Διαστάσεις Aρχιτεκτονική, μία τέχνη

«Αντιλαμβανόμουν ανέκαθεν το επάγγελμά μου ως τέχνη. Και αφιερώνομαι
προσωπικά σε όλα τα σχέδια που αναλαμβάνω. Τα έργα ζουν και μετά τον θάνατό
μας. Αποτελούν μέρος της κληρονομιάς». Σαντιάγο Καλατράβα

«Ηλιακό Ρολόι». H γέφυρα αυτή, που εγκαινιάστηκε πριν από λίγες ημέρες στο Ρέντινγκ της Καλιφόρνιας, είναι ένα από τα έργα του Καλατράβα

Το ενδιαφέρον για το φως: αυτό είναι το κοινό σημείο δύο φιλόδοξων σχεδίων του
Σαντιάγο Καλατράβα, του στεγάστρου που κατασκευάστηκε στο Ολυμπιακό Στάδιο και
του τερματικού σταθμού για τα μέσα μεταφοράς που πρόκειται να κατασκευαστεί
στη «ζώνη μηδέν» του Μανχάταν. Και στα δύο έργα, λέει ο Ισπανός αρχιτέκτονας
σε συνέντευξή του στην Ελ Παΐς, η αντίληψη και η μεταχείριση του φωτός
αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία. Στην περίπτωση του στεγάστρου, σημαντικό ρόλο
παίζει ακόμη η επιλογή του λευκού και του γαλάζιου, «χρωμάτων πολύ ελληνικών»,
καθώς και των τόξων, που παραπέμπουν στη βυζαντινή αρχιτεκτονική, «μία
αρχιτεκτονική που γνωρίζουμε τόσο λίγο…».

Αν υπάρχει τελικά «σφραγίδα Καλατράβα», δεν το ξέρει. Θεωρεί όμως λογικό ένας
αρχιτέκτονας, όπως και ένας ζωγράφος ή ένας γλύπτης, να χαρακτηρίζεται από μια
εικόνα, ένα σύνολο στοιχείων. Στη ζωγραφική είναι πολύ εύκολο να το πει
κανείς. Το ίδιο συμβαίνει και στην αρχιτεκτονική. Ένας αρχιτέκτονας μπορεί να
δώσει μια προσωπική εντύπωση της δουλειάς του, στο πλαίσιο των αυστηρών
κανόνων που διέπουν το επάγγελμά του. Αλλά δεν είναι όλα υποκειμενικά.
Ορισμένα ρεύματα της αρχιτεκτονικής έχουν γεννηθεί από συγκεκριμένες ανάγκες,
όπως η κατασκευή ενός μεγάλου αριθμού κατοικιών σε περιορισμένο χρόνο. Σήμερα,
το πρόβλημα αυτό παραμένει οξύ, ιδιαίτερα στον Τρίτο Κόσμο. Ίσως λοιπόν η
μοναδική κριτική που μπορεί να ασκηθεί σε μια ψευδο-ελιτίστικη μορφή της
αρχιτεκτονικής είναι ότι εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστιες ανάγκες, όπως τα
προβλήματα στέγης και υγιεινής στο Κάιρο ή στην Πόλη του Μεξικού.

Ο Σαντιάγο Καλατράβα δεν δέχεται ότι ζούμε σήμερα στην εποχή της
αρχιτεκτονικής του θεάματος; Κατά την άποψή του, το φαινόμενο αυτό υπήρχε
πάντα, δεν είναι καινούργιο. Σε όλες τις πόλεις υπάρχουν κτίρια που ξεφεύγουν
από το συνηθισμένο, και η αποστολή τους είναι να προσφέρουν μια ζωντάνια, μια
φρεσκάδα σε ένα περιβάλλον που έχει παλιώσει και παρακμάσει. Όταν μια πόλη
έχει ηλικία 30 ή 40 ετών, χρειάζεται ένα κτίριο για να την κάνει να
ξανανιώσει, να της δώσει ταυτότητα, να κάνει τον κόσμο να αρχίσει πάλι να
ονειρεύεται. Αυτό το κτίριο είναι κατ’ ανάγκην ακριβό; Είναι αναπόφευκτο τα
μεγάλα προγράμματα να καθυστερούν και να κοστίζουν τελικά πολύ περισσότερο απ’
όσο είχε αρχικά προγραμματιστεί; «Τα πράγματα κοστίζουν τον χρόνο που
κοστίζουν. Και κοστίζουν τα μέσα που κοστίζουν. Σήμερα κτίζουμε με
αστρονομικές ταχύτητες, οι ρυθμοί μας επηρεάζονται από γεγονότα όπως οι
Ολυμπιακοί Αγώνες ή μια Expo. Επιπλέον, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων ή
επίλυσης διαφορών καθυστερούν συχνά την πραγματοποίηση των σχεδίων. Όλα αυτά
δημιουργούν μια πίεση, για την οποία τα μέσα ενημέρωσης είναι ιδιαίτερα
ευαίσθητα, πολλές φορές αδίκως…».