Aριστοφάνης με προφυλακτικό

H Λυδία Κονιόρδου και ο Νίκος Καραθάνος στην «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη που παρουσίασε το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο σε σκηνοθεσία Κώστα Τσιάνου

Στο πακέτο μέσα υπήρχε ένας δονητής με μπαταρία και στο γράμμα η Αμερικανίδα
κυρία, αφού έδινε οδηγίες για τη λειτουργία, τη χρήση και τις αρετές του
δονητή, δικαιολογούσε το εγχείρημά της λέγοντας πως το ηλεκτρονικό αυτό
υποκατάστατο του φαλλού θα βοηθούσε τις Ιρακινές είτε να αναπληρώσουν την
απουσία των στρατευμένων ανδρών τους είτε να «βολευτούν» μονίμως, αν ο άνδρας
τους έχει σκοτωθεί!! Δεν αστειεύομαι, η είδηση δημοσιεύθηκε στον ελληνικό Τύπο
ως ανταπόκριση έγκυρων ξένων πρακτορείων. Θέμα κατ’ εξοχήν αριστοφανικότατο.
Πόλεμος και σεξ. H «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη παίχτηκε στην Κόκκινη Πλατεία
της Μόσχας τον Δεκέμβριο του 1917 από στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού. H
κομματική κριτική που έγινε τότε, και μάλιστα από τον Τρότσκι και τον
Λουνατσάρσκι, ήταν ότι οι ερασιτέχνες φαντάροι τόνισαν περισσότερο τα
σεξουαλικά, βωμολοχικά στοιχεία και όχι, όπως έπρεπε, τα φιλειρηνικά νοήματα
του ποιητή! Αλλά οι κομματικοί ινστρούχτορες παρέβλεπαν (;) ότι στην εποχή της
η «Λυσιστράτη» παίχτηκε από άνδρες και την είδαν άνδρες. Στις κωμωδίες μάλλον
δεν επιτρεπόταν ή μάλλον δεν συνηθιζόταν να παρευρίσκονται γυναίκες θεατές.

Όταν πρωτοείδα τη «Λυσιστράτη», περίπου το 1952 στη Λαμία, από το
μπουλούκι-τραβεστί των αδελφών Μάνου, θεατές ήταν μόνο άνδρες και πολλοί
φαντάροι. Όταν το 1957 ο Αλέξης Σολομός τόλμησε να φέρει στην Επίδαυρο τη
«Λυσιστράτη» είχε λάβει τα μέτρα του, ενώ ο συντηρητικός Τύπος λύσσαγε για την
απέλαση της αριστοφανικής χυδαιότητας! H μετάφραση του Θρασύβουλου Σταύρου
φορούσε φερετζέ. Μετέφραζε τις κυριολεξίες του Αριστοφάνη με υπαινιγμούς για
να μην ταράξει απότομα τους μικροαστούς, τους σεμνότυφους και τις
σιγανοπαπαδιές του ακροατηρίου της Επιδαύρου. Ανάλογη και η όψις και η όρχησις
και βέβαια η υποκριτική. Όποιος διαβάζει το πρωτότυπο και αισθάνεται τις
μυρωδιές του και την υγρασία του, το μυαλό του βέβαια σε ενδεχόμενο διανομής
δεν πάει σε μια Λυσιστράτη-Αρώνη και σε μια Κλεονίκη-Χαλκούση, ούτε βεβαιότατα
σε έναν καυλοπυρέσσοντα (κατά Εμπειρίκο) Κινησία-Νέζερ!

Αλλά ο Σολομός έπρεπε να διατρήσει τον μικροαστικό υμένα και την
αισθητική του μετεμφυλιακού κατηχητικού σχολείου. Ήταν την εποχή ακριβώς που ο
Κωνσταντίνος Καραμανλής κατήργησε με νόμο τον ομαδικό σε σπίτια εταιρισμό και
γέμισαν τα ισόγεια των γειτονιών της Αθήνας με μεμονωμένες πόρνες.
Νοικοκυρεμένα πράγματα! Να σκεφθείτε μάλιστα πως ο Λίνος Καρζής, που ήξερε
θεωρητικά το αρχαίο δράμα όσο κανείς άλλος αλλά αγνοούσε τη σκηνοθεσία, δίπλα
στην Κυβέλη-Λυσιστράτη του έβαλε Κλεονίκη τη Γεωργία Βασιλειάδου, μια γυναίκα
με μουστάκι! H άποψη Σολομού έφθασε έως τις μέρες μας. Απόδειξη: αυτή την
άποψη επέλεξε η Βουγιουκλάκη για να παίξει Λυσιστράτη στην Επίδαυρο χωρίς να
βλάψει τη ροζ αισθητική της και προσβάλει τα ήθη ενός φανατικού της κοινού,
όπου πλειοψηφούσαν τα κοριτσάκια και οι γιαγιάδες!

Τον πάγο της αριστοφανικής σεμνοπρεπούς αναβίωσης έσπασε ο Ευαγγελάτος με
καθαρά ανδρική διανομή, αλλά με πάντα υπαινικτική ερωτικά μετάφραση, σχεδόν
αιδήμονα του Κώστα Ταχτσή!

Από τότε οι ερμηνείες του αριστοφανικού προκλητικού κειμένου «παίζουν» ανάμεσα
στις δύο αυτές ακραίες απόψεις. Την αντιαριστοφανική σεμνοπρεπή και την
αριστοφανική ελευθεροστομία.

Κακά τα ψέματα. Όταν άνδρες μιλάνε για γυναίκες κυριολεκτούν, θα έλεγα
γεύονται, ηδονίζονται σχεδόν με τις αφροδισιακές λέξεις και περιγραφές
πράξεων.

Όποιος διαβάζει Αριστοφάνη στο πρωτότυπο, ακούει ερωτικούς ήχους, ανάσες,
κραυγούλες, οιστρήλατες απογειώσεις και μυρίζει ερωτικές υγρασίες.

Σε έναν λαό σαν τον δικό μας, μιλάω για λαό και όχι για μικροαστούς και ελίτ,
που έχει χιλιάδες γαμοτράγουδα (πρόσφατα κυκλοφόρησε μια έξοχη ανθολογία με
«Αντρικά Μουνάτα» του Γιώργη Μελίκη), όπου αριθμούν χιλιάδες οι παροιμίες και
τα λαϊκά αινίγματα με σεξουαλικά κυριολεκτούμενα. Όταν πρόσφατα κυκλοφόρησε
και ένα ερωτικό λεξικό του Ροβήρου Μανθούλη, όταν πιο πρόσφατα επ’ ευκαιρία
της νίκης της Εθνικής στην Πορτογαλία οργίασε ο λαϊκός σεξουαλικός οίστρος των
συνθημάτων, όταν τέλος το κοινό έχει απογαλακτισθεί λόγω επιθεώρησης και
τηλεόρασης από την ηθική των ταμπού, είναι αδιανόητο να ξαναβλέπουμε στην
Επίδαυρο Λυσιστράτη με ζώνη παρθενίας και μετάφραση (; ) ευνουχισμένη, με
απωθητικά λογοκριτικά μπιπ! Και όμως, η παράσταση του Τσιάνου στην Επίδαυρο
αντί να τιμήσει, όπως δήλωσε, τον Σολομό ξεπερνώντας τον (αυτό δεν είναι το
καθήκον των μαθητών, να πάμε πάρα πέρα τις λύσεις του δασκάλου;) τον μιμήθηκε
σχεδόν δουλικά. Και έτσι είδαμε τη σολόμεια Λυσιστράτη βρικολακιασμένη και
χωρίς βέβαια ούτε Βακαλό ούτε Χατζιδάκι ούτε Τατιάνα Βαρούτη ούτε Αρώνη ούτε
Νέζερ. Είδαμε μια Λυσιστράτη με φερετζέ και μαϊμού. Πουτί καλλιγραφία (έτσι
για να τιμήσουμε και τις χυμώδεις ντοπιολαλιές!).

«Γίνεται ερωτική σκηνή με ατζαμή ερωτικό σύντροφο;»

Ανάλογες ενάρξεις (ξεσηκωμένες εδώ) είχε ο Ευαγγελάτος με το ανδρικό του
μπουλούκι στη «Λυσιστράτη» πάλι ο ίδιος με τους Γερμανούς καμπαρετζήδες στο
βομβαρδισμένο βερολινέζικο καμπαρέ στην «Ειρήνη». Ο Διαγόρας Χρονόπουλος πάλι
στο Εθνικό με το μπουλούκι που ξεπέζευε για να παίξει στη δική του
«Λυσιστράτη» και ο Χατζάκης με τα χάλκινα και τις αυθεντικές τελέστριες από τη
Μονοκκλησιά.

Αλλά για να φτουρήσουν τέτοιες ιδέες χρειάζεται αισθητική συγγένεια. Ο
Σολομός είχε βάλει και γαϊτανάκι στις παραστάσεις του και αποκριάτικα
γαϊδουράκια με δύο πόδια στους «Ιππείς» του, αλλά το Παρίσι φώναζε από μακριά.
Και καλά έκανε πριν από 50 χρόνια. Τώρα τι κάνουμε;

Κατά τα άλλα, η Κονιόρδου έλαμπε από χάρη και ομορφιά. Έτσι έπαιξε κάποτε
Λυσιστράτη αντικαθιστώντας την Αρώνη η Αλέκα Κατσέλη. Είναι όμως γαζέλα η
Λυσιστράτη, όταν ορκίζεται στα ζιπουνάκια της, στα πασουμάκια της και στα
μαγειρικά της σκεύη; H Καστάνη έδειξε πού έπρεπε να πάει το πράγμα. Με τσιρότο
στο στόμα, η έξοχη κωμίκα έδειχνε τα αιδοία («τα αιδοία δείκνυσι»), όπως οι
μίμοι του Μεσαίωνα που λογοκριμένοι βωμολοχούσαν με μιμικά σχήματα.

Μπουσδούκος, Καρακωσταντόγλου, Δεγαΐτης μπήκαν να βγάλουν τη λαϊκότητα του
ύφους Κουν, αλλά τους στόμωσαν.

Ο Καραθάνος έδειξε τη σπάνια στόφα του και την κωμική. Έμεινε όμως
αβοήθητος. Γίνεται ερωτική σκηνή με ατζαμή ερωτικό σύντροφο; Και η Ιατροπούλου
δεν άδραξε την ευκαιρία που της δόθηκε. H Καρέζη τότε έκανε σκόνη τον Νέζερ! Ο
Λουδάρος, ο Πάνου, ο Λουκαδής, η Τζώρτζη, η Παντελάκη, η Λιαπίκου πειθάρχησαν
επαγγελματικότατα στο παλαιϊκό όραμα του σκηνοθέτη.

Καλά γυμνασμένος χορός

Είδαμε μια καλά και πλούσια οργανωμένη παράσταση άξια της ποιότητας και του
επαγγελματισμού του Εθνικού; Σίγουρα, ναι. Ένας καλά γυμνασμένος Χορός, καλά
επιλεγμένων και καλά γυμνασμένων ηθοποιών; Σίγουρα, ναι.

Ότι ο Λεοντής είναι ένας μελωδιστής θαυμάσιος και έχοντας στη διάθεσή του
βολικά στιχάκια της διασκευής έγραψε ωραία τραγούδια; Σίγουρα, ναι.

Ότι η Ρένα Γεωργιάδου έχτισε ένα πρόσφορο και για περιοδεία σκηνικό και έραψε
χωριάτικα μπαλετίστικα κοστούμια; Σίγουρα, ναι. Διότι εδώ ήταν το παράδοξο. H
παράσταση άρχισε με μια κομπανία μασκαράδων που θύμιζαν και το Μπουρανί του
Τιρνάβου και τον Καλόγηρο και τις Μπούλες. Με έναν εστεμμένο φαλλό και με τον
ήχο του τυμπάνου.

Έγινε, λέει, πόλεμος και αυτή η ωραία ως ιδέα κομπανία «έπαιξε» το
σαλονίστικο, αναφροδισιακό, σεμνοπρεπές, ειρηνιστικό κηρυγματάκι. Μυστήρια πράγματα.