«Eυκαιριακή παρουσία»

Το θέαμα της Τελετής Έναρξης, που απευθύνθηκε σε 4 δισεκατομμύρια
τηλεθεατές, κατάφερε να μεταφέρει την εικόνα μιας Ελλάδας που έχει χιούμορ,
χρώματα, φαντασία, ιστορία, παρόν και μέλλον. Εν τέλει να ανατρέψει το
στερεότυπο ενός λαού που βουτάει στο τζατζίκι και τα σπάει στα μπουζούκια. Το
διαφοροποιημένο μας πρόσωπο στο εξωτερικό δεν είναι άγνωστο στο εσωτερικό. Δεν
αποκτήσαμε ξαφνικά άξιους καλλιτέχνες, αποτελεσματικούς, ταλαντούχους. Τους
είχαμε. Τους έχουμε. Αλλά πώς τους αντιμετωπίζουμε; H αυτοπεποίθηση που πήραμε
από τις έξωθεν καλές μαρτυρίες μήπως αναδεικνύει ακόμα πιο έντονα ένα
συμπλεγματικό σύστημα, που αποδέχεται ό,τι καταξιώνεται έξω;

Ποιες είναι οι τύχες της ποιότητας στο θέατρο, στο βιβλίο, στον
κινηματογράφο, στα εικαστικά, στη μουσική;

«Στην Ελλάδα η τέχνη είναι πιο μπροστά από τη θεωρητική υποστήριξή της και οι τρόποι εκπροσώπησης και προβολής της είναι μια μόνιμη πληγή», υποστηρίζει ο ζωγράφος Γιάννης Ψυχοπαίδης

Μήπως ήρθε η ώρα να ισχυρισθούμε ότι η Ελλάδα έχει μια δική της διεθνώς
ανταγωνιστική σύγχρονη τέχνη, που είναι αναγνωρίσιμη μέσα στον ωκεανό της
παγκοσμιοποίησης; Ένας ζωγράφος, ένας γλύπτης, ένας συλλέκτης και μια
ιστορικός της τέχνης διερευνούν το ερώτημα, την επιτυχία, τις ρίζες της και
τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στον πολιτιστικό χώρο, ιδιαίτερα στον
εικαστικό.

H διαπίστωση ότι είμαστε χώρα με πολλούς ταλαντούχους καλλιτέχνες έχει γίνει
συνείδηση εδώ και κάποια χρόνια μεταξύ μας. Όπως όμως και το εικαστικό
αδιέξοδο που έχει να κάνει με τη μικρή τοπική κοινωνία, την αγορά, τον
δισταγμό και την απροθυμία της να υποστηρίξει την τέχνη, την αδυναμία του
κράτους να παρέμβει αποτελεσματικά.

«Αν το αίτημα ενός εικαστικού συμβάντος – της έκθεσης Outlook τον περασμένο
χειμώνα – ήταν “να βάλουμε την Ελλάδα στον χάρτη”, η Τελετή Έναρξης το πέτυχε
και πέρασε αυτό το μήνυμα σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου», λέει η
ιστορικός της τέχνης Κατερίνα Κοσκινά. «H Ελλάδα έχει συνείδηση της
ταυτότητας, της υπερηφάνειας, βρίσκεται σε διάλογο με το διεθνές γίγνεσθαι.
Αυτά μπορούν να αλλάξουν τη διεθνή συγκυρία».

Υπάρχει διεθνώς αναγνωρίσιμη ελληνική τέχνη στα εικαστικά; Είναι
ανταγωνιστική;

«Δεν πιστεύω στους ορισμούς, αμερικανική τέχνη κ.ά. Υπάρχει τέχνη που γίνεται
από Έλληνες εντός ή εκτός Ελλάδας. Οι λόγοι που η παρουσία των Ελλήνων δεν
είναι εμφανής, διεθνώς, είναι γνωστοί. Δεν υπάρχει αρκετή στήριξη. Όσο για την
ανταγωνιστικότητα, άπαξ και οι Έλληνες βγουν στο εξωτερικό, έχει αποδειχθεί
πως τα καταφέρνουν να είναι ανταγωνιστικοί. Αναφέρω, ανάμεσα σε πολλούς άλλους
από τις προηγούμενες γενιές, τη Χρύσσα και τον Γιάννη Κουνέλλη, από τις νέες
τον Γιώργο Λάππα, τον Νίκο Νακρίδη, τον Μίλτο Μανέτα κ.ά.».

«H εικόνα της ελληνικής τέχνης στο εξωτερικό είναι μια εικόνα σύγχυσης και
ευκαιριακής παρουσίας. Δεν υπάρχει ελληνική τέχνη διεθνώς, υπάρχουν
μεμονωμένοι Έλληνες δημιουργοί, καλλιτέχνες», υποστηρίζει ο ζωγράφος Γιάννης
Ψυχοπαίδης, που μοιράζει τη ζωή και τη σταδιοδρομία του μεταξύ Αθηνών,
Γερμανίας και Βελγίου.

«Αυτό που κερδήθηκε με την επιτυχημένη Ολυμπιακή προετοιμασία είναι ότι
πρόκειται για το αποτέλεσμα μιας μεγάλης συλλογικής προσπάθειας. Ενώ δηλαδή
έχει καταγραφεί διεθνώς ότι η Ελλάδα πάσχει από την αδυναμία συνεργασίας,
συλλογικής οργάνωσης και συντονισμού, περνάμε επιτέλους στην οργανωμένη
έκφραση».

Γιατί δεν υπάρχει ελληνική τέχνη ως σώμα, όπως λέμε ισπανική, ιταλική,
γερμανική τέχνη;

«Γιατί εκτός των άλλων που προαναφέραμε εκεί υπάρχει συνέχεια και υποστήριξη
θεωρητική, που ξεκινά από τα πανεπιστήμια. Στην Ελλάδα η τέχνη είναι πιο
μπροστά από τη θεωρητική υποστήριξή της και οι τρόποι εκπροσώπησης και
προβολής της είναι μια μόνιμη πληγή. Βρισκόμαστε ακόμα στο στάδιο να ορίσουμε
τι είναι ένα σύγχρονο ελληνικό έργο. Αυτό που εισπράττουμε τώρα είναι μια
καινούργια δύναμη από καλλιτέχνες που έχουν ζυμωθεί στα ζητήματα των ξένων
κοινωνιών και έχουν μεταφέρει και στην Ελλάδα, στην ελληνική κοινωνία,
δείγματα του σύγχρονου πνεύματος και της απαραίτητης συλλογικότητας».

ΔΑΚΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ

«H τέχνη δεν γίνεται για υποστήριξη»

«H Ελλάδα του αύριο δεν είναι Ελλάδα του χθες», λέει ο επιχειρηματίας και ένας
από τους μεγαλύτερους συλλέκτες τέχνης παγκοσμίως, Δάκης Ιωάννου. «Το κλίμα
έχει αλλάξει και αυτό είναι καλό για όλους τους τομείς».

Υπάρχει ελληνική τέχνη αναγνωρίσιμη, ανταγωνιστική στο εξωτερικό;

«Πάγια θέση μου είναι ότι στα εικαστικά δεν μπορείς να ξεχωρίζεις την εθνική
τέχνη από την τέχνη. H προσπάθεια να επιβληθεί λ.χ. η νέα βρετανική τεχνη,
πλάι στην τέχνη της εποχής μας, είναι κάτι που όσο κι αν πιέζεις δεν αντέχει,
θα ξεφουσκώσει. Όταν μιλάμε για τέχνη, ο ρόλος μας δεν είναι η υποστήριξη, η
τέχνη δεν γίνεται για υποστήριξη. H τέχνη είναι μια δημιουργική διεργασία,
είναι μια ουσιαστική δραστηριότητα, μια συμμετοχή στο διάλογο για την τέχνη».

Εσείς όμως με τη συλλογή σας υποστηρίζατε έμπρακτα κάποιους καλλιτέχνες και
ασφαλώς συμβάλατε στην προβολή του έργου τους και εδώ και αλλού με την ίδρυση
του ΔΕΣΤΕ…

«Εννοώ ότι ως συλλέκτης δεν λειτουργώ μ’ αυτή τη λογική της υποστήριξης. Αυτή
αφορά άλλες διεργασίες. Ως συλλέκτης επιδιώκω να συζητώ για την τέχνη, για τη
ζωή, για τα θέματα που μ’ ενδιαφέρουν. Και να μην ήμουν εγώ που συνέλεξα έργα
του Τζεφ Κουνς, θα ήταν κάποιος άλλος».

ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΩΤΣΟΣ

«Το έργο μόνο του δεν αρκεί»

«Ως καλλιτέχνης, θεωρώ τους Ολυμπιακούς Αγώνες θετικό γεγονός. Ετοιμάζομαι για
το εξωτερικό, αλλά αυτή τη φορά θα έχω κάτι να καμαρώνω και να είμαι
υπερήφανος», λέει ο γλύπτης Κώστας Βαρώτσος, που βρίσκεται στο απόγειο μιας
διεθνούς σταδιοδρομίας.

Πόσο αναγνωρισμένη και πόσο ανταγωνιστική είναι η σύγχρονη ελληνική τέχνη
στο εξωτερικό;

«Το έργο μόνο του δεν αρκεί. Τα ταλέντα, οι ιδέες, τα έργα των Ελλήνων δεν
οργανώνονται, δεν κατοχυρώνονται, δεν υποστηρίζονται θεωρητικά, ενώ θα
μπορούσαμε να δώσουμε εμείς διαφορετικές απαντήσεις και προτάσεις στα θέματα
που απασχολούν τον κόσμο».

Προς ποια κατεύθυνση;

«Βάση της δουλειάς μου είναι η συνθετική μεσογειακή σκέψη. Αυτό έχει την
εξήγησή του. H Ελλάδα δεν γνώρισε την Αναγέννηση και τη βιομηχανική επανάσταση
που δόμησαν τον πολιτισμό διαφορετικά, με βάση την αναλυτική σκέψη. Εμείς
είχαμε το Βυζάντιο και παρουσιάζουμε αδυναμία να ανταγωνισθούμε αυτούς τους
πολιτισμούς. Ακόμα και οι καλλιτέχνες μας που βγήκαν έξω και διακρίθηκαν στα
εικαστικά, ταυτίστηκαν με ξένα κινήματα. Ο Τάκις είναι των Γάλλων, ο Κουνέλλης
των Ιταλών κ.ο.κ. Από κει και πέρα δεν υπάρχουν συλλέκτες που να συμμετέχουν
στον αγώνα, πολιτική και κοινωνική υποστήριξη, στρατηγική των μουσειακών
μηχανισμών και κριτικός λόγος που θα αποκωδικοποιήσει το έργο του μεγάλου
ταλέντου, θα το προσφέρει στη διεθνή κοινωνία που περιμένει κάτι διαφορετικό».