Aμερικανός… Σπαρτιάτης!

Το σεναριακό στρατήγημα στηρίζεται σ’ αυτή την αόρατη διαπλοκή του ατόμου με
το σύνολο, του μέρους με το «όλον». Στη διασταύρωση της «μοίρας» ενός ανθρώπου
με τη γενικότερη, κοινωνική και πολιτική «εικόνα» ενός τόπου. Εκεί δηλαδή που
το σινεμά συναντάει τα Μαθηματικά και τη Γεωμετρία. H μαγεία μιας απίστευτης
πνευματικής συνουσίας, όπου ο σκεπτόμενος, ο πρωτότυπος και ιδιοφυής
καλλιτέχνης, επεξεργάζεται, συντονίζει και ελέγχει το… σύμπαν. Για να σας
δώσω να καταλάβετε – γιατί περισσότερες και πιο ακριβείς «λεπτομέρειες» είναι
αδύνατον να περιγράψω γιατί θα σκοτώσω το σασπένς – το στόρι αρχίζει από μια
μυστική αποστολή, μυστικών πρακτόρων για την ανεύρεση ενός προσώπου, συνεχίζει
διαπερνώντας το στρατόπεδο των μυστικών μηχανισμών και καταλήγει σε μια
περιπέτεια εντελώς προσωπική που στο βάθος και στην ουσία είναι εντελώς, μα
εντελώς σύγχρονη, επίκαιρη και πολιτική!

Όμως η επιτυχία κάθε ευφυούς στρατηγήματος βασίζεται στις ικανότητες του…
στρατηγού. Από τον Δούρειο Ίππο του Οδυσσέα μέχρι το… πάντα. Το ίδιο ακριβώς
«πατρόν» της ομηρικής μυθολογίας ακολουθεί κάθε σοβαρός σεναριογράφος. Χωρίς
Σπάρτη, Σπαρτιάτες δεν θα υπήρχαν. Προσέξτε λοιπόν τη διαδρομή του κεντρικού
«ήρωα» και μετά πέστε μου πόσες φορές, τελευταία, συναντηθήκατε με τέτοια
αριστοτεχνική, δραματουργική, επεξεργασία. Ελάχιστες, για να μην πω… ποτέ!
Το εξηγώ. Ο Ρόμπερτ Σκοτ (αυτό είναι το όνομα του ήρωα) αρχίζει ως Ράμπο, στη
συνέχεια μετασχηματίζεται σε μυστικό πράκτορα και στο φινάλε – όταν αποφασίζει
να πάρει την υπόθεση πάνω του – θυμίζει ιδιωτικό ντετέκτιβ του ’40.

Αυτή η διαρκής, σταδιακή «μετακίνηση» του ήρωα από το ένα αμερικανικό
«στερεότυπο» στο άλλο (από τον φονικό πεζοναύτη μέχρι τον private eye, τον
ντετέκτιβ), σηματοδοτεί και μία αντίστοιχη μετακίνηση της ιστορίας: από τη
βεβαιότητα και την ασφάλεια των πανταχού παρόντων μυστικών πρακτόρων, στο
αδιέξοδο και την απελπισία του μοναχικού ήρωα. Με απλά λόγια, όπως οι ΗΠΑ
ξεθεμελίωσαν το Αφγανιστάν βομβαρδίζοντας αμμόσακους, χωρίς να συλλάβουν τον
Μπιν Λάντεν, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τη διαδικασία ανάπτυξης του
σεναρίου. Δηλαδή σ’ ένα δεύτερο επίπεδο, μαζί με τη «διακριτική» αποκάλυψη της
αδυναμίας των… παντοδύναμων μυστικών υπηρεσιών, αποκαλύπτεται και η εξίσου
διακριτική διαδρομή του παντοδύναμου αλλά εν τέλει εντελώς ανίσχυρου ήρωα.
Δηλαδή η… συντριβή του Ράμπο!

Με αυτό το ευφυές στρατήγημα (της… χορευτικής διαπλοκής του ατόμου με το
σύνολο) και με τη σταδιακή «έκπτωση» του ήρωα από το ένα στερεότυπο στο άλλο
και από τον απόλυτο έλεγχο στην τύχη και το ανεξέλεγκτο, ο Μάμετ διασχίζει
τρία απέραντα πεδία δράσης του αμερικανικού κινηματογράφου. Και σε μία ιστορία
106 λεπτών συνθέτει τα τρία σε μία μόνο ταινία! Εκπληκτικό. Στα πρώτα είκοσι
λεπτά έχεις την εντύπωση πως βλέπεις πολεμική περιπέτεια, στη συνέχεια πέφτεις
πάνω σε θραύσματα από τις «3 ημέρες του Κόνδορα» και στο τέλος πλημμυρίζεις
από νοσταλγία για τα φιλμ νουάρ του ’40!

«Ο Σπαρτιάτης»: Μεγάλος παικταράς ο Βαλ Κίλμερ. Σαν ο Ντάβιντ, ο Μπάροζ και ο Κόλερ να παίζουν στο ίδιο σώμα μαζί!

Αν όλα αυτά δεν αποκτούσαν σάρκα και οστά και αν δεν αιμοδοτούσαν τον θεατή με
ισχυρές ποσότητες δημιουργικής και ευφάνταστης αδρεναλίνης, το εγχείρημα θα
κατέληγε στην ταφόπλακα των «σοβαρών, καλλιτεχνικών προθέσεων». Ευτυχώς ο
Σπαρτιάτης βρέθηκε στην πιο ώριμη (σκηνοθετικά) στιγμή του Μάμετ. Εκεί όπου ο
Ζαν Πιέρ Μελβίλ της «Δεύτερης πνοής» συναντάει τη «Ζούγκλα της ασφάλτου» του
Τζον Χιούστον. H ατμόσφαιρα είναι σκοτεινή. Εξηγήσιμο, αφού η αποστολή είναι
κρυφή. Ο χώρος (η πόλη, οι κάτοικοι, τα πάντα) κάτω από τον απόλυτο έλεγχο των
secret agents. Παραβιάζω, πλακώνω, σκοτώνω και λογαριασμό δεν δίνω. Κι αυτό
εξηγήσιμο. Οι μυστικές υπηρεσίες, μετά την καταστροφή των δίδυμων πύργων,
εξασφάλισαν απόλυτη εξουσία και license to kill (άδεια να σκοτώνουν). Περίπου
σαν να βλέπεις σκηνές από τις πρώτες ημέρες του Πινοσέτ στη Χιλή!

Και μέσα σ’ αυτήν τη χουντοκρατούμενη… δημοκρατία, ένας βαθμοφόρος των
ειδικών αποστολών, οπλισμένος με την απόλυτη και μάλιστα ιδεαλιστική
βεβαιότητα για το πατριωτικό περιεχόμενο της αποστολής του. Και τι ήρωας!
Καλύτερος από τον Βαλ Κίλμερ δεν γίνεται. Βυθισμένος στην πεμπτουσία του ρόλου
του. Μυαλό, βλέμμα, σώμα γυμνασμένα και ρυθμισμένα με την ακρίβεια ελβετικού
ρολογιού. Το απόλυτο ζωντανό φονικό όπλο. Ο φρουρός της Σπάρτης. Το δεξί χέρι
του Λεωνίδα. Και όσο σκοτώνει τόσο η ιστορία θολώνει. Και όσο σχεδιάζει και
προγραμματίζει τόσο δεν του βγαίνει. Κι εκεί πάνω που αρχίζει να πιστεύει ότι
η αποστολή του έχει ολοκληρωθεί, ένα «σημάδι» του Πικάσο έρχεται να του κόψει
την αναπνοή!

H περιπέτειά μου με τον «Σπαρτιάτη» μού θύμισε σασπένς από τον πιο κρίσιμο
αγώνα στο Euro 2004 με την Τσεχία. Να πέφτουν οι νέες ταινίες η μία μετά την
άλλη. Τα λεπτά να μοιάζουν με ώρες και οι ώρες με αιώνες. Μία, δύο τρεις,
τέσσερις, πέντε, έξι. Κι εκεί στο 104 λεπτό και μισό, εκεί που όλα μοιάζουν με
λαπά, ο ιδιοφυής εγκέφαλος του Ντέιβιντ Μάμετ με μια απίστευτη κατεβασιά
αρπάζει την ανάσα και τη μετατρέπει σε γκολ. Θεέ μου, είπα φεύγοντας.
Επιτέλους, αναστήθηκε το μεγάλο αμερικανικό σινεμά!

Όταν ήμασταν παιδιά

Και ο Τριφό; Και ο Τριφό. Ουδείς αλάνθαστος. Τα μόνα πράγματα που δεν υπέκυψαν
στο πέρασμα του χρόνου από τα «Κλεμμένα φιλιά» (Baisers Voles) είναι ο
γοητευτικός και… ερωτεύσιμος τίτλος του και οι χαριτωμένες γκάφες τού Ζαν
Πιέρ Λεό!

Το 1969 λοιπόν, ο σκηνοθέτης του «Τελευταίου μετρό» παίζει με την αμερικανική
αστυνομική περιπέτεια και τη μετατρέπει σε ηθογραφία και κομεντί. Πώς κάνουν
με τα τρενάκια και τα στρατιωτάκια τα άτακτα και έξυπνα παιδιά;

«Κλεμμένα φιλιά»: Έχουμε δει καλύτερο Τριφό και καλύτερο Ζαν Πιέρ Λεό

Έτσι ακριβώς. Λοιπόν, ένας μικροσκοπικός, ανήσυχος και αδιόρθωτος νεαρός, άρτι
απολυθείς από τον στρατό, καταλήγει σε ρόλο ιδιωτικού ντετέκτιβ κατηγορίας
«γλυκού νερού». Αυτά με την υποσημείωση πως οι καλύτερες στιγμές της ταινίας
είναι οι… γάμπες και οι γόβες της Ντελφίν Σεϊρίγκ και με τη δεύτερη και
τελευταία υποσημείωση πως ο τίτλος (Κλεμμένα φιλιά) δεν αναφέρεται στις
ερωτικές επιδόσεις του ήρωα με το όνομα Αντουάν… Κοσιόν (εκ του Λεμί
Κοσιόν), αλλά στην ερωτική σχέση του Φρανσουά Τριφό (καθώς και των άλλων
Γάλλων του «νέου κύματος») με το κλασικό, αμερικανικό σινεμά!

H ζαχαροπλαστική της Αντίστασης!

Δυστυχία τους και δυστυχία μας. Όταν ο Μάμετ ανεβάζει τον πήχυ εκεί ψηλά, όλα
και όλοι μοιάζουν με «λοιπά». Ένας εξ αυτών – συμπαθέστατος δεν λέω – είναι
και ο Τούρκος Φερζάν Οζπετέκ, σκηνοθέτης της μελιστάλαχτης ιταλικής παραγωγής
«La finestra di fronte» (Το απέναντι παράθυρο). Όπου η αντιστασιακή μνήμη
μετατρέπεται σε ζαχαροπλαστική και η αντιναζιστική παρανομία σε οικογενειακό
συμβιβασμό. Περίφημα.

Περίφημα, διότι ο εν λόγω σκηνοθέτης της γείτονος χώρας, ακολουθώντας το
χρυσοφόρο παράδειγμα του Ρομπέρτο Μπενίνι («H ζωή είναι ωραία») «εμφυτεύει»
στον ηλικιωμένο ήρωά του ιδιότητες του συρμού: αντιστασιακός, Εβραίος και
ομοφυλόφιλος. Λαμβάνοντας υπόψη τις προηγούμενες ανάλογες ιστορίες αλλά
φοβούμαι και τις επόμενες, καταλήγουμε στην απόλυτη διαγραφή. Διότι μέσα σε
μια δεκαετία το σύγχρονο, ελεύθερο και δημοκρατικό σινεμά εξαφανίζει από την
Ιστορία οποιαδήποτε άλλη κομματική και εθνοτική «ιθαγένεια» πλην εκείνων
προερχόμενων από την Ιουδαία. Πάμε παρακάτω.

«Το απέναντι παράθυρο»: Κάτι καλύτερο από ελληνική ταινία Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

Απέναντι απ’ αυτό το απομεινάρι των παλιών ημερών (που τον υποδύεται μοναδικά
ο Μάσιμο Τζιρότι), μια νέα εργαζόμενη με άντρα και δύο παιδιά. Ο συγχρονισμός
που προκύπτει από την τυχαία σχέση τους πάει κάπως έτσι. Όσο η γυναίκα
ψάχνεται και φλερτάρει με τον γείτονά της τόσο ο γέρος ψάχνει τη χαμένη μνήμη
του. Και αφού εκείνος στο τέλος τη βρει, τότε θα τη μεταδώσει και στη μικρή
προστάτιδά του. Θα της μάθει τα μυστικά της ζαχαροπλαστικής (!) και θα τη
συμβουλεύσει ως εξής: «Ξέχνα τον καλύτερο κόσμο και ζήσε τον πραγματικό»! Πώς;
M’ ένα γλυκό την ημέρα κάνεις τον έρωτα πέρα. Έτσι εκείνη μεν επιστρέφει στον
άντρα και τα παιδιά της και ο γέρος στη ζαχαροπλαστική. Το πιάσατε; Τα πέτρινα
χρόνια έγιναν μιλφέιγ, πάστες και μπακλαβάς.

Οι αδελφές Τατά

Υπάρχουν περιπτώσεις, άφθονες (και μάλιστα… καλοκαιρινές) που σου ‘ρχεται να
αρπάξεις τηλεκοντρόλ και να πατήσεις το forward μέχρι να το ξεκάνεις. Κάπως
έτσι αισθάνθηκα στη διάρκεια της προβολής της σοβαροφανούς αγγλικής παραγωγής
BBC με τον τίτλο «Ι capture the castle» («Αιχμάλωτη καρδιά») και με σκηνοθέτη
τον Τιμ Φάιγουελ. Όπου μέχρι τη μέση το μόνο πράγμα που πηγαινοερχόταν από τη
μία μέχρι την άλλη σκηνή, ήταν η περιγραφή της άθλιας ζωή ενός στεγνού
συγγραφέα και της οικογένειάς του. Αμάν τι βλέπω!

Διότι βρισκόμαστε στα 1936, όπου ο εν λόγω συγγραφέας (Μπίλι Νάι) αδυνατεί να
τροφοδοτήσει με πρωτεΐνη, έστω με υδατάνθρακες, τον οργανισμό των δύο
κοριτσιών του και της νεωτάτης γυναικός του. Εδώ είναι που λένε «αχού δεν με
νοιάζει». Τα λεπτά περνούν, το παιχνίδι φτάνει στο δεύτερο ημίχρονο με την
Ιταλία στο ρελαντί σαν να παίζει σε φιλικό. Ώσπου εμφανίζονται εξ Αμερικής δύο
κομψευόμενοι και ζάπλουτοι νεαροί. Επιτέλους, το ματς αρχίζει. Κι αυτό που
προκύπτει είναι τόσο προβλεπόμενο όσο οποιοδήποτε ρομάντζο ελληνικής
τηλεοπτικής «ραφής». H μικρή, δεκαοκτάχρονη κόρη ερωτεύεται τον μέλλοντα
σύζυγο της αδελφής της, η οποία στο μεταξύ έχει ερωτευτεί τον αδελφό τού
μέλλοντος συζύγου της! Κι ύστερα σου λένε ότι οι βραζιλιάνικες σειρές είναι
για τα σκουπίδια!

Από το Λε Μαν στο Ριζότο

Ακόμα άλλες τρεις. Από το Λε Μαν, την Κίνα και το ριζότο της Ισπανίας. Ως
εξής:

«Οδηγώντας στα όρια» (Michel Vaillant). Γαλλική περιπέτεια… πίστας Λε
Μαν σε σενάριο και παραγωγή του παμπόνηρου Λικ Μπεσόν. H γαλλική «μπλε» ομάδα
του Μισέλ Βαγιάν εναντίον της κόκκινης αμερικανικής με τη συμβολική ονομασία
«leader» (αρχηγός). Παίζει και ο γερόλυκος Ζαν Πιέρ Κασέλ, ως βετεράνος της
ομάδας των Βαγιάν.

«Πολεμιστές ουρανού και γης» (Warriors on heaven and earth). Κινεζική
περιπέτεια εποχής (του 7ου αιώνα) με σκηνοθέτη τον πληθωρικό, εμπορικό,
δημοφιλή (στην Κίνα, καθόλου στην Ελλάδα) Χε Πινγκ.

«Πολεμιστές ουρανού και γης»: Κινεζική περιπέτεια εποχής

Αυθεντικά κοστούμια, εξωτικές λήψεις, μονομαχίες, πολεμικές τέχνες και
δολώματα προς όλες τις κατευθύνσεις. Ακόμα και προς τους νοσταλγούς των «7
Σαμουράι».

«Στη μαμά μου αρέσουν τα κορίτσια» (Α mi madre ie gustan las mujeres). H
συνήθης ισπανική κομεντί σεξουαλικών ηθών με διπλή σκηνοθετική υπογραφή: και
της Ινές Παρί και της Ντανιέλα Φέχερμαν. Φτου να μη βασκαθούν. Διότι η ουσία
έγκειται στην εξής πρωτοτυπία: όχι οι κόρες, αλλά η μαμά είναι λεσβία. Ελάτε
τώρα στη θέση μου. Επί 93 λεπτά να «τρως»… ριζότο.