Δρόμοι

Οι γυναίκες…

…δεν έχουν ιδέα πόσο πολύ τις μισούν οι άνδρες, είχε γράψει η πάντα
υπερβολική Ζερμέν Γκριρ το 1970. Το «Φιλολογικό Παράρτημα των “Τάιμς”»
ισχυρίζεται ότι θα καταλάβουν πόσο εάν διαβάσουν το βιβλίο “Οι γυναίκες στις
παροιμίες από όλον τον κόσμο” της Μίνεκε Σίπερ (εκδ. Yale University Press). H
συγγραφέας έχει συγκεντρώσει 15.000 παροιμίες από πολλές χώρες και λαούς. Στο
στόμα των ανδρών δείχνουν πόσο πολύ έχουν αδικηθεί οι γυναίκες σε όλους τους
πολιτισμούς, από τη γέννηση μέχρι τον θάνατό τους. Όπως αυτή η γερμανική
παροιμία: “Ήταν τρεις όλες κι όλες καλές γυναίκες. H μία εγκατέλειψε τα
εγκόσμια, η άλλη πνίγηκε στον Ρήνο και την τρίτη την ψάχνουν ακόμη”.

Το αξιοσημείωτο…

…είναι πως υπάρχει ένας διάχυτος συντηρητισμός σε αυτές τις παροιμίες, όποια
και αν είναι η προέλευσή τους. Καλά λόγια δεν υπάρχουν για τις γυναίκες, παρά
μονάχα αν είναι όμορφα κορίτσια, υποτακτικές σύζυγοι και, φυσικά, μητέρες (“Το
σκαθάρι είδε το παιδί του στον τοίχο και είπε πως είναι πέρλα στην κλωστή”,
αραβική παροιμία). H σεξουαλική επιθυμία είναι ταμπού για τις γυναίκες. Το
κορίτσι δεν πρέπει να κυνηγάει τον εραστή του (“Το γουδί κυνηγάει το
γουδοχέρι”). Τη λιγότερη λεπτότητα σε αυτά τα ζητήματα δείχνουν οι αφρικανικές
παροιμίες: “Φρόντιζε καλά τη γυναίκα σου, για να έχεις και του γείτονα”.

Οι πηγές…

…από τις οποίες η Σίπερ συγκέντρωσε τις παροιμίες της είναι φανερό πως ήταν
ανδρικές. Και γι’ αυτό εκφράζουν ανδρικές απόψεις και εμπειρίες για τις
γυναίκες. Όμως και οι γυναίκες λένε τις δικές τους παροιμίες – περιμένουν
ακόμη τον δικό τους ερανιστή που θα τις συγκεντρώσει σε ένα βιβλίο. Πάντως,
μερικές παροιμίες που λένε οι γυναίκες για τους άνδρες εμφανίζονται εδώ και
εκεί στο βιβλίο της Σίπερ. “Ο άνδρας είναι σαν το πιπέρι. Αν δεν το γευτείς,
δεν ξέρεις πόσο καίει” (νιγηριανή παροιμία). “Τη μέρα είναι καλόγερος, τη
νύχτα αποκοιμιέται στην αγκαλιά μας” (αρχαία σουμερική παροιμία, με μπόλικη
αυταρέσκεια). Τέτοιες παροιμίες, όμως, σπανίζουν. Οι περισσότερες είναι αυτές
που λένε οι άνδρες για τις γυναίκες, συνήθως κακεντρεχείς. “H Κόλαση είναι
γεμάτη βρώμικες νοικοκυρές” (ιαπωνική παροιμία). Τον δέκατο τρίτο αιώνα, στις
“Προφητείες του Μέρλιν”, ο μάγος που τάφηκε ζωντανός από την πανούργα του
αγαπημένη ξεσπάει με μια παροιμία που τη χρησιμοποιούν ακόμη στην Αμερική και
την Ευρώπη: “Το άλογο θέλει σπιρούνι και η γυναίκα καμουτσί”.

Οι παροιμίες…

…σπανίζουν ολοένα και περισσότερο στις δυτικές κοινωνίες. H προφορική
παράδοση, καλή ή κακή, χάνεται. Τα διαφημιστικά σλόγκαν παίρνουν τη θέση των
παροιμιών – λέει η Σίπερ – που συχνά δεν επιφυλάσσουν καλύτερη μεταχείριση
στις γυναίκες.