Διά χειρός Xιονιαδίτη αγιογράφου

«Το χωριό Χιονιάδες (της Ηπείρου) ήταν φημισμένο για τους αγιογράφους του ήδη
από τον 16ο – 17ο αιώνα. Οι αγιογράφοι του ταξιδεύουν στα Βαλκάνια και αφήνουν
αξιολογότατα έργα σε ναούς αλλά και σε κατοικίες. Ασχολούνται δηλαδή παράλληλα
με την εκκλησιαστική ζωγραφική, την αγιογραφία και με τη λαϊκή – κοσμική
ζωγραφική». Έτσι αρχίζει τη μελέτη του για τους Χιονιαδίτες αγιογράφους ο
Τριαντάφυλλος Σιούλης (δρ Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής
Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων). Ο μελετητής ταξίδεψε πολύ, εντόπισε έργα
Χιονιαδιτών που δεν αναφέρουν στις γνωστές εργασίες τους ο Κίτσος Μακρής και ο
ιερέας Γεώργιος Παΐσιος. Ο Σιούλης ερμηνεύει τις επιρροές των αγιογράφων, τους
«καταναγκασμούς» τους λόγω παραγγελιών, αλλά και τα καταπληκτικά έργα που
φιλοτεχνούν όταν αφήνονται ελεύθεροι να δημιουργήσουν.

Οι Πυρσογιαννίτες μαστόροι έχουν περάσει στον χώρο του θρύλου, δουλεύοντας σε
Ελλάδα και εξωτερικό – «έχτισαν τον κόσμο», έλεγαν γι’ αυτούς… Ο αναπληρωτής
καθηγητής Κοινωνικής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλης Νιτσιάκος
εξετάζει σ’ αυτό το τεύχος του θαυμάσιου περιοδικού τη συγγένεια μεταξύ των
μελών των μπουλουκιών και τις σχέσεις παραγωγής.

Ξεχωριστό θέμα: Ο Αργύρης Πετρονώτης (αρχιτέκτονας, καθηγητής στο ΑΠΘ, που
υπογράφει «οικοδόμος»…) αποτύπωσε γεφύρι που αποκαλύφθηκε εν μέρει στην
κοίτη (!) του Βουρκοπόταμου της Μόλιστας. Με την ευκαιρία: H ψυχή του
περιοδιού, ο Κώστας Κούρτης, επιμελήθηκε ένα θαυμάσιο λεύκωμα για τις
«Ξυλόγλυπτες και ζωγραφιστές κασέτες» από τους Χιονιάδες. Εξαιρετική δουλειά
που προλογίζει ο M.Γ. Μερακλής.

«ΑΡΧΕΙΟΤΑΞΙΟ»

Μνήμη Φίλιππου Ηλιού

Τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) εμπνεύστηκε και οργάνωσε ο
Φίλιππος Ηλιού, που πέθανε πριν από πέντε μήνες, και η μοναδική στο είδος της
περιοδική έκδοση των ΑΣΚΙ, το «Αρχειοτάξιο», αφιερώνει το νέο τεύχος του στον
σπουδαίο ιστορικό, στον αριστερό στοχαστή. Εργοβιογραφικό σημείωμα,
φωτογραφικό υλικό, ανέκδοτο πολιτικό κείμενό του που γράφτηκε στο Παρίσι το
1969 και κείμενα που γράφτηκαν από ομότεχνους και σύντροφους μετά τον θάνατό
του, αποτελούν ένα μέρος του αφιερώματος, που μπορεί να λογαριαστεί και σαν
μάθημα προς επιστήμονες, στοχαστές και αριστερούς κάθε απόχρωσης. Ο Άγγελος
Ελεφάντης επεσήμανε στον επικήδειο τη μεγίστη συμβολή του Ηλιού στη σύγχρονη
ιστοριογραφία: «… H επιμονή του πως μπορεί να υπάρξει ιστορία επιστημονική.
Και υπηρέτησε αυτή την ιδέα ενάντια στην αδράνεια, τον ακαδημαϊσμό, στις ιδέες
του συρμού, ενάντια στην ιδεολογική χρήση της ιστορίας, όπως ο ίδιος
θεωρητικοποίησε το ζήτημα, τόσο πολύ και τόσο βαθιά που, αν σήμερα μπορούμε να
λογαριάζουμε ότι στον τόπο μας υπάρχει επιστημονική ιστοριογραφία με αξιόλογα
επιτεύγματα και νέους, άξιους ιστορικούς, είναι και δικό του έργο…».

Το περιοδικό δημοσιεύει ακόμα επιστολή του Πωλ Ελυάρ προς τη Φούλα Χατζιδάκη
(καλοκαίρι 1946) που μετέφρασε ο Φίλιππος Ηλιού λίγο πριν πεθάνει.

Τίμος Μαλάνος: Δύο αφιερώματα από το εξαίρετο περιοδικό κριτικής,
λογοτεχνίας και τεχνών, το «K». Το πρώτο για τον κριτικό Τίμο Μαλάνο
(1897-1984), περιλαμβάνει μεταξύ άλλων γράμματα του Μαλάνου από το αρχείο
Τάσου Κόρφη και κείμενα των Δημήτρη Δασκαλόπουλου, Κώστα Γ. Παπαγεωργίου και
Γιάννη Βαρβέρη. Το δεύτερο αφιέρωμα είναι έργο της θεατρολόγου Ελένης Δ.
Γουλή: Εκατό χρόνια (1860-1960) θεατρικής ζωής στην Αλεξάνδρεια. Έτσι, για
συγκρίσεις: οι 100.000 Έλληνες της Αλεξάνδρειας είχαν πολύ περισσότερα θέατρα
απ’ ό,τι η Αθήνα του 1960.

* Πόσοι γνωρίζουν ότι ο Ούγγρος πρωθυπουργός Jeleki Pal (1879-1941)
είναι και κοζανίτικης καταγωγής; Το ντοκουμέντο δημοσιεύει ο Μαυροδής
Μαυρουδής στην «Παρέμβαση» της Κοζάνης. Ο πατέρας, λοιπόν, του
μετέπειτα πρωθυπουργού κόμης Jeleki Geta νυμφεύθηκε το 1871 την 19χρονη Ειρήνη
Μουράτη, κόρη του βαθύπλουτου μεγαλέμπορου Κωνσταντίνου Μουράτη. Οχτώ χρόνια
αργότερα γεννιέται ο γιός τους και μετέπειτα πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, που
είχε τραγικό τέλος. Στις 3 Απριλίου 1941 ο Ούγγρος ναύαρχος, κυβερνήτης Horthy
υπογράφει συμφωνία με τον Χίτλερ. Ο Teleki Pal το μαθαίνει, κλείνεται στο
πρωθυπουργικό του γραφείο και φυτεύει μια σφαίρα στον κρόταφό του.

Διευθύνσεις

«EK ΧΙΟΝΙΑΔΩΝ»: Χιονιάδες, 440 15 Πυρσόγιαννη· και το τηλ. της Αθήνας
210-2832.551.

«ΑΡΧΕΙΟΤΑΞΙΟ»: Πλατεία Ελευθερίας 1, Αθήνα 105 53, τηλ. 210-3223.062.

«K»: Σόλωνος 133, Αθήνα – 106 77, 210-3806.305.

«ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ»: X. Μούκα 1, Κοζάνη – 501 00, τηλ. 24610-34.691.