«Nα διδαχθούν ως ξένη γλώσσα»

Δεν είμαι καθόλου «εχθρός» των αρχαίων ελληνικών. Τα αγαπώ, τα θαυμάζω, τα
εκτιμώ ως ύλη σοφίας, διαφωτισμού, οργάνωσης της σκέψης μας και για πολλούς
άλλους λόγους. Όμως το καθετί στην ώρα του. H «ώρα» των αρχαίων είναι στο
λύκειο. Πολύ σωστά το δέχτηκε η μεταρρύθμιση του 1976. Ο αγαπητός μου πρόεδρος
κ. Ράλλης, πρωτεργάτης της μεταρρύθμισης, δεν το δέχεται σήμερα, όμως δεν έχει
δίκιο. Αποδίδει και εκείνος, όπως και πολλοί άλλοι, το ότι οι νέοι μας – όχι
οι νέοι μας μόνο, αλλά και πάμπολλοι άλλοι ανάμεσά μας – υστερούν στη γνώση
και τη χρήση της γλώσσας στην απομάκρυνση των αρχαίων από το γυμνάσιο. Όμως
αυτό οφείλεται στο ότι στο παρελθόν (πριν από τη μεταρρύθμιση), αλλά ακόμη και
στις μέρες μας, εποχή των μεγάλων προβλημάτων, δεν περιορίσαμε τις προλήψεις
του παρελθόντος. Να το πω αλλιώς: Δε διδάξαμε όπως έπρεπε ποτέ τη νέα μας
γλώσσα, ούτε την αρχαία. Το είπα και άλλοτε, το είπαν και πολλοί άλλοι, όταν ο
μακαρίτης υπουργός Παιδείας Τρίτσης αδημονούσε πότε θα ξαναγυρίσουν τα αρχαία
στο γυμνάσιο. Δεν το πέτυχε τότε.

Είμαι βέβαιος ότι η λύση που δόθηκε αργότερα κανέναν δεν ικανοποιεί. Δε νομίζω
ότι ο μαθητής του γυμνασίου δεν πρέπει να πάρει μυρωδιά από την αρχαία γλώσσα.
Είναι ζήτημα παιδαγωγικής μεθόδου το πώς θα του δοθεί το πλεονέκτημα αυτής της
«μυρωδιάς». Αν θέλομε να βοηθήσομε το μαθητή του γυμνασίου να μιλά σωστά τη
νέα μας γλώσσα, δε χρειάζεται καθόλου να του αυξήσομε τις ώρες διδασκαλίας των
αρχαίων, γιατί με την παράλληλη διδασκαλία αρχαίας και νέας γλώσσας το μόνο
που θα επιτύχομε είναι να του δημιουργήσομε σύγχυση και να μην ξεχωρίζει τι
είναι αρχαίο και τι είναι νέο. Αν θέλομε να διδάξομε αρχαία ελληνικά – και
πρέπει να τα διδάξομε όταν και όπως πρέπει – και με τα κατάλληλα διδακτικά
βοηθήματα, πρέπει να τα διδάξομε – ας μη φανεί παράδοξο – ως ξένη γλώσσα. Οι
ξένοι γιατί μαθαίνουν – όσοι μαθαίνουν – την αρχαία; Τη μαθαίνουν ως ξένη
γλώσσα.

Είναι γεγονός ότι η νέα ελληνική συγγενεύει πολύ με την αρχαία. Αυτό
δημιουργεί ένα πρόβλημα στη διδασκαλία. Το αντιμετωπίζομε με τη διδασκαλία της
καθεμιάς γλωσσικής μορφής σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα: τη νέα γλώσσα στο
γυμνάσιο, την αρχαία στο λύκειο. Μόνο έτσι ο νέος θα ξεχωρίσει τι είναι νέο
και τι είναι αρχαίο, τι πρέπει να χρησιμοποιεί και τι όχι. Μόνο αφού βασικά
κατακτήσει ο μαθητής τη γλώσσα του (ξέρομε και σε τι κατάσταση γλωσσικώς
έρχεται σήμερα ο μαθητής στο γυμνάσιο), μόνο τότε θα μπορέσει κάτι να κερδίσει
από τη γνωριμία του με την αρχαία γλώσσα. Επιβάλλεται λοιπόν με τον
ενδεικνυόμενο παιδαγωγικώς τρόπο να διδαχτούν χωριστά και σε ξεχωριστά χρονικά
διαστήματα η νέα και η αρχαία γλώσσα μας.

Πολύ επικίνδυνη θεωρώ και την εισαγωγή διδασκαλίας νέας ξένης γλώσσας στο
δημοτικό σχολείο. Βαδίζομε, νομίζω, σε γλωσσική Βαβέλ.

Ο Εμμανουήλ Κριαράς είναι ομότιμος καθηγητής Φιλολογίας.