Mε τον φόβο στην ψυχή

H μέθοδος ενημέρωσης για τους βιασμούς, με τις τρομολαγνικές κορόνες και τις γαργαλιστικές λεπτομέρειες που «πουλάνε», στέλνει τις γυναίκες να κλειστούν στο σπίτι

Τις ημέρες αυτές ο «βιαστής με το κατσαβίδι» έγινε κάτι σαν τον «δολοφόνο με
το πριόνι». Υπόθεση άγρια, πλην άκρως φωτογενής, ακριβώς γιατί καθηλώνει με
την αίσθηση της διαρκούς απειλής για τις γυναίκες – μη ξεχνάμε ότι αυτές είναι
το βασικό κοινό της τηλεόρασης, σ’ αυτές απευθύνεται το τηλεοπτικό πρόγραμμα
στο μεγαλύτερο μέρος του.

Το θέμα επιχείρησε να προσεγγίσει, αποφεύγοντας τις τρομολαγνικές κορόνες και
τις γαργαλιστικές λεπτομέρειες που «πουλάνε», η εκπομπή «Mega Σαββατοκύριακο»
με τον Κώστα Αρβανίτη και την Εριφύλη Μαρωνίτη. Θέμα δύσκολο για κυριακάτικο
πρωινό, που γίνεται «δυσκολότερο» όταν αποφεύγονται τα στοιχεία του
εντυπωσιασμού για να αναδειχθεί ως κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο αφορά τόσο τη
νοοτροπία της κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα όσο και στον τρόπο που
αντιμετωπίζει τη βία. H μέθοδος ενημέρωσης, άλλωστε, για τους βιασμούς ετέθη
εξαρχής στο στόχαστρο της δικηγόρου κ. Ιωάννας Κούρτοβικ: δημιουργείτε μια
κοινωνία φοβική, ενώ οι γυναίκες στέλνονται να κλειστούν στο σπίτι. Άλλωστε ο
φόβος είναι που δημιουργεί την αίσθηση στη γυναίκα ότι είναι ανίσχυρη και
αδύναμη.

«Γυναίκα μόνη» είναι το «κόκκινο πανί», πάνω στο οποίο βασίζεται το
ιδεολογικό οικοδόμημα που θέλει τη «γυναίκα» να συμμετέχει σ’ ένα
προκαθορισμένο παζάρι, εκείνη διαθέτοντας την υποταγή στον άνδρα, φροντίζοντας
τη σεξουαλική του ικανοποίηση και ο άνδρας προσφέροντας την «προστασία».

Αντίληψη τόσο διαδεδομένη, ώστε ακόμη και η ίδια η εκπομπή χρησιμοποίησε πλάνα
γυναικών που βρίσκονταν μόνες, στον δρόμο, ακολουθώντας με αυτοματισμό τους
κυρίαρχους κανόνες του θεάματος. Και σε μια αξιοσημείωτη επίδειξη ευαισθησίας,
ο ίδιος ο παρουσιαστής ζητεί να αποσυρθούν οι εικόνες, που μοιάζουν να
καθιστούν «ύποπτη» τη μοναχική παρουσία γυναικών στον δρόμο.

Ο τρόπος προβολής του εγκληματικού γεγονότος του βιασμού έφερε σε σύγκρουση
την κ. Κούρτοβικ με τον Πάνο Σόμπολο. Εκείνη υποστήριξε ότι προβάλλοντας κάθε
τόσο ένα μεμονωμένο γεγονός καλλιεργείται η σύγχυση και ο φόβος και εκείνος
ότι δεν μπορείς να αποφύγεις ένα «κοινωνικό φαινόμενο» σαν τον βιαστή με το
κατσαβίδι. Προς επίρρωση των απόψεων της κ. Κούρτοβικ, ο κ. Δημήτρης Πιατάς
μίλησε με τη σειρά του για «σιριαλοποίηση» των βιασμών.

Με την αντιπαράθεση να παίρνει τα χαρακτηριστικά της διαρκούς ψευδοαντίθεσης
μεταξύ πράξης και θεωρίας, καθώς ο κ. Σόμπολος υποστήριζε από την πλευρά του
ότι όταν έχεις το γεγονός των βιασμών δεν μπορείς να το ρίχνεις στις φλυαρίες,
το θέμα έδειχνε τις πολύπλοκες διαστάσεις του. H μεν ενημέρωση παραμένει
«όπλο» προφύλαξης, αλλά οι μέθοδοί της ακολουθούν τους κανόνες τού θεάματος
που αναπαράγουν το πρόβλημα των νοοτροπιών.

Νοοτροπίες που βασίζονται στους κοινωνικούς «μύθους», στους οποίους αναφέρθηκε
η καθηγήτρια του Παντείου κ. Παυλοπούλου, οι οποίοι θέλουν τη μεν γυναίκα
υποταγμένη, τον δε άνδρα ισχυρό και επιθετικό.

«Το να βλέπουν τις γυναίκες-θύματα να ξαναγίνονται θύματα άλλη μία φορά κατά
τις νομικές διαδικασίες ή από τα MME, διδάσκει τους άνδρες και τις γυναίκες
ότι η αποκατάσταση της βλάβης τής σεξουαλικής κατάχρησης έχει ως προϋπόθεση το
να είναι κανείς ή να φαίνεται ότι είναι το “τέλειο” θύμα και αυτό σημαίνει να
συμμορφώνεται με τους πατριαρχικούς κανόνες», γράφει ο εμβριθής μελετητής της
σύγχρονης κουλτούρας Ντάνκαν Κένεντι, επικεντρώνοντας το πρόβλημα των «μύθων»
για τους ρόλους των φύλων στα δύο βασικά συστήματα των σύγχρονων κοινωνιών, το
νομικό και των μέσων μαζικής ενημέρωσης.

Το θέαμα αναπαράγει το πρόβλημα

Τις προάλλες, μία φαινομενικά «αθώα» είδηση, αυτή για τις «νύφες» της Ζαχάρως,
όλες από την Ουκρανία, συνοδευόταν με εικόνες από στριπτιζάδικα,
διαμορφώνοντας την αντίληψη του κοινού για το «ποιόν» των γυναικών από τις
φτωχότερες χώρες του Βορρά – σεξουαλικά αντικείμενα προς χρήση από ισχυρούς
και ευκατάστατους άνδρες, παρόμοια αντίληψη με εκείνη για τις μαύρες γυναίκες
στις ΗΠΑ.

Παρόμοια ωστόσο και η μέθοδος προβολής της είδησης ότι ανήλικοι φωτογραφίζουν
συμμαθήτριές τους και εμπορεύονται τις φωτογραφίες. Σε κοντινό πλάνο
φιγουράριζαν γυναικείες καμπύλες, που διαγράφονταν κάτω από τα ρούχα. H
«σεμνότυφη» προβολή ντυμένων γυναικών επιβεβαιώνει ακόμη περισσότερο το
γεγονός ότι η ίδια η ύπαρξη της θηλυκότητας αποτελεί πρόκληση και θυματοποιεί
αυτομάτως τη γυναίκα.

Μια συζήτηση σε περιορισμένο τηλεοπτικό χρόνο μόλις που άνοιξε το μεγάλο αυτό
θέμα, το οποίο εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με μειδίαμα μέχρι που μια πράξη
βιασμού να το παγώσει στα χείλη. Πολύ βαθύτερο από το «κακούργημα» που
αναγνωρίζει ο νόμος, πολύ πιο ουσιαστικό από μία ακόμη είδηση στο αστυνομικό δελτίο.