ΓIΟYKIΟ NINAΓKAΟYA «Eκκίνηση είναι η αμφιβολία»

«Με ενδιαφέρει κυρίως η τραγωδία. Θα ήμουν έξω από τα νερά μου αν σκηνοθετούσα Αριστοφάνη», λέει ο Γιούκιο Νιναγκάουα, ο οποίος σκηνοθετεί τώρα τον «Οιδίποδα τύραννο», μια παραγωγή της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας

Ο «Οιδίπους τύραννος» του Σοφοκλή αναβιώνει μέσα από την αρχέτυπη φόρμα του
ιαπωνικού θεάτρου. Μία παράσταση και ταυτόχρονα δύο όψεις της σύγχρονης
περιπέτειας της μορφοπλαστικής έκφρασης δύο αρχαίων πολιτισμών. Ο Γιούκιο
Νιναγκάουα έχει τον τρόπο να γεφυρώνει το τελετουργικό στυλιζάρισμα της
Ανατολής με έργα υποθήκες του ευρωπαϊκού πνεύματος και να δημιουργεί
γοητευτικές εμπορικές επιτυχίες.

Με θεαματικά εφέ, «ζεστά» χρώματα, μείξη παραδοσιακών και σύγχρονων ήχων,
χειρονομιακές εκφράσεις και την ενέργεια του χορού που θα περάσει μέσα από το
κοίλο και θα ανακατεύεται με τους θεατές, ο «Οιδίπους» του αναμένεται να
δημιουργήσει ενδιαφέρον σ’ εκείνους που αρπάζουν την ευκαιρία για κάτι το
διαφορετικό, το ιδιαίτερο. Γι’ αυτό, παρότι η αποψινή πρεμιέρα στο Ηρώδειο
συμπίπτει με τον αγώνα Ελλάδας – Τσεχίας, υπάρχει έντονη κινητικότητα
προσέλευσης και όχι μόνο από τη μικρή ιαπωνική κοινότητα της Αθήνας (περίπου
300 άτομα).

Λίγο πριν από την πρεμιέρα, ο Ιάπων σκηνοθέτης, διάσημος και πολυβραβευμένος
κυρίως στην Αγγλία για τις σκηνοθεσίες του σε έργα του Σαίξπηρ, μόνο οίηση δεν
βγάζει στη συνέντευξη που έδωσε στα «NEA». Αντίθετα, μιλάει για φόβο,
αμφιβολίες, αποτυχίες, προσπάθειες και ελπίδα.

«Είμαι ενθουσιασμένος αλλά και φοβισμένος, που παίζεται η παράσταση στο
Ηρώδειο. Φοβισμένος, γιατί το αυθεντικό μνημείο βάζει τη θεατρική μας αίσθηση
σε δοκιμασία. Αν δηλαδή η “ζωντανή” θεατρική πράξη θα έχει την ανθεκτικότητα,
ώστε να μη νικηθεί από τη δυναμική τού χώρου. Θα μπορέσει η δική μας παράσταση
να την αντιμετωπίσει, σε συνδυασμό με τις απαιτήσεις καθενός από τους θεατές;
Θα μπορέσει η δική μας σύγχρονη παράσταση να υπερπηδήσει τη δυναμική τού χώρου
και τις απαιτήσεις κάθε θεατή χωριστά;».

Είναι η τρίτη φορά που ασχολείστε με τον «Οιδίποδα». Προσωπικό ενδιαφέρον για
τη συγκεκριμένη τραγωδία ή πρόκληση ενός αινίγματος που δεν λύσατε;

«Κάθε προσέγγιση είχε τεράστιο ενδιαφέρον. Αλλά μετά μού άφηνε μιαν αίσθηση
αποτυχίας. Πρώτα δούλεψα την ιστορία του Οιδίποδα, μέσα από τη διασκευή του
Ούγκο φον Χόφμανσταλ. Ύστερα τη ρητορική μετάφραση του ποιητή Τακαχάσι. Τώρα
με τη σύγχρονη μετάφραση από το πρωτότυπο της Χαρούε Γιαμαγκάτα. Το δύσκολο
μέρος ήταν να ενσωματωθεί στον χορό το πραγματικό συναίσθημα και το θεατρικό
στυλ. Στην πρώτη εκδοχή ο χορός ήταν πολυπληθής (160 άτομα), γιατί ήθελα να
μάθει το δικό μας κοινό πως ο χορός στην αρχαία τραγωδία είναι η πόλις, οι
πολίτες. Μετά, μείωσα τα μέλη κατά το ήμισυ. Σε αυτήν την παραγωγή
περιορίζεται στα 20 άτομα. Περιμένω με αγωνία να δω αν η ερμηνευτική του
έκφραση οδηγήσει στην καρδιά του βασικού νοήματος, που παραμένει το κεντρικό
ζήτημα».

Έχετε με πείσμα ασχοληθεί με την αρχαία ελληνική τραγωδία. Πού οφείλεται αυτή
η επίμονη έρευνα και σε ποια συμπεράσματα έχετε καταλήξει;

«Ως σκηνοθέτης, έχω ανάγκη να μαθαίνω από τις σκηνικές προσεγγίσεις των
ευρωπαϊκών έργων. H αρχαία ελληνική τραγωδία και γενικότερα το ευρωπαϊκό δράμα
έχουν την καθαρότητα και τη δομή της λογικής αντιπαράθεσης. H σύγκρουση που
υπάρχει σε αυτά απουσιάζει από το γιαπωνέζικο έργο. Καμία μορφή γιαπωνέζικου
δράματος δεν περιέχει αυτήν τη λογική αντίθεση».

Έχετε ένα βασικό αίτημα, μία «σταθερά» κάθε φορά που σκηνοθετείτε;

«Είναι οι αισθητικές μου εμπειρίες από τη μια και από την άλλη ένα πλήθος
αμφιβολιών. Αυτοί οι δύο πόλοι υπαγορεύουν τον τρόπο με τον οποίο προσχεδιάζω
και πραγματοποιώ μια παράσταση. Κάθε καινούργιο ανέβασμα είναι σαν την πρώτη
μου παραγωγή. H αβεβαιότητα που πάντα τη συνοδεύει είναι το σημείο εκκίνησης».

Με ποιους τρόπους ανανεώνεται το ενδιαφέρον του κοινού;

«Ειλικρινά, δεν ξέρω. Ωστόσο, παρ’ όλο που μεγαλώνοντας όλα είναι πιο δύσκολα,
πιστεύω ότι ακριβώς αυτή η συνείδηση – ότι μεγαλώνω – μπορεί να με βοηθήσει να
κάνω καλύτερη δουλειά. Αλλά αυτό είναι μόνο το όνειρό μου».

Τι είναι μοντέρνο στην τέχνη;

«Και μόνο το να θέλεις να μιλάς για ελπίδα μπορεί να φέρει το μοντέρνο».

Τέχνη ή φολκλόρ;

Μανσάι Νομούρα, ο Οιδίποδας της παράστασης του Γιούκιο Νιναγκάουα

Έχει περάσει από τη σκέψη σας η υποψία μήπως το δυτικό κοινό βλέπει τις
δουλειές σας ως ένα γοητευτικό, στυλιζαρισμένο «φολκλόρ»;

«Οι καλλιτέχνες της γενιάς μου που έγιναν σκηνοθέτες τη δεκαετία του ’60
έχουμε μελετήσει διεξοδικά το ευρωπαϊκό δραματολόγιο πριν στρέψουμε το βλέμμα
μας στο κλασικό δράμα της χώρας μας. Αυτή η αντιμετώπιση μπορεί να φανεί σε
ορισμένους κωμική ή και φολκλόρ. Προσωπικά όμως με βοήθησε να καλλιεργήσω μία
πολυδιάσταση στις απόψεις, να έχω πολλές οπτικές γωνίες, οι οποίες δεν αφήνουν
αδιάφορους κάποιους άλλους, και από τα δύο ημισφαίρια».

Ποια είναι η δυναμική της γιαπωνέζικης κουλτούρας που οικειοποιείται η δυτική,
έστω και αν αυτό συμβαίνει στο επικαιρικό επίπεδο της μόδας;

«Οι πιο ελκυστικές και ανθεκτικές αξίες της γιαπωνέζικης κουλτούρας είναι η
τυπικότητα, η επισημότητα και η τάση να αποφύγεις τη σύγκρουση. H
μορφοπλαστική τους εξωτερίκευση καταλήγει σε μία αυστηρότητα, σ’ ένα
στυλιζάρισμα, σε μια γεωμετρημένη αφαίρεση. Αλλά ό,τι μας έλκει είναι και το
μειονέκτημά μας. Και το αντίθετο. Όπως συμβαίνει στη δυτική κουλτούρα, που
έχει μια γερή τάση προς τον ρεαλισμό και η ύπαρξή της ενισχύεται από την
ανάγκη για λογική, ακόμα και αν υπάρχει σύγκρουση. Με ενδιαφέρει στην τέχνη
κυρίως να μην είναι δύο κόσμοι χωριστά, αλλά παίρνοντας στοιχεία από τη δυτική
κουλτούρα να δημιουργήσω ένα πλέγμα και ένα μείγμα της Ανατολής και της
Δύσης».

INFO

«Οιδίπους τύραννος» στο Ηρώδειο, τηλ. 210-9282.900 (απόψε, την Παρασκευή και
το Σάββατο).