Tα σαγόνια του καρχαρία

Φανταστείτε τον πλανήτη σαν ωκεανό. Με τα εξής τρία επίπεδα. Στον βυθό το
απέραντο, ρακένδυτο προλεταριάτο του Τρίτου Κόσμου. Ενδιαμέσως με το κεφάλι
έξω (όχι πάντα αλλά από καιρού εις καιρόν) οι εργαζόμενοι της Δύσης.
Ορθοπεταλιά στα κύματα. Στον αφρό, από τη μέση και πάνω, οι μικροί, οι
μικρομεσαίοι και οι μεσαίοι. Με σωσίβιο, να ελπίζουν, να περιμένουν, να
τρέμουν και να φωνάζουν: Είναι εκεί έξω κανείς; Τίποτα. Ούτε ίχνος σωστικού.
Έστω ψαρόβαρκας Κουφονησίων.

Ανάμεσα σ’ αυτά τα τρία επίπεδα κόβουν βόλτες κοπάδια από καρχαρίες. Του πιο
θανατερού, κοφτερού, ανελέητου είδους. Στον πάτο είναι απλωμένο το πρώτο
πιάτο. Ορμούν και καταβροχθίζουν. Στο κέντρο το δεύτερο. Πάει κι αυτό. Και
στον αφρό το επιδόρπιο. Τρομακτικό; Και πού να δείτε παρακάτω. Όταν τρεις
«σοφοί» με όνομα Μαρκ Άμπαρ, Τζένιφερ Άμποτ, Τζόελ Μπάκαν αρχίσουν να
επιδίδονται στο… γδάρσιμο του μεγαλοκαρχαρία με την ονομασία «The
Corporation» (δηλαδή μεγαλοεταιρεία). Πρώτα αφαιρούν το σκληρό «δέρμα», έπειτα
το λίπος, ύστερα το ψαχνό και στο τέλος με το τεράστιο ψαροκόκαλο περιφέρουν
το τέρας, λέγοντας ιδού ο εχθρός!

Ελάχιστες φορές στην κινηματογραφική μου διαδρομή συναντήθηκα με τέτοιο
καταιγισμό επεξεργασμένων πληροφοριών. Ελάχιστες φορές έτυχε να δω την πλήρη
ακτινογραφία του τέρατος και ακόμα πιο ελάχιστες άκουσα από τα πιο ειδικά, τα
πιο έμπειρα χείλη την ωμή, αβάσταχτη, κατακλυσμιαία αλήθεια. Μπροστά της η
Κόλαση του Δάντη είναι ρομάντζο για 15χρονες κορασίδες. Μερικά παραδείγματα.
Από τα κάτω προς τα πάνω. Από το πταίσμα που συντελείται διαρκώς και ανελλιπώς
(από το 1712, ημερομηνία έναρξης της βιομηχανικής επανάστασης) μέχρι τις
ημέρες μας. Και βάλε. Σκόρπια, όπως τα «σφουγγάρισε» η μνήμη μου, πράγμα που
σημαίνει πως πρέπει απαραιτήτως να το δω και να το ξαναδώ:

Μπλουζάκι της Nike, κατασκευασμένο σε τριτοκοσμικό, λατινοαμερικάνικο κάτεργο,
μέσα σε χρόνο ιλίγγου κοστίζει ως εργατική αμοιβή 8 σεντς. Σακάκι που
φιγουράρει σε βιτρίνες της Νέας Υόρκης με τιμή 175 δολαρίων, κόστισε για την
κατασκευή του, πάλι σε κάτεργο της Λατινικής Αμερικής, το ποσό των 75 σεντς
(κι ύστερα μερικοί τολμούν να κατηγορούν τον Κάστρο για… δικτατορία). Πάμε
πιο κάτω.

Άνθρωπος της πολυεθνικής εταιρείας «Monsanto» (που κατηγορείται ότι διοχετεύει στην αγορά αγελάδες μεγαλωμένες με αντιβιοτικά!)… τρώει βιολογική ντομάτα από διαμαρτυρόμενους οικολόγους

Μεγαλοπαράγων της Γουώλ Στρητ ανακαλεί με απύθμενη ηδονή την πετρελαϊκή
κούρσα κατά τη διάρκεια του πλιάτσικου στον πόλεμο του Κόλπου το 1991. Και
λέει «Το βαρέλι είχε πιάσει τα σαράντα δολάρια κι εμείς κάναμε τον σταυρό μας
να βομβαρδίσουν το Ιράκ για να πάει ακόμα πιο ψηλά» (κορόιδο και μπουνταλά
Σαντάμ, έβγαλες τα κάστανα από τη φωτιά). Πάμε ακόμα πιο μέσα. Μεγαλοεταιρεία
κορυφαίου, πολυεθνικού κεφαλαίου, «ταΐζει» κοπάδια αγελάδων με απίστευτες
ποσότητες αντιβιοτικών. Αποτέλεσμα; Τα δύστυχα τετράποδα να υφίστανται όλες
τις συνέπειες της μαστίτιδας που σημαίνει – όπως λένε οι ειδικοί – μαζί με το
γάλα να αρμέγουμε και στη συνέχεια να πίνουμε… πύον! Μην τρελαθείτε. Δεν
φτάσαμε στο ψητό.

Πανίσχυρος εγκέφαλος της οικονομικής πολιτικής, κάτι μεταξύ think tank
και μεγαλομετόχου κολοσσιαίας πολυεθνικής, ονειρεύεται ως λύση το εξής: «Κάθε
σπιθαμή εδάφους, θάλασσας, αέρα καθώς και κάθε ίχνος πανίδας, χλωρίδας να έχει
σφραγίδα ατομικής ιδιοκτησίας»! Φτάνει; Όχι, εκεί μέχρι τελικού βασανισμού. Με
τον ανελέητο καλπασμό βουλιμίας, αδηφαγίας, απληστίας, το βέβαιο σενάριο που
επιφυλάσσουν οι μεγαλοδύναμοι αυτού του πλανήτη είναι η οριστική καταστροφή!
Αν τώρα έχετε την παραμικρή υποψία πως όλα αυτά εκτοξεύονται από στόματα
μπολσεβίκων, οπαδών του «υπαρκτού σοσιαλισμού» ή έστω της σοσιαλδημοκρατίας
(του ΠΑΣΟΚ ας πούμε), πλανάσθε πλάνη μέγιστη και αξεπέραστη. Το επιτελείο των
αναλυτών προέρχεται από την αφρόκρεμα του αμερικανικού κατεστημένου. Με την
εξής σειρά: καθηγητές του Χάρβαρντ, ο νομπελίστας οικονομολόγος Μίλτον
Φρίντμαν, ο Πίτερ Ντράκερ (λεγόμενος και πατέρας του management) και πολλοί
πρόεδροι πολυεθνικών. Μοναδικοί εκπρόσωποι της αριστερής μειοψηφίας που δεν
είναι, αλλά ας τους πούμε έτσι, ο Νόαμ Τσόμσκι και ο Μάικλ Μουρ. Μάλιστα ο
πρώτος (ο Τσόμσκι) τοποθετημένος ψύχραιμα και διαλεκτικά μεταξύ προσώπου και
πολυεθνικής, περιγράφει τη σχέση ως εξής: «Ο οιοσδήποτε επιχειρηματίας ή
μάνατζερ, μπορεί να είναι εξαιρετικός έξω από την πολυεθνική». Που πάει να πει
ότι ο ρόλος λειτουργεί έξω και πέρα από τον χαρακτήρα των στελεχών της. Ας
πούμε, ο X κοιλαράς Τεξανός που θησαυρίζει με το πετρέλαιο του Ιράκ, μπορεί
στο σπίτι του να είναι ο πιο φιλόξενος και γενναιόδωρος όλων. Στο Χιούστον να
σε τρατάρει Τ Bone stake, αλλά στη Βαγδάτη να σε γδάρει!

Καμία ψευδαίσθηση, αυταπάτη, ουτοπία. Bottom line που λένε και οι Αμερικανοί
είναι το money. Το σύστημα είναι τόσο ασύδοτο, αδίστακτο και εχθρικό προς το
περιβάλλον, τον φυσικό πλούτο, τον Άνθρωπο, ώστε είναι ικανό να διαπράξει τα
πάντα. Ξεχάστε τις στρογγυλές επιφάνειες των κυρίαρχων media. H αλήθεια είναι
αυτή που διατυπώνεται ωμά και κυνικά. Δηλαδή: όπου «ανάπτυξη», ίσον
καταστροφή. Όπου «παγκοσμιοποίηση», ίσον αχόρταγη εκμετάλλευση. Όπου
corporation, ίσον ζούγκλα.

Ο αληθινός ακήρυχτος πόλεμος

«The corporation». Νόαμ Τσόμσκι: Μην μπερδεύετε τον Άνθρωπο-μάνατζερ με τον μάνατζερ της μεγαλοεταιρείας. Ο πρώτος μπορεί να είναι φίλος. Ο δεύτερος φονιάς!

Το ντοκιμαντέρ για το σινεμά είναι ό,τι ο παράδρομος στην κεντρική λεωφόρο. Ο
Μάικλ Μουρ το μετέτρεψε σε φαλτσέτα και την έμπηξε στην τριπλέτα
Μπους-Τσένι-Ράμσφελντ. Το «Φαρενάιτ 9/11» δεν είναι ακριβώς ντοκουμέντο. Κάτι
μεταξύ σόου, προβοκάτσιας και αποκαλυπτικής, τηλεοπτικής εκπομπής είναι.
Δημιουργήθηκε με συγκεκριμένο ανθρώπινο στόχο, για συγκεκριμένους
ληξιπρόθεσμους σκοπούς. Το «Corporation» αντιθέτως είναι ο ορισμός του
επιστημονικού ντοκιμαντέρ. Στην πραγματικότητα ο προορισμός του είναι η μαζική
γνώση, αφύπνιση, αντίδραση. Δηλαδή τηλεόραση, σχολεία, επιστημονικά ιδρύματα
και σεμινάρια. Έτσι ακριβώς. Αν τα λουκούλλεια γεύματα των καρχαριών αντέξεις,
ε τότε, ύστερα από δυόμισι ώρες βγαίνεις σοφός, οπλισμένος, δυνατός, αλλά και
απελπισμένος. Και τώρα τι; Να φωνάζεις σαν ανθρώπινο σωσίβιο στον άγριο
ωκεανό: Is anybody out there; Μέχρι στιγμής,… κανείς!

Χορεύοντας με τον άρχοντα του τρόμου

Αν με ρωτούσαν ποιος απ’ όλους του σημερινούς «δράστες» είναι γνήσιος
κληρονόμος του αρχιμάστορα Στάνλεϊ Κιούμπρικ, χωρίς δεύτερη σκέψη θα
«φωτογράφιζα» τον Μάικλ Μαν! Όπως ο Κιούμπρικ, έτσι κι αυτός, μετατρέπει κάθε
ιστορία σε χορογραφία. Όπως ο Κιούμπρικ, έτσι κι αυτός δεν διστάζει, αντιθέτως
προκαλεί και με κάθε κινηματογραφικό «είδος»… μονομαχεί. Και τέλος, όπως ο
Κιούμπρικ έτσι και ο Μαν. H άριστη, σχεδόν μαγική πραγμάτωση του στόχου του,
επιτυγχάνεται διά της τελειομανίας και της τεχνικής. Με μια διαφορά απ’ όλους
τους εφετζήδες τεχνικούς. H δική του τεχνική διαθέτει IQ!

Ακούγεται εξωφρενικό αλλά είναι πέρα ώς πέρα αναμφισβήτητο και αληθινό.
Προσέξτε την επαγωγική συνάρτηση των πραγμάτων. H ανάπτυξη της
κινηματογραφικής βιομηχανίας στηρίχτηκε, θεμελιώθηκε και καθιερώθηκε μέσα από
την ταυτόχρονη ανάπτυξη, σε βαθμό γιγαντισμού, της τεχνικής. Ο Κιούμπρικ το
προέβλεψε και το εκμεταλλεύτηκε. Ο Μάικλ Μαν το επέκτεινε. Δηλαδή όποιος είναι
απόλυτος άρχων της τεχνικής και διαθέτει υψηλό βαθμό ευφυΐας και κουλτούρας,
εκείνος θα είναι και ο αρχηγός. Για να καταλάβετε, συγκρίνατε έναν
οποιονδήποτε ανεγκέφαλο στρατηγό με τον Γκιάπ του Βιετνάμ. Ο πρώτος πατάει
κουμπιά στα τυφλά. Ο δεύτερος, πριν πατήσει, θα σκεφτεί και όλα μα όλα θα τα
επεξεργαστεί. Πιο απλά. Ο Τόνι Σκοτ («Man on fire») είναι το «τυφλό» όπλο του
Χόλιγουντ. Ο Μάικλ Μαν το έξυπνο. Το παράδειγμα της τελευταίας νυχτερινής του
περιπέτειας «Collateral, η διαδρομή» είναι τόσο μαγικό όσο (για άλλους λόγους)
ένα δράμα δωματίου του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν!

Πρώτο, Συμπύκνωση. Όπως και ο Μπέργκμαν («Κραυγές και ψίθυροι»).
Συμπυκνωμένος ο χρόνος, συμπυκνωμένη η δράση, συμπυκνωμένος ο χώρος,
συμπυκνωμένος ο ανθρώπινος παράγοντας. Δηλαδή ένας πληρωμένος, αδίστακτος
killer (Τομ Κρουζ) καταφθάνει στο Λος Άντζελες για να «διεκπεραιώσει»
συμβόλαιο πέντε σημαντικών μαρτύρων μέσα σε διάστημα ελάχιστων νυχτερινών
ωρών. Προς τούτο, καβαλάει τυχαίο όχημα και με την απειλή του όπλου αναγκάζει
τον δύσμοιρο τον ταξιτζή (Τζέιμι Φοξ) να τον ακολουθήσει. Πιο συγκεκριμένα: Ο
Κρουζ είναι η συμπύκνωση του οργανωμένου εγκλήματος. H νύχτα είναι η
συμπυκνωμένη χρονική διάσταση του παρακράτους. Ο ταξιτζής είναι η συμπυκνωμένη
μονάδα του απλού X εργαζόμενου. Επομένως, όσα άφθονα και θορυβώδη χρειάζονται
οι άλλοι (τα τυφλά όπλα που λέγαμε) για να σκηνοθετήσουν μια τυφλή action
movie, ο Μαν τα «μασάει», τα αλέθει και μόνο τη θρεπτική πρωτεΐνη κρατάει.
Ωραία;

«Collateral, η διαδρομή»: Επιτέλους, διά χειρός Μάικλ Μαν ο Τομ Κρουζ μέγιστος ηθοποιός!

Δεύτερο, Διαλεκτική. Κόντρα στη σχέση δολοφόνου-ταξιτζή. Κόντρα στη
σχέση δολοφόνου-FBI και κόντρα στην σχέση Κρουζ-τύχης, απρόβλεπτου και μοίρας.
Τρεις «κόντρες» επαγωγικά διαρθρωμένες. Πρώτη η πλέον ευανάγνωστη. Ο Τζέιμι
Φοξ υποτάσσεται αλλά στη συνέχεια επηρεάζεται και σχεδόν εθίζεται στο έγκλημα.
Λίγο ακόμα και θα τον βλέπαμε… killer. H δεύτερη, η λιγότερο ευανάγνωστη. H
νύχτα είναι το φυσικό περιβάλλον του οργανωμένου εγκλήματος. H μέρα είναι του
κράτους. Αμφότερα όμως είναι μέρη μιας ενότητας. Επομένως, κράτος-παρακράτος
συγκοινωνούντα δοχεία. Και επομένως collateral (παράπλευρο, παράδρομος) δεν
είναι ο Φοξ, όπως βιάστηκαν πολλοί να ερμηνεύσουν, αλλά ο Κρουζ, ο άρχοντας
του τρόμου. Το κράτος είναι η λεωφόρος, το παρακράτος είναι.. collateral! Γι’
αυτό ο Κρουζ κερδίζει τους μάγκες του FBI. Γι’ αυτό οι μάγκες του FBI τα
χάνουν, αφοπλίζονται και σκοτώνονται παίζοντας στο γήπεδο της νύχτας. H τρίτη
κόντρα είναι και η πλέον αόρατη. Ο Κρουζ σκοτώνει ανενδοίαστα, θεαματικά,
εξωφρενικά. Είναι άτρωτος; Ο ίδιος όχι, το σύστημα που υπηρετεί ναι. Επειδή
λοιπόν εκλαμβάνει το υποκειμενικό ως αντικειμενικό, αρχίζει να παράγει τρόμο
και ταυτοχρόνως να προκαλεί την τύχη του. Από το απρόβλεπτο θα το βρει! Ωραία;

Τρίτο, Μαγεία. H χορογραφία του Μάικλ Μαν οργανώνεται και εκτελείται ως
εξής: Κλειδί της ρυθμολογίας είναι η συμπύκνωση του χρόνου. Ο θεατής
αισθάνεται το τικ τακ του ρολογιού. Κλειδί της δραματουργίας είναι η ανάπτυξη
των χαρακτήρων. Όσο η δράση κορυφώνεται, τόσο τα πρόσωπα αποκαλύπτονται. Και
κλειδί της δράσης είναι τα πέντε συμβόλαια του Τομ Κρουζ. Με άλλα λόγια,
συμπύκνωση, διαλεκτική και τεχνική (μαγεία) λειτουργούν τόσο αυτοκόλλητα και
δημιουργικά, όπως αυτόματα και συνδυαστικά οι βαλβίδες μιας πολύστροφης
μηχανής Ferrari. Ωραία;

Αν τώρα κοντά σε όλα αυτά προσθέσουμε τη μεταμόρφωση του Τομ Κρουζ σε πλήρη
οντότητα αλλά και ταυτοχρόνως σε «όχημα» μεταφορικών εννοιών καθώς και τη
νυχτερινή, μοναδική στα χρονικά, απεικόνιση του Λος Άντζελες, αλλά και την
ανατριχιαστική γεωμετρία του μακελειού στο νάιτ κλαμπ, ε, τότε, η τελειότητα
του σημερινού american cinema έχει ονοματεπώνυμο: Μάικλ Μαν. Ωραία; Τέλεια!

Άνετο χαρμάνι Τζιμ Τζάρμους

Στην αρχή βαρετό, έπειτα πληκτικό, στη συνέχεια ενδιαφέρον, στο τέλος
χαμογελαστό. H κατάταξη, με σειρά των αντιδράσεων, παρέα με «Coffee and
cigarettes» του φίλτατου και αδιόρθωτου Τζιμ Τζάρμους!

Πρόκειται για ασπρόμαυρα σκετσάκια, κινηματογραφημένα από τη δεκαετία του ’80
μέχρι σήμερα. Από τον Ρομπέρτο Μπενίνι του «Dawn by the law» μέχρι τον Άλφρεντ
Μολίνα, τον Στιβ Κούγκαν και τον Μπιλ Μάρεϊ ως… γκαρσόνι. Όλα τα ζευγάρια
γύρω από ένα τραπέζι, πίνοντας καφέ (ενίοτε και τσάι) και φουμάροντας σαν
τσιμινιέρα. Κουβέντες του αέρα, ατμόσφαιρα cool και κατάληξη το γνωστό
επιμύθιο: Στη σόου μπίζνες, οι πάντες σχεδόν με IQ μπιφτεκιού. Σαν το ανέκδοτο
με τις δύο ξανθιές.

«Καφές και τσιγάρα»: Καπνίζοντας αέρα κοπανιστό!

Λέει η μία στην άλλη του απέναντι πεζοδρομίου: Είσαι απέναντι, έλα εδώ.
Απαντάει εκείνη, μα αφού είμαι απέναντι, είμαι κι εδώ!

Τα πρόσωπα: Ρομπέρτο Μπενίνι (τίποτα το ιδιαίτερο), Μπιλ Μάρεϊ (σαν σκηνή από
το «Χαμένοι στη μετάφραση»), Κέιτ Μπλάνσετ (εις διπλούν, εκείνη και η εξαδέλφη
της), Αλφρέντο Μολίνα (ως εαυτός του) με Στιβ Κούγκαν (μοδάτος σταρ), Στιβ
Μπουσέμι, Τομ Γουέιτς να πλακώνεται με Ίγγι Ποπ, ο DJ RZA και, και, και! Εν
ολίγοις, μόνο για τρελαμένους συλλέκτες ταινιών Τζιμ Τζάρμους!

Χωρίς λόγια, χωρίς αιτία

Φινάλε αδιάφορο, άδειο και άδοξο «Ένα σπίτι στο τέλος του κόσμου» (Α home
at the end of the world) του θεατρικού σκηνοθέτη Μάικλ Μάγιερ. Στο σανίδι
μπορεί να ανάβει σπίθα. Στο πανί μόνο ως «εργασία» ταλαντούχου τελειόφοιτου
κινηματογραφικής σχολής. Διαστάσεων, περίπου, διαγωνιζόμενης ταινίας του
Διεθνούς Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Αυτό που λέμε «συμπαθητικό»!

Το πρώτο λάθος του Μάγιερ είναι που μπέρδεψε το… μπέρδεμα. Δύο αγοράκια στο
Κλίβελαντ του ’60 ανακαλύπτουν την ομοφυλοφιλία. Στη συνέχεια τα ίδια αγοράκια
πλαγιάζουν με την ίδια κοπέλα διατηρώντας (δηλαδή πνίγοντας) την ομοφυλοφιλία
τους. Στο τέλος τα δύο αγοράκια ως αντράκια χωρίς γυναίκα με συντροφιά μόνο τη
φιλία.

«Ένα σπίτι στο τέλος του κόσμου»: Τέλος πριν από την αρχή!

Το δεύτερο λάθος είναι που διαχειρίστηκε το μπέρδεμα όσο περισσότερο επίπεδα
και αδιάφορα μπορούσε. Και το τρίτο πως επί της ουσίας είναι τόσο προβλέψιμο
όσο είναι η οικονομική πολιτική του Αλογοσκούφη. Αποτέλεσμα; Αδιαφορία, πλήξη
και λάθος καστ συμπαρασύρουν όλο το καστ. Με πρώτη την Ρόμπιν Ράιτ Πεν που ο
συνδυασμός ρόλου-ηλικίας τη μεταμορφώνει σε μεγαλομπεμπέκα και με δεύτερο τον
Κόλιν Φάρελ που επί μισή ώρα παριστάνει τον χίπι με περούκα. H Σίσι Σπάισεκ
απαλλάσσεται λόγω ανυπαρξίας. Καληνύχτα… τους!

Τα Oscar της εβδομάδας

Αποκάλυψης: «The corporation»

Κατακλυσμιαίου ντοκιμαντέρ: Επίσης corporation

Ταγμένης δημοσιογραφίας: Μαρκ Άκμπαρ, Τζένιφερ Άμποτ, Τζόελ Μπάκαν

Καλύτερης ταινίας: «Collateral, η διαδρομή»

Σκηνοθεσίας: Μάικλ Μαν (διαδρομή)

Ερμηνείας: Τομ Κρουζ (Collateral)

Cool: «Καφές και τσιγάρα»

Τσιγαρίλας: Τζιμ Τζάρμους

Ανυπαρξίας: «Ένα σπίτι στο τέλος του κόσμου»