Δρόμοι

Το 1991…

… ο φιλόσοφος Ζαν Μποντριγιάρ παρουσίασε μια μεταμοντέρνα εκτίμηση για τον
πρώτο πόλεμο στον Περσικό. Πρώτα, προέβλεπε πως δεν θα γίνει. Ύστερα,
αναρωτιόταν αν «πράγματι» γινόταν. Και τέλος, ισχυριζόταν πως δεν είχε γίνει.
Τότε, πολλοί είχαν πιστέψει πως αυτή η ιδιόρρυθμη στάση δεν ήταν παρά μια από
τις συνηθισμένες ακροβασίες του γαλλικού πνεύματος. Ακόμη και μερικοί που δεν
ήταν αντίθετοι στη φιλοσοφία του, είχαν απορρίψει τις απόψεις του Μποντριγιάρ
ως εξεζητημένες ανοησίες.

Να που σήμερα…

… όμως, ο μεταμοντερνισμός έχει γίνει κυρίαρχο ρεύμα. Ο Ρόμπερτ Κούπερ,
υφυπουργός Άμυνας της Βρετανίας πριν γίνει διευθυντής Εξωτερικών Σχέσεων της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, βλέπει τη Βρετανία σαν ένα «μεταμοντέρνο κράτος» που
εφαρμόζει έναν «μεταμοντέρνο ιμπεριαλισμό». Οι συζητήσεις για τον
μεταμοντερνισμό δεν έχουν αφήσει ασυγκίνητο ούτε τον αμερικανικό στρατό. Το
περιοδικό «Παράμετροι» της Αμερικανικής Σχολής Πολέμου γράφει: «Ο
μεταμοντερνισμός, που το βασικό νόημά του είναι η απουσία κάθε απόλυτης αξίας,
εφαρμόζεται ολοένα και περισσότερο στον σύγχρονο στρατό». Ο Μποντριγιάρ
περιέγραφε τον πόλεμο του 1991 ως έναν «μη πόλεμο», έναν πόλεμο που «δεν είχε
αρχίσει ποτέ», έναν πόλεμο που η έκβασή του «είχε αποφασιστεί προκαταβολικά».
Αυτή η περιγραφή κάνει πάλι σήμερα αξιοπρόσεκτες εκείνες τις απόψεις του
Μποντριγιάρ, λέει ο Φίλιπ Χάμοντ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (Σάουθ Μπανκ).
Μήπως ήθελε να μας πει κάτι για τη φύση του σύγχρονου πολέμου; Δυο απόψεις του
Μποντριγιάρ για τον πόλεμο του 1991 είναι ευρύτερα γνωστές. Πρώτον, ότι η
τεχνολογική υπεροχή των ΗΠΑ και η χρήση συντριπτικής ισχύος έγειραν τη ζυγαριά
τόσο μονόπλευρα, που εκείνη η σύγκρουση δεν μπορούσε πια να θεωρηθεί πόλεμος
με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Και δεύτερον, ότι ο κατακλυσμός των
πληροφοριών και των εικόνων δημιούργησε ένα θέαμα στα μέσα ενημέρωσης, όπου
ήταν αδύνατον να ξεχωρίσει κανείς το εικονικό από το πραγματικό.

Ο πόλεμος…

… κατά της τρομοκρατίας υποτίθεται πως έγινε για την υπεράσπιση των δυτικών
αξιών, λέει ο Φίλιπ Χάμοντ. Θα ήταν ίσως ακριβέστερο αν λέγαμε πως αυτός ο
πόλεμος έγινε για την κρίση των δυτικών αξιών. Στο «Φόρεϊν Αφέαρς», το
περιοδικό του κατεστημένου της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ακόμη και ο
ένθερμος ατλαντιστής Ντομινίκ Μοϊζί αισθάνεται υποχρεωμένος να αναρωτηθεί «αν
η Δύση πραγματικά υπάρχει». Και γράφει: «Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός, η
διεθνής τρομοκρατία και τα όπλα μαζικής καταστροφής δεν είχαν το ίδιο
συσπειρωτικό αποτέλεσμα, όπως είχε κάποτε η σοβιετική απειλή». Δηλαδή θεωρεί
προϋπόθεση για την ενότητα της Δύσης, την ύπαρξη μιας αξιόπιστης εξωτερικής
απειλής. Όμως, ο μεταμοντερνισμός, αν ορίζεται ως απουσία κάθε απόλυτης αξίας,
δεν είναι το κατάλληλο εργαλείο για συσπείρωση.

Πώς να είναι…

… όταν σε κάθε πόλεμο που έχουμε μπροστά μας μπορούμε να λέμε πως δεν θα
γίνει, ύστερα να αναρωτιόμαστε αν γίνεται πραγματικά και τέλος να
υποκρινόμαστε πως δεν έγινε ποτέ;