία Σημίτη.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Παπανδρέου, νέος ηγέτης, με αντιλήψεις και ιδέες
προωθημένες, εκπηγάζουσες κυρίως από τη σκανδιναβική εμπειρία του, δείχνει να
μην επηρεάζεται απ’ αυτή τη διαφαινόμενη διαπάλη. Πιστεύει άλλωστε βαθιά ότι η
σουηδική περίπτωση είναι η πιο προχωρημένη στον κόσμο, μια σύνθεση
παραγωγικής, ανταγωνιστικής και συνάμα προστατευτικής για τους αδυνάτους
κοινωνίας, η οποία θεωρεί ότι μπορεί να εμφυτευθεί και στη χώρα μας.

Αγνοεί όλους εκείνους οι οποίοι σημειώνουν ότι εδώ είναι Βαλκάνια, ότι η
Ελλάδα δεν έχει σταθερές παραγωγικές αξίες και κρατικές δομές ικανές να
υπηρετήσουν ένα τέτοιο μοντέλο. Φαντασιώνεται έτσι ένα κόμμα διαφορετικό, πιο
ανοιχτό, απαλλαγμένο από τους μηχανισμούς – γραφειοκρατικούς ή προσωποπαγείς –
και προσβλέπει σε σχήματα που εδώ δεν έχουν δοκιμασθεί. Γνωρίζει όμως ο κ.
Παπανδρέου, παρ’ ότι κολακεύεται από εκείνους που φωνάζουν «Γιώργο άλλαξέ τα
όλα», ότι δεν έχει τις δυνάμεις· ο κύκλος που τον περιβάλλει δεν μπορεί να
υποκαταστήσει το πλήθος και το εύρος του στελεχικού δυναμικού του κόμματος.

H περί τον πρώην πρωθυπουργό κ. K. Σημίτη αμιγώς εκσυγχρονιστική ομάδα αντιδρά
και εκπρόσωποί της ευθέως δηλώνουν ότι δεν «θα αφήσουμε τον Γιώργο να σαπίσει
το κόμμα». Μια άλλη ομάδα κοντά στον Σημίτη, αλλά αυτονομημένη ώς έναν βαθμό,
με βασικούς εκπροσώπους τον γραμματέα κ. Μιχ. Χρυσοχοΐδη και την κ.
Διαμαντοπούλου, ήδη ενεργεί. Καταθέτει προτάσεις πολιτικής, εμφανίζεται με
επιμέρους θέσεις, δείχνει εμπράκτως πώς φαντάζεται το ΠΑΣΟΚ σε τούτη τη νέα
περίοδο. Από εκεί και πέρα υπάρχει ένα πλήθος στελεχών, όπως οι κ.κ. Πάγκαλος,
Βενιζέλος, Βάσω Παπανδρέου, Ευθυμίου και άλλοι, οι οποίοι για την ώρα
συγκρατούνται, σιωπούν, αλλά δεν θα μείνουν απαθείς.

Δύο βασικές εκκρεμότητες, όπως το συνέδριο και η προεδρική εκλογή, με την
απειλή που πάντα τη συνοδεύει για πρόωρες εκλογές, αναστέλλουν την έκφραση των
πολλών και διαφορετικών αντιλήψεων. Πολλοί εκτιμούν ότι τον προσεχή Μάρτιο,
όταν κατά πάσα πιθανότητα θα έχουν άπαντες απελευθερωθεί από την απειλή των
πρόωρων εκλογών, θα αναδειχθούν οι διαφορές και θα βρει έκφραση η σοβούσα
κρίση στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Αν έτσι εξελιχθούν τα
πράγματα, ο κ. Παπανδρέου θα βρεθεί μεταξύ σφύρας και άκμονος. Οι «δικοί» του
θα τον παρασέρνουν με το σύνθημα «Γιώργο άλλαξέ τα όλα» και θα τον οδηγούν σε
ένα εσωκομματικό ξεκαθάρισμα, το οποίο όμως θα αφαιρέσει πολύτιμες δυνάμεις
από το ΠΑΣΟΚ και θα το απορροφήσει σε χρόνο αντιπολιτευτικά αποδοτικό. Οι
«άλλοι» θα απαιτούν διατήρηση της πολυσυλλεκτικής φυσιογνωμίας του κόμματος
και θα διεκδικούν θέση στη νέα κομματική δομή. H όλη κατάσταση παραπέμπει σε
κρίση και μάλιστα βαθιά, εκτός εάν εγκαίρως ελεγχθεί.

Ίσως ο καλύτερος τρόπος για τον κ. Παπανδρέου είναι ένας συνδυασμός, μια
σύνθεση. Το ΠΑΣΟΚ είναι υποχρεωμένο να αποκτήσει νεωτερικά στοιχεία, οφείλει
να ανανεωθεί, να προβάλει όραμα ελκυστικό, αλλά ταυτοχρόνως επιβάλλεται να
διατηρήσει την πολυσυλλεκτικότητά του και βεβαίως να αποκτήσει αποτελεσματική
λειτουργία, ικανή να αντιπολιτεύεται ορθά και να επιτρέψει τη διαμόρφωση μιας
συνεκτικής πρότασης διακυβέρνησης. Ο δρόμος της σύνθεσης είναι πάντα ο
δυσκολότερος, αλλά είναι και ο πλέον αποδοτικός. Σε άλλη περίπτωση θα
ξοδευθεί, θα χάσει πολύτιμο δυναμικό, θα υποχωρήσει και βεβαίως θα προσφέρει
ευκαιρίες και χρόνο στη Νέα Δημοκρατία να αμβλύνει τα κενά της διακυβέρνησής
της.