Ο «θεός» της στιγμής

«Στη φωτογραφία είμαι χορτοφάγος. Όπως ο κυνηγός που δεν τρώει το θήραμά του. Αυτό που τον συναρπάζει είναι να το δει να πέφτει. Έτσι κι εγώ. Παθιάζομαι να συλλάβω τη σωστή στιγμή», έλεγε ο Μπρεσόν

«H καθοριστική στιγμή είναι εκείνη που η ματιά και η καρδιά ευθυγραμμίζονται».
H στιγμή του κλικ. Με το ένα μάτι που κλείνει, κοιτάς μέσα σου, με το άλλο
μάτι, το ανοιχτό κοιτάς τη λεπτομέρεια.

Με αχώριστη σύντροφο μια φωτογραφική μηχανή Leica και μίλια από ασπρόμαυρο
φιλμ, ο Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν, που αγαπούσε τη φωτογραφία- ντοκουμέντο και
αντιπαθούσε τα στημένα πλάνα, ήταν το αρχαιότερο ιδρυτικό μέλος του
Φωτογραφικού Πρακτορείου Magnum (1947) και απαθανάτισε μερικές από τις πιο
σημαντικές στιγμές του 20ού αιώνα: τον ισπανικό εμφύλιο, τον θάνατο του
Μαχάτμα Γκάντι, την παράδοση του Πεκίνου στον Μάο Τσε Τουνγκ, την επιστροφή
των Γάλλων κρατουμένων στο τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Από εκεί και οι αλησμόνητες ασπρόμαυρες πάντα εικόνες όπου αιχμαλώτισε από τον
αυθόρμητο τρόπο που υποδέχθηκε ο κόσμος τη νίκη. Ο ίδιος είχε συλληφθεί και
πέρασε τρία χρόνια στα στρατόπεδα για την αντιστασιακή του δράση στη διάρκεια
της γερμανικής κατοχής, αλλά αντιπαθούσε κάθε μορφή εξουσίας. Ακόμη και του
φωτογράφου. Δήλωνε αναρχικός, είχε το μάτι της καρδιάς ανοιχτό για το
στιγμιότυπο. «Δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο που να μην έχει την αποφασιστική
του στιγμή», έλεγε.

Σοκάκι της Σίφνου, όπως την είδε (σε άσπρο-μαύρο πάντα) μέσα από τον φακό του ο Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν. Εκτέθηκε πέρυσι τον Ιούλιο στο Μουσείο Μπενάκη

Γιος εύπορης οικογένειας ο Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν, γεννήθηκε στη Σαντελουί τον
Αύγουστο του 1908 και σπούδασε αρχικά ζωγραφική. Ταξίδεψε σε 23 χώρες – και
στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του ’50 – έγραψε δώδεκα βιβλία,
συνεργάστηκε σε ταινίες και ντοκιμαντέρ.

Σπάνια φωτογράφιζε ηθοποιούς. Όμως σ’ ένα γεύμα στην Αριζόνα υπήρχε δίπλα στην
κάμερα μια άδεια θέση «για μια κυρία που πάντα αργούσε». Έφθασε. Όλοι
σηκώθηκαν όρθιοι να την υποδεχθούν. Ήθελε να καθήσει. Κοίταξε τη φωτογραφική
μηχανή. Δεν τη μετακίνησα. Της είπα, σε παρακαλώ, δώσε την ευχή σου. H Μέριλιν
Μονρόε το έκανε. Και ο Καρτιέ Μπρεσόν της έστειλε τη μηχανή ως δώρο.

Ήταν ο πρώτος φωτογράφος που οργάνωσε έκθεση στο Λούβρο, ενώ στη διάρκεια
μισού αιώνα πραγματοποιήθηκαν εκατοντάδες άλλες εκθέσεις και αναδρομικές σ’
όλο τον κόσμο. Επανειλημμένα δε και στην Ελλάδα. Οι φωτογραφίες του τον
καθιέρωσαν ως το μάτι του αιώνα. Ο Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν έκανε δύο γάμους, άφησε
πίσω του μια κόρη, κι ένα πενταώροφο ίδρυμα στο Μονπαρνάς. Μετά τα 70 του
εγκατέλειψε τη φωτογραφία και τα τελευταία χρόνια αφιερώθηκε στην πρώτη του
αγάπη, τη ζωγραφική.

ΕΙΠΕ

«Ήμουν αναρχικός»

«Η φήμη είναι μια μορφή εξουσίας που δεν τη θέλω».

«Ήμουν ανέκαθεν αναρχικός. Ο αναρχισμός, βλέπετε, είναι πρώτα απ’ όλα μία
ηθική, κι αυτό δεν έχει αλλάξει. Σημαίνει ν’ αρνείσαι και να προκαλείς όλες
τις εξουσίες. Και το να είσαι γνωστός ως φωτογράφος είναι μια μορφή εξουσίας
που, όπως όλες, σε ωθεί να εγκαταλείψεις τα πράγματα στα οποία πιστεύεις, να
απαρνηθείς τον εαυτό σου. Αυτό είναι το τίμημα. Ως αναρχικός λοιπόν, εγώ
σώθηκα από αυτά τα προβλήματα».

«Το γεγονός ότι σε παρατηρούν, ότι προβάλλεσαι, σε επηρεάζει στο πώς βλέπεις
τους άλλους. Αλλοτριώνεται το βλέμμα σου. Οι άνθρωποι δεν το καταλαβαίνουν
αυτό, γιατί ζούμε σε έναν κόσμο όπου πρέπει να είσαι “γνωστός”».

«Ποτέ δεν έστησα τις σκηνές που τράβηξα. Ήμουν απλώς διαθέσιμος, με τη Leica
στο χέρι, και περίμενα. Δεν μ’ ενδιέφερε αν αυτό που θα τραβήξω θα αρέσει ή
όχι. Μ’ ενδιέφερε να “στέκει”. Να απαντά στο “Γιατί;”».

INFO

Φωτογραφίες του μπορεί να δει κανείς στην έκθεση «Magic Moments ΙΙ», στο
«Bios» (Πειραιώς 84, τηλ. 210-3425.335) έως 29 Αυγούστου. Ιστοσελίδα: http: //www.bios.gr.