Aβάσταχτη εσωστρέφεια

Το θέαμα της Τελετής Έναρξης, που απευθύνθηκε σε 4 δισεκατομμύρια
τηλεθεατές, κατάφερε να μεταφέρει την εικόνα μιας Ελλάδας που έχει χιούμορ,
χρώματα, φαντασία, ιστορία, παρόν και μέλλον. Εν τέλει να ανατρέψει το
στερεότυπο ενός λαού που βουτάει στο τζατζίκι και τα σπάει στα μπουζούκια. Το
διαφοροποιημένο μας πρόσωπο στο εξωτερικό δεν είναι άγνωστο στο εσωτερικό. Δεν
αποκτήσαμε ξαφνικά άξιους καλλιτέχνες, αποτελεσματικούς, ταλαντούχους. Τους
είχαμε. Τους έχουμε. Αλλά πώς τους αντιμετωπίζουμε; H αυτοπεποίθηση που πήραμε
από τις έξωθεν καλές μαρτυρίες μήπως αναδεικνύει ακόμα πιο έντονα ένα
συμπλεγματικό σύστημα, που αποδέχεται ό,τι καταξιώνεται έξω;

Ποιες είναι οι τύχες της ποιότητας στο θέατρο, στο βιβλίο, στον
κινηματογράφο, στα εικαστικά, στη μουσική;

Όποιος βρεθεί σε μεγάλα δισκάδικα της Κεντρικής Ευρώπης, δεν μπορεί παρά να αναρωτηθεί γιατί είναι τόσο απελπιστικά λίγα τα αντίτυπα της σύγχρονης ελληνικής δισκογραφίας

«Είναι δύσκολο για έναν ξένο που ενδιαφέρεται για τις μουσικές σας να έχει
συστηματική επαφή με τη σύγχρονη ελληνική παραγωγή. Ούτε οι εταιρείες βοηθούν
ούτε καν το Internet. Ό,τι βρίσκει κανείς σε σάιτ για την ελληνική μουσική,
φεστιβάλ, δίσκους, διοργανώσεις, είναι όλα στα ελληνικά».

H κυρία Μπριγκίτε Ελινγκχάουζ, υπεύθυνη του γραφείου διοργάνωσης συναυλιών
Albacultur, με έδρα τη Γερμανία, είναι από τους ανθρώπους που έχει συνεργαστεί
κατά καιρούς με Έλληνες καλλιτέχνες και είναι ο βασικός «κρίκος» που συνδέει
την Κρίστη Στασινοπούλου με τα πολλά μουσικά φεστιβάλ της Ευρώπης. Όπως
δεκάδες άλλοι Ευρωπαίοι επαγγελματίες στον ευρύτερο χώρο της world music
σκηνής, η Μπριγκίτε προσπαθεί να διαχωρίσει την ήρα από τα στάχυα και να φέρει
στο φως νέους ενδιαφέροντες ήχους που τα τελευταία χρόνια φαίνεται να
απασχολούν όλο και περισσότερο τις «παγκοσμιοποιημένες» μας ανησυχίες. «Όλα
είναι αντίξοα», λέει η κ. Ελινγκχάουζ. «Ακόμη και σε περιπτώσεις όπως αυτή της
Κρίστης Στασινοπούλου, που ο δίσκος της ερχόταν πρώτος στα Music Charts των
ραδιοφώνων της Ευρώπης, για να κυκλοφορήσει ο δίσκος της στη Γερμανία πέρασαν
τρεις ή τέσσερις μήνες».

Δυστυχώς, η άποψη της κ. Ελινγκχάουζ για τη δυστοκία (για να μην πούμε
απουσία) της σύγχρονης ελληνικής μουσικής από την αγορά της Ευρώπης δεν μας
εξέπληξε. Ο Jean Francois Michel, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Γραφείου Μουσικής
που έχει έδρα του τις Βρυξέλλες (με μέλη οργανισμούς πνευματικών και
εκτελεστικών δικαιωμάτων απ’ όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των
οποίων και η δική μας ΑΕΠΙ) και διευθυντής του Bureau Export de la Musique
Francaise (Γραφείο Διακίνησης της Γαλλικής Μουσικής στο εξωτερικό), μας είχε
πει πριν από μερικά χρόνια ότι δεν είχε άποψη για τη σύγχρονη ελληνική
πραγματικότητα, γιατί δεν την γνώριζε. Αρκέστηκε μόνο στις συνήθεις
φιλοφρονήσεις του τύπου «όπως πάρα πολύ Γάλλοι, έτσι κι εγώ έχω χορέψει
συρτάκι και έχω απολαύσει τη Νάνα Μούσχουρη, την Angelique Ionatos (σ.σ.: που
στην Ελλάδα είναι γνωστή σε ένα μάλλον στενό κύκλο ακροατών) και τη Μελίνα
Μερκούρη».

Ποιος, όμως, χρειάζεται αποδείξεις για την «εσωστρέφεια» που χαρακτηρίζει τη
χώρα μας σ’ αυτόν τον τομέα; Ποιος δεν έχει βρεθεί σε μεγάλα δισκάδικα της
Κεντρικής Ευρώπης και δεν έχει αναρωτηθεί γιατί είναι τόσο απελπιστικά λίγα τα
αντίτυπα της σύγχρονης ελληνικής δισκογραφίας; Πόσοι (από τους ακροατές που
παρακολουθούν τις διεθνείς εξελίξεις) δεν έχουν δει την απουσία της ελληνικής
μουσικής – πλην ελαχίστων εξαιρέσεων – σε διεθνούς εμβέλειας περιοδικά που
παίζουν ρόλο στην ανάδειξη νέων τάσεων, όπως είναι το «Folk Roots» ή το «Song
Line»; Και πόσοι δεν έχουν γελάσει (τελικά) με τις μεγαλόστομες δηλώσεις
εταιρειών και καναλιών για θριάμβους της ελληνικής μουσικής σε ξένα… γήπεδα
(αποκρύπτοντας το γεγονός ότι απευθύνονταν στο πολύ θερμό και πάντα πολυάριθμο
κοινό των Ελλήνων του εξωτερικού).

«Το σπάσιμο των ελληνικών ορίων», μας λέει ο Νίκος Τριβουλίδης (από τα
πρώτα ικανά στελέχη της ελληνικής δισκογραφίας που ανέλαβαν ρόλο μεσολαβητή
και ανιχνευτή νέων αγορών στο εξωτερικό), «χρειάζεται οργανωμένη πολιτική από
τις εταιρείες κι αυτό είναι κάτι που συμβαίνει πολύ τελευταία, κυρίως από
μικρές ανεξάρτητες εταιρείες. Για τις πολυεθνικές είναι βραχνάς. Κι αν το
κάνουν ορισμένες φορές, το κάνουν γιατί πιέζονται από τις προσωπικές
φιλοδοξίες κάποιου καλλιτέχνη – αλλά κι αυτό γίνεται αποσπασματικά».

Με το δεδομένο λοιπόν ότι η ελληνική δισκογραφική βιομηχανία (ή μήπως
βιοτεχνία;) αλλά και όλος ο χώρος που την περιβάλει έχει μείνει προσηλωμένος –
πλην ελαχίστων εξαιρέσεων – στο πατροπαράδοτο «εσωστρεφές» μοντέλο παραγωγής
και διακίνησης της μουσικής, το ερώτημα αν η μουσική μας είναι ένα
ανταγωνίσιμο προϊόν, που μπορεί να σταθεί ως ίσος προς ίσον στην
παγκοσμιοποιημένη αγορά της μουσικής, είναι μάλλον ρητορικό.

H Έλεν Κόντος, για παράδειγμα, που εδώ και χρόνια έχει αναλάβει την
πορεία της Σαβίνας Γιαννάτου στο εξωτερικό (κτίζοντάς της ουσιαστικά ένα νέο
προφίλ ως μεσογειακής τραγουδίστριας της world music), αναφέρει ένα σωρό
λόγους που την κάνουν διστακτική να συνεργαστεί και με άλλους Έλληνες
καλλιτέχνες πλην της Σαβίνας, της Μπάντας της Φλώρινας και των Mode Plagal:
«Το έντεχνο μπορεί να είναι ενδιαφέρον για τους Έλληνες», λέει, «αλλά δεν το
καταλαβαίνουν στο εξωτερικό. Εγώ έχω τα μάτια μου ανοιχτά και ψάχνω, αλλά αυτό
που βλέπω είναι ότι ενώ υπάρχουν πολύ καλές νέες φωνές, το ρεπερτόριο είναι
μέτριο, χωρίς κάτι πρωτότυπο, δίχως τόλμη». Και η γλώσσα δεν είναι εμπόδιο,
καθώς «δεν περιμένει ο Γερμανός ή ο Ισπανός να καταλάβει το νόημα τον στίχων.
H γενικότερη αίσθηση που βγαίνει από το τραγούδι είναι εκείνη που κάνει ένα CD
ενδιαφέρον. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσωπικότητα μια δουλειά για να λάμψει. Κι
αυτό δεν το βρίσκεις εύκολα».

ΚΡΙΣΤΗ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ

«Κόπος και επιμονή»

(Μία εκ των δύο Ελληνίδων – η άλλη ήταν η Ελευθερία Αρβανιτάκη – που έγιναν
εξώφυλλο στο περιοδικό «Folk Roots»): «Νομίζετε ότι τα μεγάλα ονόματα που
συμμετέχουν σε φεστιβάλ της Ευρώπης αμείβονται όσο οι δικοί μας καλλιτέχνες;
Άμα δεν έχεις την τρέλα να ταξιδέψεις, να δεις άσχετους ανθρώπους να
συγκινούνται με τη δουλειά σου, δεν έχεις λόγο να φύγεις από ‘δώ. Το να
στήσεις μια ιστορία έξω από την Ελλάδα, θέλει πολύ κόπο, επιμονή και υπομονή».

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ APBANITAKH

«Άλλα νομίζουμε εμείς…»

«Είναι εντελώς διαφορετικό το τραγούδι που φανταζόμαστε εμείς ότι θα αφορά
έναν ξένο, και εντελώς διαφορετικό αυτό που τον ενδιαφέρει τελικά. Αν έχω
πετύχει κάτι, το έχω πετύχει με το καθαρά ελληνικό μου ρεπερτόριο, λαϊκά,
παραδοσιακά, έντεχνα τραγούδια, το σύγχρονο πρόσωπο της σημερινής Ελλάδας.
Αυτό είναι που τους ενδιαφέρει. Το να φέρω τον Στινγκ να τραγουδήσει στον
δίσκο μου δεν τους αφορά καθόλου».