«Bάκχες» λιτές και σκοτεινές

Αιματοβαμμένες και γυμνόστηθες οι Βάκχες του Κιθαιρώνα που κατασπάραξαν τον Πενθέα στην παράσταση του Λούκα Ρονκόνι, που έφερε το «Πίκολο Τεάτρο» από το Μιλάνο

Ήταν ένα γεγονός: η έλευση του παγκόσμια γνωστού «Πίκολο Τεάτρο» του
Μιλάνου στην Επίδαυρο, για να τιμήσει τα πενήντα χρόνια του Φεστιβάλ με την
υπογραφή Λούκα Ρονκόνι στις «Βάκχες» του Ευριπίδη που παρουσίασε. Και όμως …
Με το ζόρι δύο χιλιάδες άτομα βρέθηκαν για να παρακολουθήσουν την πρεμιέρα, εκ
των οποίων μόλις εννιακόσια είχαν κόψει εισιτήριο.

Ένα «χτισμένο» πάνω στα ερείπια της σκηνής σκηνικό, που καιρό είχε να
δει η Επίδαυρος, κυριαρχούσε στον χώρο: ένα μεγάλο πατάρι που επεκτεινόταν και
πάνω στην ορχήστρα, στο φόντο του πρόσοψη ανακτόρου, ένας «πύργος» πλάι, και
στο κέντρο του παταριού «αρχαία μάρμαρα» – μια ταφική αίσθηση, κάτι σαν
«νεκροταφείο». Στην ορχήστρα, σκεπασμένη με υλικό που παρέπεμπε σε χώμα,
διάσπαρτοι μερικοί ακόμα «λίθινοι» όγκοι. Και παντού ευθείες γραμμές: ένα
σκηνικό «γωνιώδες», αυστηρό, χωρίς ούτε μια καμπύλη, «σκοτεινά», «υπόγεια»
φωτισμένο.

Ο εντυπωσιακός, τεράστιος, ανδροπρεπής, «αδρός», πρόσωπο αποφασιστικό,
δυνατό, Διόνυσος – Μάσιμο Ποπολίτσιο, με πολύ μακριά μαύρη πουκαμίσα που άφηνε
μισόγυμνο το στέρνο του – κάτι σαν ράσο – να πέφτει πάνω από ένα τζιν, και με
μαύρα σύγχρονα παπούτσια, ξανθός, με πρόσθετα πολύ μακριά μαλλιά πιασμένα
πίσω, πρόβαλλε, χθόνιος, από μια τρύπα «σκαμμένη» στο πατάρι: η νέα θρησκεία,
τιμωρός και εκδικήτρια.

Ο πολυμελής Χορός των «Βακχών» – κοστούμια σε χρώματα γαιώδη,
διακριτικά, με ένα σκούρο γκριζογάλαζο να κυριαρχεί, μαλλιά φουντωμένα, με
στεφάνια από κληματόφυλλα οι περισσότερες, πολλές με τις κοιλιές εμφανώς
φουσκωμένες – έτοιμες να τεύξουν το καινούργιο; -, κίνηση (από τη Μαρίζε Φλας)
έντονη, μπήκε «μαλακά» και ήταν παρών μόνο όταν «χρειαζόταν» – και όχι στα
επεισόδια στα οποία παραμένει βουβός -, για να αποδώσει τα στάσιμα «μιλητά»,
σαν διαλόγους, χωρίς μουσική, με ελάχιστα φωνητικά μελίσματα.

Τυφλός γέροντας Τειρεσίας που σκουντουφλάει, ασπρομάλλης γέροντας
Κάδμος, πατέρας της Αγαύης και παππούς του βασιλιά της Θήβας Πενθέα, ο οποίος
δεν εννοεί να δεχτεί την καινούργια θρησκεία που φέρνει ο Διόνυσος από την
Ανατολή, γύρω τους άντρες με καμπαρντίνες και ρεπούμπλικες στο κεφάλι – μια
«μυρουδιά» «Ορέστειας» του Πίτερ Στάιν – και μια σκηνή με κωμικά στοιχεία.

Ο Πενθέας (Τζοβάνι Κρίπα) – μπεζ «μιλιτέρ» παντελόνι άρβυλα, γιλέκο
αναγεννησιακής «γραμμής» – όρμησε με τους άντρες του για να συγκρουστεί με τον
Ξένο που δεν έχει φανερώσει την ταυτότητά του ως Διόνυσος αλλά εμφανίζεται ως
άνθρωπός Του, να τον ταπεινώσει, φτάνοντας μέχρι το χαστούκι και να τον
κλείσει στη φυλακή.

Ο πύργος του σκηνικού – η φυλακή του Διόνυσου – θα «τσουλήσει» στο
κέντρο του παταριού, βουή, «σεισμός», ο πύργος θα «σπάσει» σε τέσσερα κομμάτια
και στα έγκατά του – σαν σκαρφαλωμένος σε μια μινιμαλιστική πόλη – θα
εμφανιστεί στα μάτια μας ο Διόνυσος αποδεικνύοντας τη δύναμή του: ελευθερώθηκε
μόνος του.

Ο Πρώτος Αγγελιαφόρος (εντυπωσίασε ο Λουτσάνο Ρομάν) σε μια αφήγηση
μεστή θα εξιστορήσει τα θαυμαστά που πράττουν οι Βάκχες – η μάνα του Πενθέα, η
Αγαύη, και οι αδελφές της – στον Κιθαιρώνα και ο Πενθέας θα πειστεί από τον
Διόνυσο να ντυθεί με ρούχα γυναικεία για να ανεβεί στο βουνό και να τις
κατασκοπεύσει. Δυο παταράκια θα κυλήσουν στην κεντρική πύλη της πρόσοψης και
θα σχηματίσουν έναν διάδρομο απ’ όπου προβάλλει στα λευκά, σαν σε έκσταση, ο
«τραβεστί» Πενθέας.

Ο Δεύτερος Αγγελιαφόρος, με γραβάτα και σακάκι δερμάτινο, σχεδόν
ακίνητος και με τα χέρια σταυρωμένα, θα αναγγείλει την άγρια είδηση: οι
Βάκχες, μέσα στη βακχεία τους, είδαν τον Πενθέα σαν λιοντάρι και τον
κατασπάραξαν.

Χλαλοή ακούγεται, οι Βάκχες του Κιθαιρώνα, ματωμένες και ξέστηθες,
ορμούν στη σκηνή και σε λίγο, από τον διάδρομο, η Αγαύη (Ντέλια Μποκάρντο) με
το κομμένο από την ίδια κεφάλι του γιου της στα υψωμένα χέρια της ως τρόπαιο:
«κεφάλι λιονταριού». Ο πατέρας της, ο Κάδμος, θα την συνεφέρει: είναι το
κεφάλι του ίδιου της του παιδιού. Και η Αγαύη εμβρόντητη θα σπαράξει. Ο
Διόνυσος έχει πάρει την εκδίκησή του.

Φέρνουν το διαμελισμένο σώμα του αίροντος τας αμαρτίας Πενθέα και το
εναποθέτουν κάπου ψηλά. Και ο Διόνυσος, με λευκό «ράσο» πια, ήρεμος και
ήμερος, ανεβαίνει, αγκαλιάζει το κορμί τρυφερά και το σύμπλεγμα, μια «Πιετά»,
χάνεται αργά στο βάθος πάνω σε εκκύκλημα.

Διχογνωμία…

Μια παράσταση λιτή, αυστηρή, ρωμαλέα, «αρρενωπή», με «πλάνα» – όχι όμως
«ταμπλό βιβάν»… -, του Χορού κυρίως, «εικαστικότατα» που έφερναν κάποιες
μνήμες μακρινές από παραστάσεις του Ράινχαρντ, με τους ήρωες συχνά
ξαπλωμένους, την οποία αρκετοί βρήκαν «συμβατική» και «άτολμη» και
απογοητεύτηκαν και άλλοι ουσιαστικά μοντέρνα, με την τόλμη κρυμμένη στις
πτυχές της, βαθιά ουμανιστική και ενθουσιάστηκαν. Το χειροκρότημα, πάντως,
ήταν ζεστό, με μερικά «μπράβο» αλλά πάντως όχι ενθουσιώδες – ο Λούκα Ρονκόνι
είχε φύγει από την Τρίτη λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων.