Θλιβερή απόσταση χρόνου

Τα υπερθεάματα που στήθηκαν πάνω από τα ερείπια της Ρικομέξ μόλις που βρήκαν χώρο για μια βιαστική αναφορά στη δικαστική απόφαση

Προχθές βγήκε το πόρισμα, έπειτα από σειρά δικών και αναβολών, για τη Ρικομέξ.
Το δικαστήριο αποφάνθηκε πως δεν υπήρχε ευθύνη προσώπων. Δεν ήξεραν, δεν
γνώριζαν. Και εκεί στα σκαλιά των δικαστηρίων οι συγγενείς, εκείνοι που δεν
μπορούν να ξεχάσουν, εκείνοι που δεν έζησαν την τραγωδία σε εικόνες, αλλά
σφράγισε τις ζωές τους, κατέρρευσαν.

Για την τηλεόραση, η είδηση της απόφασης μετά βίας βρήκε μία από τις
τελευταίες θέσεις των δελτίων. Την ακούσαμε μετά την παρουσίαση των τελευταίων
τεχνολογικών αποκτημάτων μας για την ενίσχυση της Ολυμπιακής ασφάλειας, ύστερα
από ρεπορτάζ για το πόσο ασφαλές είναι το σπίτι της Γιάννας Αγγελοπούλου,
ύστερα από συνέντευξη του Διονύση Σαββόπουλου, που έλεγε ότι βρίσκει τα μάτια
της Καλομοίρας, «τα πιο αθώα του κόσμου» (Alter). Βιαστική η αναφορά στην
απόφαση. Έχει περάσει καιρός, άλλωστε, μοιάζει να πέρασε αιώνας, για μας, που
ήταν μόνο θέαμα καταστροφής και αγωνίας, εκείνες οι σκληρές ημέρες του
αθηναϊκού σεισμού.

Αλήθεια, πόσοι θυμόμαστε τα μαραθώνια ενημερωτικά προγράμματα, την
αγωνιώδη διάσωση επιζώντων από τα ερείπια της Ρικομέξ; Εκείνο τον συνωστισμό
των καναλιών; Μέχρι παρουσιαστές δελτίων είχαν αφήσει την έδρα τους, όπως ο
Νίκος Ευαγγελάτος, για να βρεθούν πάνω από τα ερείπια και να τα κάνουν φόντο
τρόμου και συγκίνησης.

Με ύφος καταγγελτικό αποκαλύπτονταν κατασκευαστικές ολιγωρίες και πολιτικές
ευθύνες. Είχαν ακροβολιστεί επί ημέρες οι ρεπόρτερ και αναμετέδιδαν τη φρίκη.
Ιστορίες μιας σκληρής μοίρας που αιφνιδίως είχε αλλάξει ζωές ανθρώπων,
προκαλούσαν τη συγκίνηση του φιλοθεάμονος κοινού.

Ήταν μία από εκείνες τις τραγωδίες που η τηλεοπτική κάμερα σπεύδει να
αποτυπώσει με την ανατριχιαστική επιμέλεια νεκρανατόμου, επιμένοντας στην
πληγή, το δράμα, τον πόνο. Τα ερείπια του εργοστασίου της Ρικομέξ είχαν γίνει
ένα είδος συμβόλου της αδικίας που υφίσταται ο πιο αδύναμος τη δύσκολη στιγμή.

Μετά τις πρώτες μουδιασμένες ώρες ακολούθησαν και τα συνήθη θεάματα δίκης.
Όπως είχε συμβεί και με το «Σάμινα». Αναλύονταν στα τηλεπαράθυρα λάθη,
παραλείψεις και μοιράζονταν ευθύνες.

Καταναλώθηκαν δάκρυα και καταγγελίες, καταναλώθηκαν τραγωδίες
προσωπικές που έγιναν εθνικές, μέσα από εκείνα τα θεάματα που δίνουν την
ψευδαίσθηση ότι απονέμεται δικαιοσύνη. Επειδή εκτονώνουν. Αλλά οι τηλεοπτικές
τραγωδίες έχουν σχέση πάντα με τον χρόνο και την απόσταση. Αν «απομακρυνθούν»,
χάνονται.

H ζωή έχει άλλους χρόνους, οι θεσμοί που ορίζουν τη λειτουργία της κοινωνίας
επίσης. Είναι επόμενο, τα ταραχώδη τηλεοπτικά θεάματα του πάθους και της
έντασης να δημιουργούν την αίσθηση ότι το πρόβλημα θα επιλυθεί άμεσα, με την
τηλεοπτική φρενιτιώδη ταχύτητα. Αλλά ακόμη περισσότερο δημιουργούν προσδοκίες
ότι θα επιλυθεί με τον τρόπο που το σενάριο του θεάματος μοιάζει να επιβάλλει.

Στην πραγματικότητα, το τηλεοπτικό θέαμα αυτονομείται από το συμβάν, από την
τραγωδία, σκηνοθετεί μια δική του, με τις υπερβολές και με τις ανάγκες που
ορίζει ο ένας και μοναδικός στόχος: να προκληθεί ανησυχία στο κοινό και
κατόπιν να εκτονωθεί από το ίδιο το θέαμα.

Ο κυνισμός της τηλεθέασης

Οι τηλεθεατές, ύστερα από τέτοιου είδους θεάματα συναισθηματικής φόρτισης,
συγκίνησης, παθιασμένων καταγγελιών και ηρωικής παρέμβασης των παρουσιαστών,
που συμμετέχουν στο υπερθέαμα σαν εκφραστές του λαϊκού αισθήματος, αισθάνονται
μεν τρομοκρατημένοι από τη σκληρή μοίρα, αλλά και καθησυχασμένοι από την
αποτελεσματικότητα της… τηλεόρασης.

H αληθινή ζωή ωστόσο έχει δικούς της αργούς χρόνους, η δικαίωση απαιτεί
κόπο και λειτουργία των θεσμών και ορισμένες φορές κάθε άλλο παρά
ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που δημιούργησε το αρχικό θέαμα με τις
παραληρηματικές εικόνες. Και στην περίπτωση της Ρικομέξ, η προσγείωση υπήρξε
σκληρή. Όπως σκληρός είναι και ο κυνισμός του θεάματος που έχει στόχο την
τηλεθέαση και όχι φυσικά την ηθική δικαίωση των τραγωδιών, που παρουσιάζει.