H ήττα του Hρακλή

Ο Ηρακλής (Ακύλας Καραζήσης) αντιμέτωπος με τον γιο του, Ύλλο (Γιάννο Περλέγκα), σε σκηνή από την τραγωδία του Σοφοκλή «Τραχίνιες»

Καθώς οι Ολυμπιακοί ήρωες ανεβαίνουν τον Γολγοθά τους κι ο κόσμος
μαγνητίζεται από την αποκαθήλωσή τους, ο γιος του Δία παλεύει χωρίς σύγχρονα
αναβολικά. Αλλά έτσι αποδυναμωμένος, ο ήρωας του Σοφοκλή θα ηττηθεί πριν
παλέψει με το κοινό, που προτιμάει να παρακολουθήσει σε απευθείας μετάδοση τα
ντοπέ σκάνδαλα με όλες τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες.

H τραγωδία που παρουσίασε το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος στην
Επίδαυρο εδέχθη το πρώτο χτύπημα, από την αδιαφορία του κόσμου. Περίπου 2.000
την Παρασκευή και 2.500 την επόμενη μέρα, το Σάββατο, ήσαν οι θεατές που
παρακολούθησαν την παράσταση του έργου του Σοφοκλή «Τραχίνιες» που σκηνοθέτησε
ο Βίκτωρ Αρδίττης, στην πρώτη του απόπειρα αναβίωσης αρχαίου δράματος.

H παράσταση άξιζε καλύτερης τύχης. Γιατί παρά τις υποκριτικές
ανισότητες, τα κρημνώδη κενά ανάμεσα στο ψυχολογικό θέατρο δωματίου και στο
άγριο κινηματογραφικό θρίλερ, παρά τα ψυχαναλυτικά ξεσπάσματα με τα
χαστουκάκια που έδινε ο αναστατωμένος έφηβος στη «φόνισσα» μητέρα του και στον
τρελαμένο από πόνο και θυμό πατέρα του, ανέδειξε σε πρωταγωνιστή έναν από τους
καλύτερους γυναικείους χορούς που έχουμε δει το φετινό καλοκαίρι στην αρχαία
ορχήστρα. Παρά το χάος που υπήρχε ανάμεσα στη χοροθεατρική έκφραση
(χορογραφίες: Κωνσταντίνος Ρήγος) και στα επεισόδια, ανάμεσα στη δραματικότητα
της μουσικής (Κώστας Βόμβολος) και στον λόγο (μετάφραση Κώστας Βαλάκας – Ελένη
Παπάζογλου), η παράσταση, αν και σπασμωδικά, ξετύλιξε ένα παράδοξα σύγχρονο
έργο.

H Δηιάνειρα (Αννέζα Παπαδοπούλου) περιμένει στην Τραχίνα με λαχτάρα και
πόθο την επιστροφή του άντρα της Ηρακλή (Ακύλλα Καραζήση). Αλλά αυτός έχει ήδη
νέα ερωμένη, την Ιόλη. Μαθαίνοντάς το η ερωτευμένη γυναίκα αλείφει με το
μαγικό φίλτρο του Κενταύρου έναν χιτώνα και του τον στέλνει δώρο.

Άθελά της, αντί να τον ξανακερδίσει τον μετατρέπει σε φλεγόμενο τέρας.
Όταν ο γιος τους Ύλλος (Γιάννος Περλέγκας) την κατηγορεί, εκείνη αυτοκτονεί. Ο
φλεγόμενος Ηρακλής θα ζητήσει από τον έφηβο γιο του να τον κάψει,
ανακουφίζοντας το βασανισμένο του σώμα από τον άγριο, απάνθρωπο πόνο. Το
απόλυτο έμβλημα της αθλητικής ρώμης, ο ήρωας που κατόρθωνε να νικήσει
θηριώδεις και ακαταμάχητους αντιπάλους, είναι πια μια κόκκινη μάζα που
κυλιέται στο χώμα, ουρλιάζοντας από πόνο…

Έχει και πάλι ξεπεράσει τα όρια της ανθρώπινης κατάστασης. Αυτή τη
φορά, αλίμονο, ως ηττημένος. Εκλιπαρώντας τον γιο του να τον μεταφέρει στην
κορυφή της Οίτης και να τον λυτρώσει σε νεκρική πυρά, το έργο τελειώνει με την
υπόσχεση του Ύλλου πως θα τον μεταφέρει στο Όλυμπο, αλλά δεν θα τον κάψει ο
ίδιος.

Κι ενώ ο θεατής μπορεί να κρατήσει ως υπαινιγμό αποθέωσης τη λυτρωτική,
νεκρική πυρά, ο κόσμος που παρακολουθεί τους Ολυμπιακούς ήρωες να «καίγονται»
λίγο πριν από τον άθλο δεν αντιμετωπίζει πλέον υπαινιγμούς αλλά βεβαιότητες.
Το σύγχρονο δράμα δεν λυτρώνει. Έχει δίκοπη όψη. Το κοινό δεν είναι πλέον
εξαπατημένο για τα κατορθώματα των Ολυμπιακών ηρώων, αλλά δεν του αρέσει και
καθόλου που το ξέρει.

Βρώμικη τραγωδία

Καμένοι ήρωες, καμένη γη. Αυτή τη διαχρονικότητα της έρημης γης έδινε το
μπεκετικό τοπίο του Δαμιανού Ζαρίφη. Έξι τεράστια δέντρα πίσω στη σκηνή,
σκοτεινά και γυμνά από φυλλώματα, και μπροστά η ορχήστρα στρωμένη με κόκκινο
χώμα. Ωστόσο, λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα της Επιδαύρου, το υλικό με το
οποίο στρώθηκε η ορχήστρα προκάλεσε την αντίδραση της αρχαιολογικής υπηρεσίας.
Πάνω σ’ έναν προστατευτικό μουσαμά απλώθηκε κόκκινη άμμος, πάνω στην οποία θα
κυλιόταν το φλεγόμενο σώμα του Ηρακλή. «Χώμα, ιδρώτας και αίμα – η τραγωδία
είναι βρώμικη, ακάθαρτη», λέει ο Βίκτωρ Αρδίττης συνοψίζοντας την άποψη της
παράστασης. Αλλά η εντύπωση του αρμοδίου που ελέγχει τον χώρο ήταν αντίθετη.
Δεν συνάδει η κοπριά στην Επίδαυρο. Μα δεν είναι κοπριά, διαβεβαίωνε ο
Δαμιανός Ζαρίφης. Πράγματι, όπως απεδείχθη, ο σκηνογράφος είχε προνοήσει και
είχε χρησιμοποιήσει τύρφη, δηλαδή φυλλόχρωμα.