H σύγχρονη Eλλάδα στη ζυγαριά

Αν το Μετρό του Συντάγματος (που εικονογραφεί το αφιέρωμα του «TLS» στην Ελλάδα) είναι σημάδι μιας νέας ευημερίας, η Εγνατία Οδός υποδεικνύει τις νέες κατευθύνσεις της Ελλάδας που επιζητεί πρωταγωνιστικό ρόλο στη Δυτική Ευρασία

«Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής γεννήθηκε υπήκοος του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ,
όταν όμως πέθανε, το 1998, η Ελλάδα ήταν μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και
διαπραγματευόταν με τις Βρυξέλλες, όχι με την Κωνσταντινούπολη», λέει ο
ιστορικός Μαρκ Μαζάουερ. Και συμπληρώνει αμέσως: «Μένει όμως κανείς ενεός από
τις ιστορικού χαρακτήρα νέες διασυνδέσεις, καθώς η Ελλάδα σήμερα
αντιλαμβάνεται τον εαυτό της όχι ως τμήμα της ευρωπαϊκής περιφέρειας αλλά ως
ευρισκόμενη στην καρδιά μιας αναζωογονημένης Δυτικής Ευρασίας. Βρισκόμαστε
άραγε στο σημείο όπου η Ελλάδα αφήνει πίσω τον κόσμο του έθνους-κράτους για να
αναλάβει έναν πιο ειρηνικό ρόλο – ανταλλάσσοντας τα όπλα με την εμπορική
δραστηριότητα σε ένα είδος οθωμανισμού του 21ου αιώνα χωρίς το αυτοκρατορικό
στοιχείο;», αναρωτιέται.

H Ελλάδα έχει την τιμητική της στο τελευταίο τεύχος του «Times Litterary
Supplement», λογοτεχνικού ενθέτου των «Times». Το τεύχος βρίθει κριτικών
κειμένων για βιβλία ελληνικά ή που αφορούν στην Ελλάδα, ενώ το άρθρο του Μαρκ
Μαζάουερ, του μαρξιστικής προέλευσης – και της Σχολής Χομπσμπάουμ – φημισμένου
ελληνιστή ιστορικού, έκτασης μιάμιση σελίδας, βάζει σε τάξη όλες τις βασικές
παραμέτρους που ορίζουν τη σύγχρονη Ελλάδα, απευθυνόμενο βέβαια στους
αγγλόφωνους αναγνώστες.

Ο Μαρκ Μαζάουερ παίζει με τις πολιτικές δυναστείες Καραμανλή και
Παπανδρέου, ακριβώς για να τονίσει ότι είναι τέτοιες οι αλλαγές που έχουν
επέλθει τις τελευταίες δεκαετίες στην Ελλάδα, ώστε ακόμη και το κοινό
ονοματεπώνυμο δεν μπορεί να κρύψει τις διαφορετικές πολιτικές στάσεις και
συμπεριφορές της νεώτερης γενιάς. Επισημαίνει ως πολύ σημαντικό το οριστικό
κλείσιμο του ζητήματος της μοναρχίας που «δίχασε την Ελλάδα για δεκαετίες» και
παρατηρεί με χιούμορ ότι ο μόνος βασιλιάς που αναγνωρίζεται από τις πολιτικές
παρατάξεις είναι «ο βασιλιάς Ότο», που ανέδειξε τους Έλληνες σε «Βασιλείς της
Ευρώπης».

Ο Βρετανός ιστορικός κάνει μια γλαφυρή περιγραφή της πρόσφατης ελληνοτουρκικής
προσέγγισης αλλά και της γενικότερης δραστηριοποίησης της Ελλάδας στην
περιοχή: «Οι Έλληνες επενδυτές είναι στην κορυφή της λίστας αγοραστών γης στην
Τουρκία, έχοντας υπερκεράσει ακόμη και τους Γερμανούς», «το φυσικό αέριο της
Κασπίας θα διοχετευθεί στη Βόρεια Ελλάδα μέσω της Τουρκίας», «οι παλιοί
οθωμανικοί δρόμοι του εμπορίου απέκτησαν νέα ζωή καθώς οι Έλληνες
επιχειρηματίες σπρώχνουν τους πολιτικούς να δουν τα κέρδη μιας καλής
γειτονίας», «η Εγνατία Οδός συνδέει την Ιταλία με τη Μικρά Ασία».

Ο Μαρκ Μαζάουερ περιγράφει τις νέες συνθήκες που οδηγούν τους Έλληνες στην
οριστική εγκατάλειψη της «μετα-αυτοκρατορικής νοσταλγίας» του βυζαντινού
παρελθόντος, συνδυασμένης με έναν λιγότερο συγκρουσιακό 21ο αιώνα. «Ο
σπουδαίος πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος (που φέρει και αρκετή από την ευθύνη
της απόφασης εισβολής στη Μικρά Ασία) υπήρξε από τους πρώτους στην Αθήνα που
αντιλήφθηκαν ότι η νέα Τουρκία του Ατατούρκ επρόκειτο να αντιμετωπιστεί με
κατανόηση από τις μεγάλες δυνάμεις». Άλλωστε, η σημερινή ευημερία δεν είναι
άσχετη με τις ευκαιρίες που προσφέρει η ειρήνη: «Πριν από τριακόσια χρόνια
έφταναν καραβιές σκλάβων στα Βαλκάνια από το Σουδάν, τη Βεγγάζη, την Ουκρανία
και τη Μαύρη Θάλασσα. Σήμερα υπάρχει νέα έκρηξη στην κυκλοφορία ανθρώπων και η
Ελλάδα πρέπει ξαφνικά να γίνει πολυπολιτισμική, τίμημα αναγκαίο της ανάδειξής
της στη θέση του πλούσιου θείου της περιοχής».

Όλα αυτά συνδυάζονται με θετικές εξελίξεις στη μεταχείριση της μουσουλμανικής
μειονότητας στη Θράκη, προϋποθέτουν όμως, λέει ο Βρετανός ιστορικός, περαιτέρω
βήματα: «Δεν είναι ίσως εκτός θέματος να παρατηρήσει κανείς ότι το τρένο
μπορεί να περιμένει ώρες στα ελληνοτουρκικά σύνορα ή ότι ελάχιστα είναι τα
φέρι μπόουτ που συνδέουν τα νησιά με τις ανατολικές ακτές του Αιγαίου». Ούτε
ότι «οτιδήποτε συνέβη στον ελληνικό χώρο από τον Απόστολο Παύλο και μετά, έχει
εξοβελιστεί», καθώς «οι οθωμανικές μνήμες είναι καλύτερες όταν είναι
ξεχασμένες».

Ιστορία, λογοτεχνία και «αξέχαστοι περίπατοι»

«Ο μόνος βασιλιάς που αναγνωρίζεται σήμερα στην Ελλάδα είναι ο “Βασιλιάς Ότο” (Όθων)», γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ, και καταγράφει τον χαρακτηρισμό του Ότο Ρεχάγκελ από τον ελληνικό Τύπο ως «του μόνου ξένου πρίγκιπα που αγαπήθηκε από το σύνολο του ελληνικού λαού»

Στο αφιέρωμα στην Ελλάδα μπορεί κανείς να διαβάσει για δύο βιβλία της Ρέας
Γαλανάκη (κριτική από τον Ρόντρικ Μπίτον), για δύο ανθολογίες ελληνικής
ποίησης, από τον A. E. Στάλινγκς («Ένας αιώνας ελληνικής ποίησης 1900-2000»
τεσσάρων ανθολόγων ανάμεσα στους οποίους και ο Έντμουντ Κήλυ και «Μία
ανθολογία σύγχρονης ελληνικής ποίησης των Νάνου Βαλαωρίτη και Θανάση
Μασκαλέρη) και για αγγλικές εκδόσεις που αφορούν στους Ολυμπιακούς Αγώνες, από
τη Μέρι Μπιρντ. Ο Μάικλ Σκουάιαρ παρουσιάζει πέντε βιβλία Άγγλων συγγραφέων
για την Αθήνα: για την ιστορία της – πολιτιστική, φιλολογική, ταξιδιωτική -,
για «δεκατέσσερις περιπάτους που μένουν αξέχαστοι», αλλά και έναν ταξιδιωτικό
οδηγό. Δίπλα, ένα κομμάτι (του Μπρους Κλαρκ) για το μυθιστόρημα του Στέλιου
Κούλογλου «Μην πας ποτέ μόνος στο Ταχυδρομείο» που ναι μεν δεν έχει
μεταφραστεί στα αγγλικά, αλλά «για όποιον θέλει να ξέρει πώς ήταν η Μόσχα τις
τελευταίες ώρες του Κομμουνισμού, είναι καλύτερος και πιο διασκεδαστικός
οδηγός από τα παλιά αποκόμματα των εφημερίδων».

«Hotel Athena»

Πέρα από τις δύο ποιητικές ανθολογίες, η ελληνική ποίηση έχει δύο ακόμη
παρουσίες. Ιδιαίτερα τιμητική είναι η παραγγελία που έκανε το «TLS» στον
ποιητή Χάρη Βλαβιανό να γράψει ένα πρωτότυπο ποίημα για το αφιέρωμα. Ο εκδότης
του περιοδικού «Ποίηση» έγραψε, κατευθείαν στα αγγλικά, το (18 στίχων) ποίημα
«Hotel Athena». Αλλά πολύ θετική είναι και η βιβλιοκρισία για την ποιητική
συλλογή του Γιάννη Κοντού «Absurd Athlete» που κυκλοφορεί στην Αγγλία
δίγλωσση, σε μετάφραση Ντέιβιντ Κόνολι. «Οι παραθέσεις του Κοντού φέρνουν στη
μνήμη μερικές φορές τον Γιάννη Ρίτσο, όμως ενώ τα ποιητικά κολάζ του Ρίτσου
είναι συχνά στατικά, ο Κοντός αρέσκεται να δίνει ζωή στις σκηνές του», γράφει
η Rachel Hadas.

Εκατό χρόνια (κρητικής) μοναξιάς

«H Ρέα Γαλανάκη περιλαμβάνεται στους πιο πρωτότυπους και στοχαστικούς
συγγραφείς της σημερινής Ελλάδας», γράφει ο Ρόντρικ Μπίτον στο «TLS». Στο
άρθρο του κάνει κριτική του μυθιστορήματος «H Ελένη ή ο Κανένας» που έχει
μεταφραστεί στα αγγλικά από τον Ντέιβιντ Κόνολι, καθώς και του «Αιώνα των
Λαβυρίνθων» που δεν είναι ακόμη μεταφρασμένος. Με αφορμή την «Ελένη», ο
Ρόντρικ Μπίτον εκφράζει την άποψη ότι η γραφή της Γαλανάκη είναι κοντά στο
στυλ αλλά και τη θεματική του W. G. Sebald. Ενώ για τον «Αιώνα των Λαβυρίνθων»
λέει ότι «του αξίζει να τραβήξει την προσοχή μεγάλων εκδοτικών οίκων σε Αγγλία
και ΗΠΑ, καθώς σε αυτό η Ρέα Γαλανάκη προσφέρει στο διεθνές αναγνωστικό κοινό
μια κρητική εκδοχή του “Εκατό χρόνια μοναξιά”, καταλαμβάνοντας επάξια θέση
πίσω από το σπουδαίο βιβλίο του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές».