Ολυμπιακές γιορτές και μεθεόρτια

Το κείμενο που ακολουθεί αναφέρεται αναδρομικά στην Τελετή Λήξεως των
Ολυμπιακών Αγώνων· δεν είναι όμως αυτή το θέμα του. Με αφορμή την τελετή, ο
υπογράφων θέλει να επισημάνει τη σύγχυση αξιών και κριτηρίων, που έχει πάρει
επιδημική μορφή στον τόπο μας.

Με την Τελετή Λήξεως ο σπουδαίος Δημήτρης Παπαϊωάννου και οι συνεργάτες του
υπονόμευσαν όσα έκτισαν με έμπνευση και ευαισθησία κατά την Τελετή Ενάρξεως. H
εκδοχή του νυχτερινού κέντρου, που άφησαν να κυριαρχήσει, ακύρωσε τον εξαίσιο
κόσμο του χορού και των δημοτικών τραγουδιών· και θόλωσε το πανόραμα της ζωής
και τη διαύγεια των ήχων, που είχαν αρχικά διαχυθεί στο στάδιο. Ένα «ήθος»
γνώριμο στη νεοελληνική ζωή έμοιαζε να παίρνει την εκδίκησή του.

Καμιά από τις δικαιολογίες που ειπώθηκαν, δεν ευσταθεί. H Τελετή Λήξεως δεν
ήταν υποχρεωμένη – το αντίθετο μάλιστα! – να ομοψυχήσει με μουσικές και
καλλιτέχνες της ελαφρολαϊκής ψυχής μας, στο όνομα κάποιας «Ελληνικής» γιορτής.
Πρώτον, η γιορτή απευθυνόταν σε δισεκατομμύρια μάτια. Δεύτερο, στις γιορτές
καλούμε εμείς: Και «εμείς», σε αυτήν την περίπτωση, δεν ήσαν οι διανοούμενοι,
και οι πολίτες με την αυστηρή ματιά, αλλά οι διαχρονικές αξίες της μουσικής
εκφράσεως και του λόγου· ήσαν ακόμη οι θαυμαστοί τρόποι που ξέρει ο Έλληνας να
εκφράζει τον πόνο και τα αισθήματα χαράς του – και όχι τον επιδερμικό του
νεοπλουτισμό· ήταν τέλος, η ανάγκη του να συνομιλήσει με τους άλλους λαούς,
που η αθλητική τους εκπροσώπηση επέπλεε αμήχανη στο στάδιο.

Ενώ όμως θεωρήθηκε ότι μπορεί να λείπουν ο Σκαλκώτας και ο Καλομοίρης, η Μαρία
Φαραντούρη και η Ελένη Καραΐνδρου – τόσοι άλλοι! – το ήθος του νυχτερινού
κέντρου είχε την επιδεικτική του εκπροσώπηση. Δεσπόζει άλλωστε στις
τηλεοπτικές εκπομπές και σε συνεντεύξεις, στα ραδιόφωνα και τις προτιμήσεις
των πολιτικών, στην άλλοτε ευγενική ατμόσφαιρα των νησιών. Το ότι εκπόρθησε
και ένα οχυρό μεγάλης σημασίας, δείχνει ότι οι αντιστάσεις είναι όσο πάει και
πιο λίγες. Όταν όμως πρόσωπα με μεγάλη πολιτιστική εμβέλεια συμφύρονται με το
επικαιρικό και το εύκολο, σημαίνει ότι η εθνική μας ύπαρξη δεν θα ξεφύγει
σύντομα από το δρόμο όπου «θερίζουν άρματα δρεπανηφόρα». Γι’ αυτό ίσως ο
υπεριπτάμενος Έρωτας έμοιαζε ξένος και αμήχανος, εξόριστος στον ίδιο του τον
χώρο, εκτοπισμένος από τα μπαλόνια και την φλυαρία της Κυρίας.

H Τελετή Λήξεως θα μπορούσε να θεωρηθεί ως το απλό ολίσθημα ενός μεγάλου
δημιουργού. Και έτσι θα θέλαμε να μείνει, μαζί με την ευγνωμοσύνη – ή την
πίκρα μας. Ο φόβος μου όμως είναι άλλος: Ότι η σύγχυση αξιών και κριτηρίων,
που συνιστά το μέγιστο νεοελληνικό μας πρόβλημα, έζησε μια αναπάντεχη
καταξίωση. H σύγχυση αυτή ανιχνεύεται παντού: Από τα τηλεοπτικά παράθυρα, έως
τις κατ’ όνομα μόνον εκδηλώσεις του πολιτισμού μας. Από τις απαιτήσεις της
παιδείας μας, μέχρι τις ιδεολογικές περιδινήσεις των κομμάτων. Αυτό λοιπόν που
επείγει, και θα επείγει πάντοτε, είναι η προάσπιση και η ενδυνάμωση της
παράλληλης Ελλάδας· εκείνης του μόχθου, των αξιών και της ευθύνης. Έδειξε με
τους Ολυμπιακούς Αγώνες ότι έχει απρόσμενες δυνατότητες. Ωστόσο, όπως φαίνεται
και από τα μεθεόρτια, παραμένει πάντοτε δέσμια μιας εγγενούς πολιτικής
μιζέριας, και ενός πλέγματος αόρατου που συμπιέζει προσδοκίες και κριτήρια.

Ο Γιώργος Γραμματικάκης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης.