Mια αρχαία τέχνη παραπλάνησης

Τα σύνεργα του κατασκόπου (επί Ψυχρού Πολέμου): Χαρτοφύλακας με κρυφή βιντεοκάμερα και μαγνητόφωνο και μαγνητόφωνα κρυμμένα σε ρολόι χειρός και πακέτο τσιγάρων

H κατασκοπεία είναι μια αρχαία τέχνη. Πολύ πριν από τους κατασκοπευτικούς
δορυφόρους, τα κράτη έστηναν δίκτυα συλλογής πληροφοριών. Στη Σπάρτη είχαν
επινοήσει τη «σκυτάλη», για να μη μπορούν οι κατάσκοποι του αντιπάλου να
διαβάσουν τα μηνύματα. Ήταν μία ράβδος με συγκεκριμένο μέγεθος στην οποία
τύλιγαν μια λεπτή λωρίδα από πάπυρο, δέρμα ή περγαμηνή. Έγραφαν το μήνυμα στη
λωρίδα και μετά την έδιναν στον αγγελιαφόρο. Όταν δεν ήταν τυλιγμένη, τα
γράμματα έμοιαζαν να είναι τυχαία. Για να αποκρυπτογραφηθεί το μήνυμα, η
λωρίδα έπρεπε να τυλιχθεί σε σκυτάλη ίδιας διαμέτρου.

Ο Ντέιβιντ Όουεν, στο βιβλίο του «Άκρως απόρρητο» που μόλις κυκλοφόρησε
(Κοχλίας), κάνει μία ιστορική καταγραφή του φαινομένου της κατασκοπείας,
δίνοντας βάρος σε τομείς όπως η κρυπτογράφηση, η παραπλάνηση, η τεχνολογία,
επισημαίνοντας όμως και μερικά χτυπητά παραδείγματα πρακτόρων κυρίως της
ψυχροπολεμικής περιόδου. Ήδη την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα είχε αρχίσει η
κωδικοποίηση μηνυμάτων με μετάθεση γραμμάτων. Αργότερα οι Άραβες έκαναν την
πρώτη μεθοδική μελέτη σπασίματος κωδίκων. Ενώ η πρώτη μηχανή κρυπτογράφησης
και αποκρυπτογράφησης εφευρέθηκε στον ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος για την ιστορία
της κατασκοπείας ιταλικό 15ο αιώνα.

Ο κρυπτογραφικός δίσκος του Φλωρεντίνου Λεόν Μπατίστα Αλιμπέρτι δεν
αντικαταστάθηκε, ουσιαστικά, παρά 400 και πλέον χρόνια αργότερα (τo 1918), από
την επαναστατική μηχανή Enigma του Άρθουρ Σέρμπιους. Την εποχή του Μπατίστα
Αλιμπέρτι, η Βενετία ίδρυσε το Συμβούλιο των Δέκα, που σκοπό είχε τη συλλογή
πληροφοριών από τις ανταγωνίστριες μεσογειακές πόλεις, μέσω δικτύου πρακτόρων.
Έναν αιώνα αργότερα, στην Ελισαβετιανή Αγγλία, ένας διπλός πράκτορας προκάλεσε
τον αποκεφαλισμό της Μαρίας Στιούαρτ. Ήταν ο Γκίλμπερι Γκίφορντ, που δούλευε
ταυτόχρονα για τον υπηρέτη της Μαρίας Στιούαρτ, Άντονι Μπάμπινγκτον, αλλά και
για την Ελισάβετ A’, την οποία ο Μπάμπινγκτον σχεδίαζε να δολοφονήσει.

Όπως γράφει ο Ντέιβιντ Όουεν (συγγραφέας επίσης των βιβλίων «Έσχατο όριο» και
«Εργαστήριο εγκληματολογίας»), ένα κατασκοπευτικό όπλο που αναπτύχθηκε πολύ
τον 20ό αιώνα είναι η παραπλάνηση. Ήδη στον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Βρετανός
στρατηγός Άλενμπι κατόρθωσε να παραπλανήσει τους Τούρκους στην Παλαιστίνη,
πείθοντάς τους ότι θα επιτεθεί στη Γάζα, ενώ εντέλει επιτέθηκε στην Μπιρσίμπα.
Οι Βρετανοί έστειλαν έναν συνταγματάρχη μπροστά από τον τουρκικό στρατό. Μια
τουρκική περίπολος άρχισε να πυροβολεί και ο συνταγματάρχης έφυγε τρέχοντας,
αφήνοντας ένα προσεκτικά προετοιμασμένο πακέτο με παραπλανητικές πληροφορίες,
το οποίο είχαν από πριν λεκιάσει με αίμα αλόγου, ώστε να νομιστεί ότι το άφησε
εκεί επειδή τραυματίστηκε και του έπεσε.

Αλλά τον 18ο αιώνα, στην Αμερικανική Επανάσταση, οι Βρετανοί είχαν κι εκείνοι
παραπλανηθεί από τον Ουάσιγκτον. Τότε τα μηνύματα στέλνονταν με συμπαθητική
μελάνη. Οι Αμερικανοί κατόρθωσαν να διαβάσουν ένα τέτοιο μήνυμα που έλεγε ότι
οι Βρετανοί θα έστελναν στρατό στο Νιούπορτ. Ο Ουάσιγκτον, μέσω διπλού
πράκτορα, έστειλε στους Βρετανούς την ψευδή πληροφορία ότι θα επιτεθεί στη Νέα
Υόρκη, οι βρετανικές δυνάμεις επέστρεψαν εκεί και έτσι οι Γάλλοι σύμμαχοι του
Ουάσιγκτον κατέλαβαν το Νιούπορτ.

Τον 21ο αιώνα, οι Αμερικανοί χρησιμοποιούν συνδυασμό μεθόδων. Προσπαθούν να
διεισδύσουν στις γραμμές των αραβικών οργανώσεων, καθώς ο άνθρωπος-κατάσκοπος
είναι ακόμη αναντικατάστατος, ως ο μόνος που μπορεί να ανιχνεύσει προθέσεις.
Ταυτόχρονα όμως δίνουν 25 δισ. δολάρια σε ένα πρόγραμμα κατασκευής
κατασκοπευτικών δορυφόρων που θα εκτοξευτούν μετά το 2005, με σκοπό να
καλύψουν όλο τον πλανήτη. «Θα μπορούν να εστιάζουν σε περιοχές μεγάλου
ενδιαφέροντος, ανεξάρτητα από το φως και τις καιρικές συνθήκες», λέει ο Όουεν,
ο οποίος έχει εργαστεί στην αεροδιαστημική βιομηχανία, την οποία εγκατέλειψε
για χάρη της δημοσιογραφικής έρευνας.

H Νορμανδία και τα μπαλόνια

Αλλά και στην Απόβαση της Νορμανδίας, τα εξηντάχρονα της οποίας γιορτάστηκαν
αυτές τις μέρες, χρησιμοποιήθηκε κατ’ εξοχήν η μέθοδος της παραπλάνησης. Όπως
γράφει ο Όουεν, μεταξύ πολλών μεθόδων παραπλάνησης χρησιμοποίησαν έναν
στολίσκο με κατεύθυνση το Καλαί, που ρυμουλκούσε τεράστια μπαλόνια, ενώ
συγχρόνως ηχητικός εξοπλισμός παρήγαγε ήχους υποτιθέμενων μηχανών και διαταγών
από μεγάφωνα. Ταυτόχρονα χρησιμοποίησαν τον διπλό πράκτορα Γκάρμπο ώστε να
πείσουν τους Γερμανούς ότι στόχος δεν ήταν το σημείο που έγινε εντέλει η
απόβαση αλλά το Καλαί, όπου οι Γερμανοί κράτησαν την περίφημη Δέκατη Πέμπτη
Στρατιά τους για έξι κρίσιμες εβδομάδες.

INFO

Ντέιβιντ Όουεν, «Άκρως απόρρητο», μτφ Ελευθερία Γεωργιάδη, Εκδόσεις Κοχλίας,
σελ. 128, τιμή: 14,90 ευρώ.