5.200 χρόνια ιστορίας, 507 θησαυροί

Χρυσό έλασμα με σφίγγες, από τη νεκρόπολη της Ελεύθερνας

H έκθεση: Περισσότερα από 500 ευρήματα, που έφερε στο φως η
αρχαιολογική σκαπάνη από την κρητική πόλη της Ελεύθερνας, εκτίθενται σε οκτώ
αίθουσες του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης για να διηγηθούν τη δική τους ιστορία.
Σε φόντο άλλοτε ασημοπράσινο και άλλοτε ροδί η Πόλη, η Ακρόπολη και η
Νεκρόπολη της σκαρφαλωμένης σε λόφο ύψους 390 μ. (στις υπώρειες του Ψηλορείτη)
Ελεύθερνας – της αντίστοιχης «Κνωσού» των ιστορικών χρόνων για την Κρήτη –
«ξεδιπλώνει» την 5.200 χρόνων ιστορία της χάρη στην εικοσαετή ανασκαφή των
καθηγητών Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Νίκου Σταμπολίδη (επιμελητή
της έκθεσης), Πέτρου Θέμελη και Αθανάσιου Καλπαξή σε συνεργασία με την ΚΕ’
Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων.

Σαν κλασικό εικονογραφημένο: Από τις κορυφαίες στιγμές της έκθεσης η
εντυπωσιακή πυρά. Δεν είναι τα οστά του νεκρού πρίγκιπα -πολεμιστή, με το
σπαθί του, που κεντρίζουν το μάτι, αλλά ο αποκεφαλισμένος και άκαυτος σκελετός
ενός άνδρα που τον συνόδευσε ως «θυσία», καθώς ακόμη και η ακονόπετρα που
χρησιμοποιήθηκε για να ακονιστεί το μαχαίρι του αποκεφαλισμού. Αν συνδυάσει
κανείς την εικόνα της πυράς, που χρονολογείται στην καρδιά των Ομηρικών Επών
γύρω στο 720 -700 π.Χ. και τα λόγια του Ομήρου, στην Ιλιάδα, που περιγράφει
αντίστοιχη σκηνή, είναι σαν να έχει «ένα κλασικό εικονογραφημένο». H πυρά
«ζωντανεύει» και μέσα από μια ταινία είκοσι λεπτών που προβάλλεται στο χώρο σε
σκηνοθεσία Μέμης Σπυράτου και παραγωγή του Ιδρύματος Μελετών Λαμπράκη.

Απαραίτητες στάσεις: Στην παιχνιδιάρα μαρμάρινη Αφροδίτη που λύνει το
σανδάλι της για να μπει στο μπάνιο στο πλευρό του Πάνα (2ος αι. π.X.). Στη
μοναδική οστέινη ζωφόρο του 4ου αι. μ.X. που αφηγείται τη ζωή του Αχιλλέα. Από
τη γέννηση και το πρώτο του λουτρό μέχρι τη στιγμή που σέρνει το σώμα του
νεκρού Έκτορα από το άρμα του στην Τροία. Στο σιδερένιο φτυάρι για τα κάρβουνα
του 8ου αι. π.X. και στην εντυπωσιακή αμφιπρόσωπη ερμαϊκή στήλη με το πρόσωπο
του Διονύσου από τη μία και της Αριάδνης από την άλλη, που έφτανε τα 3 μ. ύψος
και αντέγραφε έργο του Πραξιτέλη.

Πωλήθηκε για ένα φράγκο και χρησιμοποιήθηκε μέχρι και ως κρεμάστρα για καπέλα. Εδώ και σχεδόν έναν αιώνα όμως η καμωμένη από ασβεστόλιθο «Κυρία της Ωξέρ» αναγνωρίστηκε ως αριστούργημα γλυπτικής του 7ου αι. π.X. Προσοχή: Στην έκθεση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης θα μείνει μόνο για τρεις μήνες

Η σταρ: Λίγο πριν από το φινάλε της έκθεσης, όρθια, ντυμένη με το μακρύ
και γεμάτο λιτά στολίδια φόρεμά της και το χέρι της στο στήθος η «Κυρία της
Ωξέρ» κάνει το παρθενικό της ταξίδι εκτός Γαλλίας και μακριά από τις αίθουσες
του Μουσείου του Λούβρου, όπου φιλοξενείται τον τελευταίο αιώνα. H ιστορία της
αινιγματική, όπως και η ταυτότητά της, γεμάτη περιπέτειες μέχρι να
αναγνωριστεί ως η «δροσερή σιλουέτα που έφερε την άνοιξη στην ελληνική
γλυπτική». Πώς και πότε βρέθηκε στη Γαλλία; Άγνωστο. Το βέβαιο είναι πως
δοκίμασε την τύχη της ως ντεκόρ σε οπερέτες του 19ου αι., ως κρεμάστρα για
καπέλα σε διάδρομο του μουσείου της Ωξέρ και πωλήθηκε για ένα μόλις φράγκο (!)
μέχρι να την ανακαλύψει τυχαία ο επιμελητής του Λούβρου, M. Κολινιόν.

Ζήτημα οικογενειακό: Από πού κρατά τελικά η σκούφια της «Κυρίας της
Ωξέρ»; Μπορείτε και μόνοι σας να δώσετε την απάντηση αν παρατηρήσετε πόσο
μοιάζει στην «αδελφή» της – ένα αντίστοιχο άγαλμα από την Ελεύθερνα που
ποζάρουν στην ίδια βιτρίνα. Το υλικό τους (ασβεστόλιθος), η πλαστικότητα, η
ομοιότητα στις παλάμες, η διακόσμηση του φορέματος είναι αρκετά για να
αποδείξουν πως το αριστούργημα της δαιδαλικής τέχνης, που χρονολογείται περί
το 640 π.X., κατάγεται όχι απλώς από την Κρήτη, αλλά πιθανόν από την
Ελεύθερνα, σύμφωνα με την άποψη του καθηγητή Νίκου Σταμπολίδη. Ωστόσο κανείς
δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα αν ήταν θεά, ιέρεια ή αριστοκράτισσα.

Κατάλογος: Ο κόσμος της Ελεύθερνας αναδύεται μέσα από τα γοητευτικά και
διδακτικά κείμενα του καταλόγου, πολύτιμα τόσο για τον επισκέπτη όσο και για
τον ειδικό, καθώς στις 317 σελίδες έχουν χωρέσει πληροφορίες, έγχρωμες
φωτογραφίες, αλλά και πλούσια βιβλιογραφία. Και στα αγγλικά. Τιμή: 85 ευρώ.

INFO

Η έκθεση «Ελεύθερνα: Πόλη – Ακρόπολη – Νεκρόπολη» εγκαινιάζεται απόψε στις
19.30 από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο, στο Μουσείο
Κυκλαδικής Τέχνης (Βασ. Σοφίας και Ηροδότου 1, τηλ. 210.7228321). Έως 1
Σεπτεμβρίου 2005.