Aεροδρόμια, οι νέες πόλεις-κράτη

Το αεροδρόμιο της Κουάλα Λουμπούρ που σχεδίασε ο Κίσο Κουροκάουα θεωρείται ένα αρχιτεκτονικό «διαμάντι», ενώ το τερματικό που σχεδίασε ο Νόρμαν Φόστερ για το Στάνστεντ του Λονδίνου έχει τιμηθεί με αρχιτεκτονικό βραβείο

Αποτελούν τη σύγχρονη εκδοχή του μεσαιωνικού οχυρωμένου λιμανιού που
διακινούσε τεράστιο όγκο εμπορευμάτων και ανθρώπων, ενώ ταυτόχρονα υπεράσπιζε
τον εαυτό του. Τα αεροδρόμια συμβολίζουν τη δύναμη, την πρόοδο, την ελευθερία,
το εμπόριο και τις φιλοδοξίες των κρατών που τα φιλοξενούν στη διεθνή σκηνή.
Συμβολίζουν, όμως, και τον θόρυβο, τη μόλυνση, τον φόβο, την παγκοσμιοποίηση.
Σκέψεις που επαναφέρει στην επικαιρότητα η νέα ταινία του Στίβεν Σπίλμπεργκ,
«The Terminal».

Τα διεθνή αεροδρόμια είναι η προσιτή σε όλους τους ανθρώπους εκδοχή για το
όνειρο επιστημονικής φαντασίας της πόλης του αύριο. Περίκλειστα, ελεγχόμενα
από κλιματισμό, αυτάρκη, με μόνιμο πληθυσμό εργαζομένων που φορούν ειδικές
στολές, διαχειριζόμενα από αόρατους ελεγκτές που παρακολουθούν ώστε τα πάντα
να είναι στην εντέλεια. Είναι οι μοντέρνες πόλεις-κράτη του σήμερα. Όπως
χαρακτηριστικά αναφέρει στα «NEA» ο αρχιτέκτονας Γιώργος Τζιρτζιλάκης, «τα
αεροδρόμια είναι η πλανητική πρωτεύουσα του μέλλοντος, δημιουργούν μια
ιδιόμορφη αίσθηση ότι δεν είσαι κάπου, είναι χώρος εντελώς διαφορετικός. Από
τη δεκαετία του ’90 και μετά σχεδιάζονται αεροδρόμια μεγάλης κλίμακας,
δίνοντάς μας έναν νέο τύπο αρχιτεκτονικής, έναν νέο τύπο χώρου, τον οποίο
έφερε η παγκοσμιοποίηση, ο νέος τρόπος ζωής, οι φορητοί υπολογιστές, η μεγάλη
εκτίναξη και η αποθέωση όλων των μετακινήσεων».

Τα καλύτερα παραδείγματα των σύγχρονων αεροδρομίων ενσαρκώνουν τον διάσημο
ορισμό του Λε Κορμπιζιέ για την αρχιτεκτονική. Το αριστοτεχνικό και υπέροχο
παιχνίδι των όγκων όταν έρχονται μαζί στο φως. Παραδείγματα υπάρχουν πολλά: το
Stansted του Νόρμαν Φόστερ στο Λονδίνο, το αεροδρόμιο της Κουάλα Λουμπούρ του
Κίσο Κουροκάουα, το Ντε Γκολ του Πολ Αντρέου, το Κανσάι του Ρέντσο Πιάνο, το
T5 του Ρίτσαρντ Ρότζερς στο Χίθροου. Τα τερματικά των διεθνών αεροδρομίων
έχουν γίνει στρατηγικά, ο πιο σημαντικός τύπος κτιρίου στον κόσμο. Πολλά είναι
αξιοσημείωτα κτίρια, ενώ η αλήθεια είναι ότι δεν πρόκειται για πραγματικά
κτίσματα. Το αεροδρόμιο είναι ένα κομμάτι πολλαπλών σκοπών, που προσπαθεί να
ενώσει τις δυνάμεις του με την πόλη.

«Πρόκειται για τη μεγαλύτερη τομή στους χώρους που έχουμε σήμερα. Είναι ένα
νέο είδος δημόσιου χώρου που αντικαθιστά τις πόλεις. Το αεροδρόμιο είναι μια
οργανωμένη, στεγασμένη πόλη, αλλά και το σύμβολο ενός πλανητικού ασυνείδητου»,
σημειώνει ο κ. Τζιρτζιλάκης. Και συνεχίζει: «Διαθέτει όλους τους χώρους μιας
πόλης, αλλά αποτελεί τον ορισμό του ουδέτερου χώρου. Στην ουσία, δεν πρόκειται
για πραγματικά κτίρια, αλλά για γιγαντιαία κοντέινερ».

Οι αδελφοί Wright που πέταξαν πρώτη φορά το 1903, έφτιαξαν το πρώτο
αεροδρόμιο το 1904, κοντά στο Ντέιτον του Οχάιο. Τα αεροδρόμια μεγάλης
κλίμακας δεν υπήρχαν πριν από τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όμως, καθώς τα
αεροπλάνα μεγάλωναν και οι επιβάτες αυξάνονταν, οι διάδρομοι επιστρώθηκαν και
έγιναν μεγαλύτεροι, ενώ οι αποθήκες που λειτουργούσαν ως terminals
γκρεμίστηκαν και αντικαταστάθηκαν είτε από μεγαλύτερες είτε από κτίρια. Τα
αεροδρόμια επεκτάθηκαν, κάτι που οδήγησε στην κατεδάφιση των παρακείμενων
κτιρίων, χωρίς συνεπή σχεδιασμό. Καμιά εκτίμηση δεν υπήρχε για την
αρχιτεκτονική των αεροδρομίων, γιατί κανένας δεν προσπαθούσε να κάνει τα
αεροδρόμια όμορφα, παρά μόνο λειτουργικά. Από τη δεκαετία του ’90 όμως,
αναδύθηκε ένας νέος τρόπος οικοδόμησης μεγάλων αεροδρομίων: χωρητικότητας 20
εκατομμυρίων επιβατών τον χρόνο, κτισμένα στη μέση του πουθενά, ακόμη και μέσα
σε καταπράσινο τοπίο. Και αυτό, είτε επειδή κάποιο παλαιό αεροδρόμιο έπρεπε να
κλείσει (όπως στο Χονγκ Κονγκ ή το Ντένβερ), είτε επειδή η χωρητικότητα του
προηγουμένου ήταν ανεπαρκής (όπως στην Οζάκα), είτε επειδή όλοι κατάλαβαν ότι
στο μέλλον κυρίαρχη λέξη θα ήταν η εξάπλωση.

Τότε ζητήθηκε η συνδρομή διακεκριμένων αρχιτεκτόνων και σχεδιαστών για την
οικοδόμηση των νέων αεροδρομίων. Έτσι, είδαμε και τα πρώτα terminals να
κερδίζουν αρχιτεκτονικά βραβεία, όπως αυτά που σχεδίασε ο Νόρμαν Φόστερ στο
Στάνστεντ του Λονδίνου και στο Χονγκ Κονγκ και ο Ρέντσο Πιάνο στην Οζάκα. «Τα
αεροδρόμια αυτά παρουσιάζουν μια ”γιγαντοπάθεια” και δεν υπάρχει προηγούμενη
παράδοση σχεδιασμού ώστε να μπορούν να συγκριθούν. Κατά συνέπεια, ό,τι
σχεδιάστηκε θεωρείται εντελώς πρωτότυπο», λέει ο κ. Τζιρτζιλάκης.

«Ελ. Βενιζέλος»: το πιο απρόσωπο της Ευρώπης

Όσο για το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», «στην ουσία δεν διαφέρει από
άλλα αεροδρόμια, αφού όλα είναι ένα γυμνό, γιγαντιαίο κουτί. Ωστόσο, το δικό
μας αεροδρόμιο είναι ένα κοντέινερ στην πιο φτωχή εκδοχή του, είναι ο ιδεώδης
ορισμός της μη αρχιτεκτονικής», τονίζει ο κ. Τζιρτζιλάκης, επισημαίνοντας ότι
«είναι το πιο απρόσωπο αεροδρόμιο της Ευρώπης, μοιάζει με σούπερ μάρκετ και
αποτελεί κραυγαλέο παράδειγμα μη αρχιτεκτονικής αντιμετώπισης».

Το στοίχημα του μέλλοντος είναι πώς τα αεροδρόμια θα μπορέσουν να γίνουν
χώροι με ταυτότητα. «Τα αεροδρόμια είναι μη τόποι, είναι οι κατ’ εξοχήν χώροι
που δεν έχουν ταυτότητα. Επίσης, είναι οι πιο παγκοσμιοποιημένοι χώροι. Ο
επιβάτης μπαίνει σε μια μετέωρη λογική, μη αναγνωρίζοντας σε ποιο χώρο
βρίσκεται. Απ’ την άλλη, συμβολίζουν μια κατάσταση μετάβασης. Πρέπει, όμως, να
τα επεξεργαστούμε, ώστε να δώσουμε σε αυτούς τους χώρους στοιχεία
αναγνωρισιμότητας και προσανατολισμού».

Τερματικός σταθμός α λα Σπίλμπεργκ

Ένας ολόκληρος τερματικός σταθμός αεροδρομίου κατασκευάστηκε για τις ανάγκες της ταινίας του Στίβεν Σπίλμπεργκ «The Terminal», με πρωταγωνιστή τον Τομ Χανκς

Με το θέμα των αεροδρομίων και το ερώτημα πόσο ανθρώπινα είναι ασχολείται και
ο Στίβεν Σπίλμπεργκ στη νέα ταινία του «The Terminal». Ο ήρωάς του, Βίκτορ
Ναβόρσκι (Τομ Χανκς), είναι από την Ανατολική Ευρώπη και επισκέπτεται τη Νέα
Υόρκη. Την ώρα που ταξίδευε, όμως, ένα πραξικόπημα βυθίζει τη χώρα του στο
χάος. Προσγειώνεται στο αεροδρόμιο JFK την ώρα που η χώρα καταγωγής του δεν
υπάρχει πια, λόγω του πολέμου. Με ένα διαβατήριο από το πουθενά στο χέρι, δεν
μπορεί να εισέλθει στις ΗΠΑ και πρέπει να περάσει τις ημέρες και τις νύχτες
του στο αεροδρόμιο, ώσπου να τελειώσει ο πόλεμος στην πατρίδα του. H ταινία
του Σπίλμπεργκ δεν γυρίστηκε στο πραγματικό JFK, αλλά σε ένα ακριβό σκηνικό σε
υπόστεγο αεροσκαφών στην Καλιφόρνια. Μοιάζει με πραγματικού μεγέθους και
απολύτως λειτουργικό τερματικό σταθμό. Έχει περισσότερες κυλιόμενες σκάλες και
πίνακες ανακοινώσεων των πτήσεων από ένα πραγματικό, καταστήματα και καφέ. Για
να μπορεί να λειτουργήσει πειστικά, έπρεπε να κτιστεί σαν πραγματικό
αεροδρόμιο, με τρεις ορόφους, για την κατασκευή του οποίου εργάστηκαν 200
εργάτες επί 20 εβδομάδες.

INFO

H ταινία του Στίβεν Σπίλμπεργκ «The Terminal» θα προβάλλεται από αύριο και
στις ελληνικές αίθουσες.

LINKS

http: //www.aia.gr

http: //www.wsarchitect.com