Σε ποιον ανήκει το Πολυτεχνείο;

«H μαζικότητα των συνελεύσεων και η ωριμότητα του φοιτητικού κινήματος μετέτρεψε την κατάληψη στο Πολυτεχνείο σε υπεύθυνη πολιτική σύγκρουση με τη δικτατορία», λέει ο Νίκος Χριστοδουλάκης

Το 1983, δέκα χρόνια μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ο Μανόλης
Αναγνωστάκης αναρωτιόταν μέσα από τις στήλες της «Αυγής»: «Ποιοι είναι οι
“κληρονόμοι” σήμερα του μηνύματος του Πολυτεχνείου, μια παράταξη, ένα κόμμα,
μια ομάδα ή εν γένει ο ελληνικός λαός;».

Το ερώτημα παραμένει ακόμη αναπάντητο. Στον φετινό εορτασμό διακρίνεται, από
δηλώσεις αλλά και από τα νέα βιβλία που κυκλοφόρησαν, μια μεγαλύτερη ή
μικρότερη τάση άμβλυνσης των διαχωριστικών γραμμών, κάποια μεγαλοθυμία εκ
μέρους μερίδας της Κεντροαριστεράς, τόσο ως προς το νόημα που αποδίδεται στο
ίδιο το γεγονός όσο και ως προς το ποιοι συμμετείχαν. Σε ειδική εκδήλωση της
ΟΝΝΕΔ για το Πολυτεχνείο, παραβρέθηκε ο πρόεδρος του Συνασπισμού Νίκος
Κωνσταντόπουλος, ο οποίος δήλωσε ότι «ο αγώνας για τη Δημοκρατία και την
ελευθερία έσπασε τα προδικτατορικά ιδεολογικά τείχη και δημιούργησε μια νέα
ενότητα του ελληνικού λαού και της νεολαίας ιδιαίτερα», προκαλώντας και την
αντίδραση της Νεολαίας του ΣΥΝ.

Εκεί ο Στέφανος Τζουμάκας θέλησε να θυμίσει ότι ήταν στη φυλακή μαζί με τον
Ευάγγελο Αβέρωφ, υποστηρίζοντας ότι στην κατάληψη της Νομικής συμμετείχαν οι
Μιχάλης Λιάπης και Βαγγέλης Μεϊμαράκης. Ενώ και για τον – μαθητή, τότε – Κώστα
Καραμανλή είπε ότι «ήταν στο Πολυτεχνείο», υποχρεώνοντας το Μαξίμου να
διευκρινίσει πως είχε κάνει… κοπάνα με συμμαθητές του στο Πειραματικό για να
πάει στο Πολυτεχνείο, «όπως πολύς κόσμος».

«Τη μορφή που πήρε το Πολυτεχνείο, από τη διανυκτέρευση-κατάληψη της
Τετάρτης ώς τη μορφή της εξέγερσης την Πέμπτη, την Παρασκευή και το Σάββατο,
καμία οργανωμένη έκφραση στον φοιτητικό χώρο δεν μπορούσε να τη φανταστεί.
Πολύ περισσότερο να τη σχεδιάσει και να την αποφασίσει», λέει ο Δημήτρης
Χατζησωκράτης.

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης λέει στα «NEA»: «Το νήμα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου
αρχίζει να ξετυλίγεται έναν χρόνο πριν, τον Νοέμβριο του 1972, τότε που η
δικτατορία πειραματίστηκε με τις εκλογές των φοιτητικών συλλόγων, ίσως σαν ένα
πρώτο βήμα μετεξέλιξής της σε ένα ενδιάμεσο καθεστώς. H αριστοτεχνική
προετοιμασία των αριστερών Επιτροπών Αγώνα και η μαζική προσέλευση των
φοιτητών στις κάλπες μετέτρεψε την προσδοκία της δημοκρατικοφανούς παρωδίας σε
μια σοβαρή πολιτική απειλή κατά του καθεστώτος».

H νοθεία των φοιτητικών εκλογών «προκάλεσε τις πρώτες φοιτητικές
διαδηλώσεις, πάνω απ’ όλα όμως αποτέλεσε μια βαθύτατη προσβολή της
αξιοπρέπειας, ακόμα και του πιο δύσπιστου φοιτητή. Ήταν μια μέρα που όλοι
ήξεραν πια τι είχε συμβεί, είχε συμβεί σε όλους και κανείς τους δεν πίστευε
ότι άξιζε ή πως είχε δώσει δικαιώματα για έναν τέτοιο εξευτελισμό. Σε αυτές
τις συνθήκες άρχισε να αναπτύσσεται ένα ορμητικό ρεύμα αγανάκτησης και
συλλογικότητας που δεν είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν όλες οι αριστερές
οργανώσεις, οι παράνομες εφημερίδες, οι βόμβες και τα ψηφίσματα του Συμβουλίου
της Ευρώπης μαζί». Όταν πια πραγματοποιείται η κατάληψη, καταλήγει ο κ.
Χριστοδουλάκης, «η μαζικότητα των συνελεύσεων και η ωριμότητα του φοιτητικού
κινήματος που συσσωρεύτηκε όλο τον προηγούμενο χρόνο, τη μετέτρεψε σε υπεύθυνη
πολιτική σύγκρουση με τη δικτατορία και δεν άφησε να παρασυρθεί στον γραφικό
παροξυσμό μερικών αναρχικών».

Σύμφωνα πάντως με τον κ. Χατζησωκράτη: «Ομάδες αναρχικών και, κυρίως,
ομάδες της “επαναστατικής αριστεράς” ήθελαν, τη συγκεκριμένη στιγμή, την
κατάληψη και την επιδίωξαν συνειδητά», στήνοντας έναν υποτυπώδη ραδιοφωνικό
σταθμό και τυπώνοντας προκηρύξεις που προκάλεσαν την «αυθόρμητη συγκέντρωση
ενός αριθμού φοιτητών και νέων». Αυθορμήτως συγκεντρώθηκαν και φοιτητές που
«αναγνώριζαν τους εαυτούς τους ως ανήκοντες στον Ρήγα Φεραίο, στην Αντι-ΕΦΕΕ ή
άλλες αντιδικτατορικές οργανώσεις». Από την Πέμπτη το απόγευμα «άρχισαν να
μορφοποιούνται πολιτικές γραμμές και απόψεις». H KNE – Αντι-ΕΦΕΕ «δεν θεωρούσε
την εκδήλωση πολιτικά ορθή», λέει ο Δημήτρης Χατζησωκράτης, ο οποίος εκτιμά
ότι και ο Ρήγας Φεραίος είχε αντίστοιχη θέση, όμως άλλαξε γρήγορα στάση.

Όσο για τη συντηρητική παράταξη και το παραδοσιακό Κέντρο… Οι μόνοι που
προέβησαν σε δημόσιες δηλώσεις ήταν ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος και ο Γεώργιος
Μαύρος. Ο πρώτος δήλωσε (αντίστοιχη ήταν και η δήλωση του δευτέρου) ότι
συμπαρίσταται ηθικώς «εις την ιεράν εξόρμησιν των νέων της Ελλάδος διά την
πλήρη επικράτησιν των ακαδημαϊκών και πολιτικών ελευθεριών», συμβουλεύοντας
τους νέους «να μην επιτρέψουν εις ανεύθυνα ή ύποπτα στοιχεία να νοθεύσουν και
να διαστρέψουν τον ωραίον αγώνα των».

«Να μην ξεχνιόμαστε: τα κόμματα στην αρχή ήταν εναντίον του Πολυτεχνείου»,
παρατηρεί σήμερα ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Ανδρέας Λοβέρδος. Εάν ήταν να κριθεί
από αυτά, το Πολυτεχνείο δεν θα είχε υπάρξει. Με άλλα λόγια, η εξέγερση του
Πολυτεχνείου έγινε ερήμην των κομμάτων. Και όταν ξέσπασε, τότε τα κόμματα της
εποχής σύρθηκαν πίσω της. Για να την τιμούν, βέβαια, εκ των υστέρων. Ορισμένοι
μάλιστα ηγέτες τους, με σηκωμένο το δάκτυλο».

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΤΖΗΣΩΚΡΑΤΗΣ

Μυθοπλασία και αποστείρωση

Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει καν στους δημιουργούς του: δικές τους οι ανεξίτηλες
μνήμες από τα συγκλονιστικά βιώματα και τις μοναδικές στιγμές της εξέγερσης,
δικό τους και το ξεπέρασμα των ορίων τους μέσα στη συλλογική τους λειτουργία.

Το Πολυτεχνείο πρέπει να ανήκει στη σημερινή νέα γενιά, ωσότου παραδώσει τη
σκυτάλη στην επομένη. Και φυσικά, το Πολυτεχνείο πρέπει να ανήκει και σε
ολόκληρο τον δημοκρατικό λαό. Ωστόσο, επιχειρώντας η ελληνική κοινωνία να
ενσωματώσει το Πολυτεχνείο στη συλλογική εθνική μυθοπλασία τείνει, συνειδητά ή
και ασυνείδητα, να το φέρει στα μέτρα της. Να το αποφορτίσει από τη δυναμική
και τις παρακαταθήκες του, να το αποστειρώσει από την εικονοκλαστική,
απελευθερωτική και χειραφετημένη πνοή του. Να μεταλλάξει, ακόμη, σιγά σιγά τη
μήτρα της γέννησής του.

ΝΙΚΟΣ ΜΠΙΣΤΗΣ

«Στον Προκρούστη των πολιτικών σκοπιμοτήτων»

Το Πολυτεχνείο ανήκει στην Ιστορία, σ’ αυτούς που το βίωσαν και στις
αντιδικτατορικές οργανώσεις της Αριστεράς. H Δεξιά είναι λογικό να στέκεται
αμήχανη απέναντι σε ένα γεγονός στο οποίο ως παράταξη δεν είχε συμμετοχή, ενώ
ο αυτοεξόριστος τότε ηγέτής της δεν βρήκε ούτε μία λέξη συμπαράστασης. Αυτά
κατέγραψε η Ιστορία. Το ποιοι πέρασαν απέξω από το Πολυτεχνείο δεν ενδιαφέρει,
η Ιστορία τότε γραφόταν από τους μέσα. Προφανώς η Δημοκρατία μετά το 1974 έχει
το αποτύπωμα και του Κωνσταντίνου Καραμανλή και εκείνης της Δεξιάς που πήρε
διαζύγιο από την Ακροδεξιά. Αυτό έγινε κάτω από τις γενικότερες μετατοπίσεις
προς τα αριστερά που έφερε ο αντιδικτατορικός αγώνας. Ήταν, δηλαδή, όρος
επιβίωσης γι’ αυτήν.

Έκτοτε, πολλές φορές, το μήνυμα του Πολυτεχνείου μπήκε στην προκρούστεια κλίνη
των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Τα τελευταία χρόνια, ακόμα και από τους οπαδούς
της 17N. Φέτος η πρωτοτυπία είναι ότι εμπλέκεται στην εκλογή Προέδρου της
Δημοκρατίας. Κόβεται και ράβεται στις ανάγκες μιας καταναγκαστικής συναίνεσης
και της μάχης κατά της διαπλοκής που αποτελεί το φύλλο συκής σε όσους από την
Αριστερά τείνουν χείρα βοηθείας στη N.Δ. Είναι δικαίωμα καθενός να
αυτοπροτείνεται για πρόεδρος. Ας αφήσει όμως ήσυχο το Πολυτεχνείο και την
Αριστερά.

NANTIA ΒΑΛΑΒΑΝΗ

«Σε όποιον έχει διάθεση να το συναντήσει»

Το Πολυτεχνείο ανήκει πλέον στην ιστορική μνήμη του ελληνικού λαού και αυτό
δεν σημαίνει ότι έχει εξαντληθεί η επίδρασή του, αλλά ότι τα άμεσα πολλαπλά
διαχρονικά αποτελέσματα που επηρέασαν σε ένα βάθος χρόνου την ελληνική
κοινωνία της μεταπολίτευσης αρκετά μετά την κατάρρευση της χούντας δεν
υφίστανται πια με αυτήν την άμεση μορφή. Επίσης, ανήκει σε όποιον έχει διάθεση
να το συναντήσει.

Με διάφορους τρόπους ωστόσο, παρατηρούμε ακόμη τα αποτελέσματα αυτής της
επίδρασης. Και δεν αναφέρομαι στις κατοχυρωμένες πολιτικές ελευθερίες και τα
δικαιώματα, αλλά στην ύπαρξη μιας κοινής συνείδησης, η οποία οφείλει πολλά
στην ύπαρξη του Πολυτεχνείου – που κάνει την Ελλάδα να μην είναι Χιλή, παρ’
όλο που εκεί η δικτατορία δεν έπεσε με ένα ανάλογο Πολυτεχνείο.

Πολύ πιο σοβαρό από το θέμα της ατιμωρησίας του Πινοσέτ στη Χιλή είναι ότι εν
έτει 2004 ο Πατρίτσιο Γκουζμάν, δεν μπόρεσε να βρει κανέναν κινηματογράφο στη
Χιλή για την πρεμιέρα της ταινίας του «Σαλβαδόρ Αλιέντε», η οποία τελικά έγινε
στην Αθήνα. Το ότι υπήρξε λοιπόν το Πολυτεχνείο έβγαλε μία Ελλάδα λίγο
διαφορετική από αυτό που θα ήταν αν δεν είχε υπάρξει.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ

«Το Πολυτεχνείο βρικολάκιασε»

Το Πολυτεχνείο δεν έχει ιδιοκτήτη. Ανήκει σε αυτούς που συνεχίζουν να είναι
όρθιοι και να αγωνίζονται. Ακόμη και αν αυτοί που το δημιούργησαν πεθάνουν ή
στραφούν εναντίον του, αυτό θα λειτουργεί από μόνο του. Το Πολυτεχνείο έχει
βρικολακιάσει, έχει περάσει στη συνείδηση των νέων, γιατί παραμένει το ίδιο
νέο. Γιατί ήταν εξέγερση, αλλά δεν έγινε επανάσταση, ούτε κατάσταση για να
φθαρεί και να εκφυλιστεί.

Είναι ένα σύμβολο και μια δυνατότητα. Θα μείνει για πάντα νεανικό. Το
Πολυτεχνείο ενώνει τις γενιές και τους ανθρώπους και είναι ένας συνεχής αγώνας
για έναν καλύτερο κόσμο που θα χωράει μέσα του μικρούς κόσμους και ελεύθερα
σκεπτόμενους ανθρώπους.

Όσοι έζησαν το Πολυτεχνείο και τον αντιδικτατορικό αγώνα είχαν μέσα τους και
ιδεολογία και πίστη και όνειρο και όραμα και κυρίως τη θέληση για ριζική
ανατροπή του συστήματος. Γι’ αυτό το Πολυτεχνείο ήταν και αντιιμπεριαλιστικό –
γιατί οι Αμερικανοί στήριξαν τη χούντα – και ενάντια στην παραδοσιακή Αριστερά
που την ξεπέρασε και ενάντια στον καθεστωτικό καθωσπρεπισμό. Δεν μπορεί ένας
άνθρωπος που έχει ζήσει έτσι να διεκδικεί ρόλο που να εξωραΐζει το σύστημα το
οποίο πολέμησε και να λειτουργεί ως μαϊντανός…

INFO

Δ. Παπαχρήστος, «Το Πολυτεχνείο ζει; 30+1. Όνειρα – Μύθοι – Αλήθειες», Εκδ.
Λιβάνη, Σελ. 375, τιμή: 20 ευρώ.

Δ. Χατζησωκράτης, «Πολυτεχνείο ’73. Αναστοχασμός μιας πραγματικότητας», Εκδ.
Πόλις, Σελ. 450, τιμή: 25 ευρώ

Γ. Γάτος, «Ρεπορτάζ με την Ιστορία», Εκδ. Φιλιππότη, Σελ. 191, Τιμή: 15,60 ευρώ.