Δρόμοι

Οι Νεοϋορκέζοι…

… είναι από τη φύση τους ανεξάρτητοι άνθρωποι – ίσως γι’ αυτό η πόλη τους
αποτελεί ένα χωνευτήρι προοδευτικών ιδεών, που κάνει τις πόλεις της
συντηρητικής αμερικανικής ενδοχώρας να μοιάζουν με πνευματικές νεκροπόλεις.
Μια που η Νέα Υόρκη είναι τέτοια, λοιπόν, δύσκολα θα μπορούσαν τα μέλη της
Εθνικής Συμμαχίας Ανεξάρτητων Ερευνητών να βρουν άλλο πιο κατάλληλο μέρος από
αυτό για το συνέδριό τους, που έγινε το Σαββατοκύριακο. Ανάμεσά τους μπορούσε
να βρει κανείς τα πάντα: από ιστορικούς των χρόνων της δουλείας μέχρι
ψυχολόγους που μελετούσαν τη μεσαιωνική φιλολογία. Τότε ποιο είναι το κοινό
τους σημείο; Το ότι έχουν αναλάβει τον μόχθο της επιστημονικής έρευνας χωρίς
τις ανέσεις που παρέχει μια αμειβόμενη πανεπιστημιακή θέση (που άλλοι
επιστήμονες κινούν θεούς και δαίμονες για να την αποκτήσουν). Προτιμούν να
απολαμβάνουν την ελευθερία που δεν χωράει στα όρια του κατεστημένου. «Είσαι
ελεύθερος να ακολουθήσεις το όραμά σου ανεξάρτητα από τάσεις και μόδες», λέει
ο ανεξάρτητος ερευνητής Ρόναλντ Γκρος στην εφημερίδα «Νιου Γιορκ Σαν». «Να
διαλέξεις το θέμα σου, χωρίς τον κίνδυνο κάποιος να σου πει όχι».

Τα πλεονεκτήματα…

… είναι προφανή. Αλλά και τα μειονεκτήματα. Το κυριότερο: η οικονομική
στενότητα. Γιατί ποιος θα βρεθεί να χρηματοδοτήσει μια έρευνα τόσο ανεξάρτητη
που δεν θα μπορεί να την ελέγχει; Πολλοί ανεξάρτητοι ερευνητές κάνουν δυο ή
και τρεις δουλειές για να ζήσουν. H δεσποινίς Τζούλια Μπαλερίνι, που μελετάει
τις φωτογραφίες των περιηγητών του δέκατου ένατου αιώνα, λέει πως πολλοί
ντρέπονται να πουν πως είναι ανεξάρτητοι ερευνητές (αν και υπάρχουν και πολλοί
κατεστημένοι επιστήμονες που θα έπρεπε να ντρέπονται να λένε πως είναι
επιστήμονες).

Το αντι-ιεραρχικό…

… πνεύμα των ανεξάρτητων ερευνητών εκφράζεται στον τρόπο που είναι
οργανωμένη η συμμαχία τους: στον κατάλογο αναγράφεται το πεδίο της έρευνας
καθενός, χωρίς να αναφέρεται ο τίτλος σπουδών. Αυτό που έχει σημασία είναι η
έρευνα και όχι ο τίτλος. Τα ενδιαφέροντα των ανεξάρτητων ερευνητών είναι
πλατιά, ίσως επειδή ακριβώς είναι ανεξάρτητοι. «Αυτή η ανεξαρτησία είναι
μερικές φορές πρόβλημα», λέει ένας από αυτούς. «Είναι σαν να προσπαθείς να
συγκεντρώσεις κεραμιδόγατους σε ένα κοπάδι». Ένας που καταφέρνει και
συγκεντρώνει τέτοιους ερευνητές στο περιοδικό του «Σκεπτικός ερευνητής» είναι
ο Μαρκ Άμπραμς. Περιέχει άρθρα που πραγματεύονται τα πιο ετερόκλητα θέματα:
από τα ιπτάμενα σαλιγκάρια του Λονδίνου και τα φιλικά βακτήρια της Γερμανίας,
μέχρι τη μαύρη τρύπα της Καλκούτας και την ελαφριά πλευρά του καφέ.

H επιστήμη…

… χρωστάει πολλά στην ανεξάρτητη έρευνα, στους αλχημιστές, στους φυσιοδίφες,
ακόμη και στα «ψώνια». Δεν θα ήταν αυτό που είναι σήμερα, αν είχε παραμείνει
μέσα στα όρια τού γενικώς αποδεκτού (όπως ήθελε ο Πάπας, όταν πριν από 400
χρόνια παρέδιδε στην πυρά τον αιρετικό φιλόσοφο Τζορντάνο Μπρούνο).