Xωρίς εκπαίδευση

Το θέαμα της Τελετής Έναρξης, που απευθύνθηκε σε 4 δισεκατομμύρια
τηλεθεατές, κατάφερε να μεταφέρει την εικόνα μιας Ελλάδας που έχει χιούμορ,
χρώματα, φαντασία, ιστορία, παρόν και μέλλον. Εν τέλει να ανατρέψει το
στερεότυπο ενός λαού που βουτάει στο τζατζίκι και τα σπάει στα μπουζούκια. Το
διαφοροποιημένο μας πρόσωπο στο εξωτερικό δεν είναι άγνωστο στο εσωτερικό. Δεν
αποκτήσαμε ξαφνικά άξιους καλλιτέχνες, αποτελεσματικούς, ταλαντούχους. Τους
είχαμε. Τους έχουμε. Αλλά πώς τους αντιμετωπίζουμε; H αυτοπεποίθηση που πήραμε
από τις έξωθεν καλές μαρτυρίες μήπως αναδεικνύει ακόμα πιο έντονα ένα
συμπλεγματικό σύστημα, που αποδέχεται ό,τι καταξιώνεται έξω;

Ποιες είναι οι τύχες της ποιότητας στο θέατρο, στο βιβλίο, στον
κινηματογράφο, στα εικαστικά, στη μουσική;

«Πρέπει οι ξένοι να νιώσουν στο έργο σου τον παλμό του τόπου σου, κάτι που θα τους κάνει να το δουν και να το προωθήσουν στις δικές τους αγορές» τονίζει ο Γιώργος Πανουσόπουλος, ενώ η Κατερίνα Ευαγγελάκου πιστεύει ότι «τα μεγάλα ταξίδια θέλουν γερά οχήματα και τα γερά οχήματα δεν νοιάζονται στις μέρες μας για ευαισθησίες»…

Σινεμά – και ελληνική τέχνη… – για εσωτερική κατανάλωση ή για τον άνθρωπο σε
όλες τις γωνιές της Γης; Μετά την Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων, ο
πήχυς μπήκε ψηλά. Τώρα, η πρόκληση της ανταγωνιστικότητας και της εξαγωγής του
εγχώριου σινεμά – της ελληνικής τέχνης γενικότερα… – προβάλλει πιο
επιτακτικά.

Πόσο ανταγωνιστικός είναι στο εξωτερικό ο ελληνικός κινηματογράφος; Πόσο
μεγάλο εμπόδιο είναι η γλώσσα σε μια εποχή που όλος ο κόσμος μιλάει αγγλικά;
Είναι θέμα αξίας ή μάρκετινγκ η μικρή ή μεγάλη καριέρα του στο εξωτερικό;
Τέσσερις σκηνοθέτες μας – Θόδωρος Αγγελόπουλος, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Γιώργος
Πανουσόπουλος, Κατερίνα Ευαγγελάκου – έχουν τον λόγο…

«Αν βγάλουμε, οι καλλιτέχνες και η Πολιτεία, την ομίχλη από το μυαλό μας, όλος
ο κόσμος είναι ανοιχτός στα έργα μας. Αρκεί να το πιστέψουμε – κι εμείς αλλά
και η Πολιτεία. Το θέαμα που ετοίμασε ο Δημήτρης Παπαϊωάννου στους Ολυμπιακούς
Αγώνες απέδειξε ότι κάτι τέτοιο δεν είναι όνειρο θερινής νυκτός. H εικόνα που
έχει τώρα όλος ο κόσμος για την Ελλάδα είναι μέσα από αυτά που έδειξε η Τελετή
Έναρξης και η Τελετή Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων» υποστηρίζει με θέρμη ο
σκηνοθέτης Γιώργος Πανουσόπουλος.

«Δεν είναι θέμα γλώσσας η παρουσία μιας τέχνης στον διεθνή στίβο. Ο ιρανικός
κινηματογράφος, για παράδειγμα, πώς κατάφερε να βρίσκεται στις μέρες μας στην
πρώτη γραμμή όλων των διεθνών κινηματογραφικών γεγονότων – φεστιβάλ και μη»
διευκρινίζει ο Θόδωρος Αγγελόπουλος. Ο πιο διεθνής μας σκηνοθέτης – και όχι
μόνο… – που πριν από 40 χρόνια τον ανακάλυψαν οι ξένοι και μέσα από αυτόν τη
χώρα μας.

«Ζούμε μόνοι μας. Κατοικούμε στη μοναχική μας χώρα που μας έχει κάνει
μονήρεις. Έχουμε, ταυτόχρονα, την αίσθηση ότι είμαστε το κέντρο του κόσμου κι
ότι δεν αξίζουμε μια πεντάρα» τονίζει η Κατερίνα Ευαγγελάκου και «πιάνοντας»
τον ψυχισμό του Έλληνα κινηματογραφιστή συμπληρώνει: «Από τη μια πλευρά το
κράτος μάς χρηματοδοτεί – και μας ξαναχρηματοδοτεί – για να κάνουμε τις
ταινίες κι από την άλλη μεριά οι ταινίες μας κοιμούνται μακάρια, κλεισμένες
στα κουτάκια τους. Έννοιες όπως ανταγωνιστικότητα, επαφή των ταινιών μας με το
διεθνές κοινό, υγιής σχέση με το εθνικό κοινό κ.λπ. δεν αποτελούν παρά
εξαιρετικές στιγμές, για λίγες ταινίες, σε ειδικές συνθήκες».

«H μικρή απήχηση του εγχώριου σινεμά στη διεθνή σκηνή δεν είναι μόνο ελληνικό
πρόβλημα» αναφέρει ο Θόδωρος Αγγελόπουλος. «Αφορά όλον τον ευρωπαϊκό
κινηματογράφο που άφησε το χολιγουντιανό σινεμά των μεγάλων εταιρειών να
κατακυριεύσει τη διεθνή αγορά. Όσον αφορά εμάς, τι να πω… Ήμουν νιος – από
την εποχή της χούντας! – και γέρασα κι ακόμα δεν έχει δημιουργηθεί ανώτατη
σχολή κινηματογραφίας, ούτε καν κινηματογραφικό μουσείο. Όταν τα πάντα
γίνονται στο πόδι και άνευ στοιχειώδους κινηματογραφικής εκπαίδευσης – η
Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην ενωμένη Ευρώπη που δεν διαθέτει ανώτατη
κινηματογραφική εκπαίδευση – πώς να γίνει ανταγωνιστικός ο κινηματογράφος μας;
Αν δεν αλλάξει όλη η φιλοσοφία της Πολιτείας απέναντι στο σινεμά τίποτα δεν
μπορεί να γίνει» καταλήγει.

Αλλά και τέλειες να ήταν οι ταινίες μας, «έτσι που να μπορούν να κερδίσουν
χρυσά, αργυρά και χάλκινα μετάλλια σε μια φανταστική Ολυμπιάδα Κινηματογράφου,
αυτό δεν αρκεί – να μην πω ότι η ποιότητα των ταινιών δεν σημαίνει τίποτα –
για να ταξιδέψει μια ταινία μακριά από τη χώρα της, να κάνει γνωστή την
ελληνική ζωή στα πέρατα της Δύσης και της Ανατολής, να ακουστεί η ελληνική
γλώσσα, η μουσική, ο ήχος και ο θόρυβος στα Multiplex όλου του κόσμου».

Τι χρειάζεται μια εθνική ταινία για να ανοιχτεί στη διεθνή σκηνή;

«H μαρτυρία πάνω στον τόπο σου με προσωπική ματιά που δημιουργεί ένα ποιητικό
γεγονός, μαζί με τον όγκο και το εκτόπισμα που πρέπει να έχει ένα έργο, είναι
η μόνη “συνταγή” επιτυχίας που γνωρίζω» υπογραμμίζει ο Θόδωρος Αγγελόπουλος.

«Τα μεγάλα ταξίδια θέλουν γερά οχήματα και τα γερά οχήματα δεν νοιάζονται αν
οι επιβάτες τους είναι όμορφοι, νέοι και αρτιμελείς. Απλώς ταξιδεύουν. Και
δυστυχώς, η χώρα μας, αυτή τη στιγμή, δεν διαθέτει ούτε ταχυδρομικό περιστέρι
για να στείλει το μήνυμά της μακριά» συμπεραίνει η Κατερίνα Ευαγγελάκου.

ΝΙΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

«Εμπόριο των ισχυρών»

«H αίσθησή μου είναι ότι οι μικρές χώρες έχουν δυσκολία να δείξουν, σε μια
αρχή ισοτιμίας, τα έργα του πολιτισμού τους στις μητροπόλεις του εξωτερικού.
Οι μικρές εξαιρέσεις (σ.σ. σαν την ταινία του «Delivery» που διαγωνίζεται τώρα
στο Φεστιβάλ Βενετίας) δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να επιβεβαιώνουν αυτή μου
την εντύπωση. Τα μονοπώλια των ισχυρών δεν καταλαβαίνουν καμιά άλλη διάσταση
από αυτήν του εμπορίου. Τα έργα τέχνης ως καταναλωτικά αγαθά εμπίπτουν στους
ίδιους καταναλωτικούς κανόνες. Σε ό,τι με αφορά, ποτέ δεν έχω βάλει στο μυαλό
μου το τεράστιο κοινό της παγκόσμιας αγοράς».

ΘΟΔΩΡΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

«Χλωμή η παρουσία μου»

«Το μόνο εξαγώγιμο… είδος είναι οι ταινίες μου» λέει χαριτολογώντας ο
Θόδωρος Αγγελόπουλος – αν και δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα… Αρκεί
να αναφέρουμε ότι αυτές τις ημέρες και μέχρι τον Δεκέμβριο ταξιδεύει σε όλο
τον κόσμο, από την Ευρώπη και την Αμερική – όπου προχθές τιμήθηκε στο Φεστιβάλ
Telluride – μέχρι την Άπω Ανατολή και την Ιαπωνία, όπου προβάλλεται η
τελευταία ταινία του και κάνουν τιμητικά αφιερώματα σε «έναν από τους
μεγαλύτερους εν ζωή σκηνοθέτες του κόσμου», σύμφωνα με τις δικές τους
εκτιμήσεις! Παραδέχεται, πάντως, ότι «η παρουσία της ελληνικής τέχνης είναι
χλωμή στο εξωτερικό». Κάτι για το οποίο «δεν ευθύνεται μόνο η αξία του κάθε
έργου, αλλά και η Πολιτεία, που έχει αφήσει στην τύχη του το ελληνικό σινεμά».