Tα σύμβολα γίνονται μόδα

Πανηγύρι χαράς και εθνικών συμβόλων μετέτρεψε το ποδόσφαιρο σε εγχώρια ντίσνεϊλαντ. Ο Γιώργος Αυτιάς στην χθεσινή του εκπομπή

Εδώ και μία εβδομάδα το έθνος παρακολουθούσε τον εαυτό του σημαιοστολισμένο να
αναχωρεί ενθουσιώδες από τα αεροδρόμια. Εδώ και μία εβδομάδα τουλάχιστον, τα
εγχώρια δελτία ειδήσεων δεν είχαν άλλο θέμα από τους αγώνες της εθνικής ομάδας
ποδοσφαίρου στο Euro 2004 της Πορτογαλίας.

Ο κόσμος να καιγόταν, μυρωδιά δεν θα παίρναμε. Ουδείς ενδιαφερόταν για
οτιδήποτε άλλο εκτός από τον ποδοσφαιρικό θρίαμβο.

Το πρωί της μεγάλης ημέρας του αγώνα με την Τσεχία τα τηλεοπτικά
στούντιο βάφονται «γαλανόλευκα», ο Κώστας Αρβανίτης στο πρωινό του Mega έχει
καλεσμένους παλαίμαχους ποδοσφαιριστές και διαρκείς απευθείας συνδέσεις με τα
αεροδρόμια. Ο Γιώργος Αυτιάς και η βοηθός Μαρία Νικόλτσιου στον Alpha φορούν
φανέλες της εθνική ομάδας.

Εθνο-ποδοσφαιρο-υστερία. Τα ρεπορτάζ λένε πως έχουν εξαντληθεί οι
γαλανόλευκες. Αγοράστηκαν για να κρεμαστούν από τα μπαλκόνια.

Εθνική γιορτή, εθνικό παραλήρημα, κάτι σαν εθνική παλιγγενεσία. Σαν να
‘χε το έθνος σκλαβιά και ξεσηκώθηκε να την αποτινάξει. Και το «εθνικό» μοιάζει
ιερό βάλσαμο αίφνης σε καρδιές που λες και το καταπίεζαν. Ήταν και εκείνη η
μεταπολίτευση, άλλο ξέσπασμα και εκείνη, σαν να ‘χαν μαγαριστεί από τον
χουντικό εθνικισμό τα εθνικά σύμβολα και πέρασαν γρήγορα γρήγορα στη
ναφθαλίνη. Βγήκαν άλλα λάβαρα μπροστά. Με φόρα κι αυτά, γιατί ως έθνος
πέφτουμε πάντα με φόρα σε ό,τι ανακαλύπτουμε και κάνουμε μόδα. Ήταν η εποχή
που οι ιδέες μιας οικουμενικής κοινότητας – με θεωρητικούς από τον Καρλ Μαρξ
έως τον Τόμας Τζέφερσον – βασισμένης στον ορθολογισμό, δεν είχαν φθαρεί από
την αδυναμία εφαρμογής τους και τη μετάλλαξή τους σε ένα σύστημα ενιαίων
αγορών, από τις οποίες είχε ελάχιστα ωφεληθεί η πλειονότητα των εργαζομένων.

Σαν να είχε «ενοχοποιηθεί» τις εποχές εκείνες το εθνικό σύμβολο, έτσι
όπως το είχαν οικειοποιηθεί πολιτικοί χώροι συνεχιστές της χουντικής
παράδοσης. Εκείνοι που συντηρούν τις «φαιές» αντιλήψεις περί «καθαρότητας» των
φυλών, περί «γονιδιακής υπεροχής», η οποία κρατάει από τους αρχαίους ημών
προγόνους τους ένδοξους και παγκοσμίως τιμώμενους και άλλα τέτοια φαιδρά πλην
επικίνδυνα. Σημαία – ντεκόρ στο στούντιο δεν είχαμε δει – από τον καιρό της
χουντικής ΥΕΝΕΔ – παρά μόνο στα μικρά κανάλια που προβάλλουν τις παραπάνω
απόψεις. Είδαμε στο στούντιο του Antenna το περασμένο Σαββατοκύριακο στην
εκπομπή του Νίκου Μάνεση, ως ένδειξη τιμής στην εθνική ομάδα ποδοσφαίρου.

Αίφνης το ποδόσφαιρο έγινε η αφορμή για την αποκάθαρση του συμβόλου και
της σημασίας του. Για την ακρίβεια είχε ξεκινήσει από το μπλουζάκι του Σάκη
Ρουβά στη Γιουροβίζιον να γίνεται «in» η ελληνική σημαία και αποθεώθηκε στα
γήπεδα της Πορτογαλίας. E, εδώ τουλάχιστον χαλάλι. Γιατί στις κερκίδες των
γηπέδων μάχονται φυλές και το ποδόσφαιρο είναι το άθλημα όπου ξεδιπλώνονται οι
πολεμικές αξίες στην ιδανική τους μορφή: ικανότητα, ταχύτητα, στρατηγική, αλλά
και σεβασμός στον αντίπαλο, στους κανόνες της μάχης.

Γι’ αυτό και επενδύονται στους ποδοσφαιρικούς αγώνες τόσα ψυχικά πάθη.
Πόσο μάλλον στους αγώνες της εθνικής ομάδας, στους οποίους έπεσε με τη συνήθη
φόρα του το έθνος ολόκληρο, γιατί βρήκε την ευκαιρία του να αποκατασταθεί στο
παγκόσμιο «βλέμμα»: πρώτον, ως ο αποκλειστικός κληρονόμος του ενδόξου
αρχαιοελληνικού πνεύματος – άλλο αν το πνεύμα δεν παίζει τον κύριο ρόλο στο εν
λόγω άθλημα – και δεύτερον, ως ο περιούσιος λαός, όπως έχει γαλουχηθεί από
τους πατέρες του έθνους και τις χριστοδουλικές κορόνες. Επίσης, για να
αποκαταστήσει και στη δική του συνείδηση, στο δικό του βλέμμα το «εθνικό», το
γαλανόλευκο, να ενθρονίσει πανηγυρικώς στην εγχώρια κουλτούρα τις αξίες με τις
οποίες γαλουχήθηκε.

Εθνική ντίσνεϊλαντ

Φόρεσε φουστανέλες ώς και χλαμύδες και δαφνοστεφανώθηκε. Το πανηγύρι που
παρακολουθήσαμε από τους τηλεοπτικούς δέκτες μοιάζει να αναβαπτίζει την ιδέα
του «εθνικού», του τοπικού, στις μοντέρνες αξίες του ποδοσφαιρικού γκλάμουρ
και της σόου μπίζνες. Μπορεί έτσι να αποφορτίζονται από το πολιτικό τους βάρος
και να μετατρέπουν τους πολεμικούς χυμούς τους σε κοκτέιλ για πανηγύρια
εθνικού μεθυσιού.

Άλλωστε αυτό κάνει η «μόδα» – μετατρέπει τα στερεότυπα σε «λάιτ» μοτίβα
ενός λάιφ στάιλ. H παράδοση γίνεται ποδοσφαιρικό φολκλόρ. Το έθνος ανακάλυψε
τη δική του εγχώρια ντίσνεϊλαντ.