AΛΣINO ΣIΛBA «H μνήμη καθορίζει ποιοι είμαστε»

«Ο εγκέφαλός μας δεν θυμάται μόνο συνειδητά πράγματα. Οι φόβοι μας, οι επιθυμίες μας και οι δυσαρέσκειές μας εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό, από τη συναισθηματική μας μνήμη και πολλά απ’ αυτά δεν είναι καθόλου συνειδητά. Μπορεί να γνωρίσουμε έναν νέο άνθρωπο και αμέσως να τον συμπαθήσουμε ή όχι, παρ’ όλο που δεν γνωρίζουμε τον λόγο», λέει ο Αλσίνο Σίλβα

«H μνήμη είναι μία από τις κύριες δυνάμεις που καθορίζουν το ποιοι είμαστε.
Εξελίχθηκε για να σχηματίσει τη συμπεριφορά μας, έτσι ώστε να μαθαίνουμε από
την εμπειρία και να μεγιστοποιούμε τις πιθανότητες επιβίωσής μας. Για
παράδειγμα, οι εμπειρίες μας στις σχολικές αίθουσες διαμορφώνουν το πώς δρούμε
στον χώρο εργασίας. Οι συλλογικές μας μνήμες καθορίζουν τί μας αρέσει και τί
δεν μας αρέσει, διαμορφώνουν τα όνειρά μας και τις φιλοδοξίες μας και
καθοδηγούν τις περισσότερες δράσεις και αντιδράσεις μας».

Ωστόσο, η μνήμη είναι μόνο ένα σύστημα που καθοδηγεί και προσαρμόζει τη
συμπεριφορά. «Ο εγκέφαλος έχει κι άλλα συστήματα που δουλεύουν μαζί με τη
μνήμη, για να καθορίσουν την προσωπικότητά μας και τελικά τη συμπεριφορά μας»,
λέει στα «NEA» ο Αλσίνο Σίλβα, καθηγητής στο Τμήμα Νευροβιολογίας, Ψυχιατρικής
και Ψυχολογίας και στο Ινστιτούτο Έρευνας του Εγκεφάλου τού Πανεπιστημίου του
Λος Άντζελες – επικεφαλής της ομάδας που ανακάλυψε σε ποια περιοχή του
εγκεφάλου βρίσκεται η μακροχρόνια μνήμη, ανακάλυψη που μπορεί να οδηγήσει σε
νέες μεθόδους για τη θεραπεία διαταραχών της μνήμης, όπως η νόσος του
Αλτσχάιμερ.

Τι είναι μνήμη; «H μνήμη είναι πολλά πράγματα και ο εγκέφαλος τα
χειρίζεται με διαφορετικό τρόπο. Αυτό που οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν
για τη μνήμη ονομάζεται Δηλωτική Μνήμη, η οποία είναι η μνήμη για συνειδητούς
συλλογισμούς, όπως, για παράδειγμα, ποιος είναι ο Αϊνστάιν και πού πήγα
σχολείο. Ωστόσο, ο εγκέφαλός μας θυμάται πολύ περισσότερα απ’ αυτά. Για
παράδειγμα, οι φόβοι μας, οι επιθυμίες μας και οι δυσαρέσκειές μας, εξαρτώνται
σε μεγάλο βαθμό από τη συναισθηματική μας μνήμη και πολλά απ’ αυτά δεν είναι
καθόλου συνειδητά. Μπορεί να γνωρίσουμε έναν νέο άνθρωπο και αμέσως να τον
συμπαθήσουμε ή όχι, παρ’ όλο που δεν γνωρίζουμε τον λόγο. Αυτό, κατά πάσα
πιθανότητα, οφείλεται σε προηγούμενες συναντήσεις με ανθρώπους που μας άφησαν
μια υποσυνείδητη συναισθηματική εντύπωση. Μπορεί να ξέρουμε πώς να κάνουμε
ποδήλατο, παρ’ όλο που πιθανόν να μην είμαστε σε θέση να περιγράψουμε πώς
ακριβώς το μάθαμε κ.λπ.», εξηγεί ο Αλσίνο Σίλβα.

«H ικανότητα να θυμόμαστε πληροφορίες εξαρτάται από διάφορες εγκεφαλικές
περιοχές και συστήματα. Εξαρτάται από το ποια πράγματα θυμόμαστε και πότε
ξαναθυμόμαστε αυτές τις πληροφορίες», λέει. Και συνεχίζει: «Γνωρίζαμε ότι οι
συνειδητές μνήμες αρχικά αποθηκεύονται στην περιοχή του εγκεφάλου που
ονομάζεται ιππόκαμπος, αλλά δεν είχαμε στοιχεία για το πού τελικά
αποθηκεύονται οι συνειδητές αναμνήσεις. Τα νέα μας ευρήματα δείχνουν ότι
συγκεκριμένες περιοχές στον φλοιό του εγκεφάλου έχουν σχέση με την αποθήκευση
της μακροχρόνιας μνήμης».

Όσο για τις πληροφορίες που αποθηκεύουμε σε κάθε είδος μνήμης, «η βραχυχρόνια
μνήμη είναι γεμάτη από πληροφορίες που μπορεί να χρειαστούμε ή να μη
χρειαστούμε», ενώ «η μακροχρόνια μνήμη έχει την τάση να περικλείει πληροφορίες
πιο κρίσιμες και αποφασιστικές για την ύπαρξή μας. Πριν καταλάβουμε τί είναι
και τί δεν είναι σημαντικό, κρατάμε περισσότερα από όσα χρειαζόμαστε στη
βραχυχρόνια μνήμη. Στο μεταξύ, ο εγκέφαλος αποσπά τα σημαντικά συστατικά και
τα αποθηκεύει στη μακροχρόνια μνήμη».

Είμαστε… ο εγκέφαλός μας; «Σε μεγάλο βαθμό, ναι. Ωστόσο, και το σώμα
μας επηρεάζει το ποιοι είμαστε. H κατάστασή του επηρεάζει σίγουρα τη διάθεσή
μας, την ετοιμότητά μας, κ.λπ. Παρόμοια, το περιβάλλον μας επίσης επηρεάζει
ποιοι είμαστε, επειδή ο εγκέφαλός μας δεν λειτουργεί σε απομόνωση, αλλά
αντίθετα συνεχώς απαντά και αντιδρά σε περιβαλλοντικά ερεθίσματα και νύξεις».
Ο εγκέφαλός μας δεν είναι tabula rasa όταν γεννιόμαστε, τονίζει ο Αλσίνο
Σίλβα. «Γεννιόμαστε με πολλές εντυπωμένες συμπεριφορές και κληρονομημένες
τάσεις, όπως η τάση να παίρνουμε ρίσκα, ο συναισθηματισμός, η διανοητική
ικανότητα κ.ά. Πολλά απ’ αυτά μπορούν να επηρεαστούν ή να διαμορφωθούν από το
περιβάλλον». Όσο για το αν ο ίδιος ο εγκέφαλος… γνωρίζει την ύπαρξή του στα
πρώτα στάδια της ζωής, απαντά ότι «τα παιδιά έχουν αυτογνωσία από πολύ μικρή
ηλικία…».

Το ποιος αποφασίζει τί είδους πληροφορίες αποθηκεύουμε σε κάθε είδος
μνήμης, είναι διαδικασία που παραμένει άγνωστη στους επιστήμονες. Ωστόσο,
«ξέρουμε ότι η πληροφορίες που είναι συναισθηματικά σημαντικές για μας τις
θυμόμαστε καλύτερα από άλλες που δεν είναι». Ύστερα από πολλά χρόνια έρευνας
στον ανθρώπινο εγκέφαλο, αυτό που τον έχει εντυπωσιάσει είναι «το πόσο μοιάζει
ο εγκέφαλός μας με τον εγκέφαλο των ζώων και πόσες πολλές από τις θεμελιώδεις
διαδικασίες που χρησιμοποιεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος τις χρησιμοποιεί επίσης
και ο εγκέφαλος άλλων πλασμάτων».

«Σπαζοκεφαλιά χωρίς κομμάτια…»

H ομάδα του Σίλβα χρησιμοποίησε τρεις στρατηγικές. Στην πρώτη, με τη βοήθεια
της γενετικής μηχανικής, οι επιστήμονες έφτιαξαν ποντίκια με μια μεταλλαγμένη
μορφή ενός γονιδίου, το οποίο εξουδετερώνει την ικανότητα διατήρησης της
μακροχρόνιας μνήμης. Στη συνέχεια, τα προπόνησαν να αναγνωρίσουν ένα κλουβί
και μετά δοκίμασαν τη μνήμη τους 3, 18 και 36 ημέρες μετά την εκπαίδευση. Τα
ποντίκια αναγνώριζαν το κλουβί 3 ημέρες μετά, αλλά η μνήμη τους είχε
εξαφανιστεί ύστερα από 18 και 36 ημέρες. Στο δεύτερο πείραμα χρησιμοποιήθηκαν
μέθοδοι με εικόνες, για να προβληθούν εικονικά οι περιοχές που ενεργοποιούνται
στον εγκεφαλικό φλοιό ενός φυσιολογικού ποντικιού κατά τη διάρκεια ενός τεστ
μνήμης. Στο τέλος, οι επιστήμονες χορήγησαν στα φυσιολογικά ποντίκια ένα
φάρμακο που απενεργοποιούσε προσωρινά την περιοχή του εγκεφάλου που ευθύνεται
για τη μακροχρόνια μνήμη και ανακάλυψαν ότι η μνήμη των ποντικών τρεις ημέρες
μετά την εκπαίδευσή τους δεν διαταρασσόταν. Διαταρασσόταν, όμως, αυτή των 18
και των 36 ημερών. «Αν η περιοχή αυτή δεν λειτουργεί καλά, η μνήμη που
ανακτάται μπορεί να είναι τόσο αποσπασματική, ώστε να μην έχει νόημα για το
άτομο», λέει. «Είναι σαν μια σπαζοκεφαλιά από την οποία λείπουν κομμάτια».

«Όσο μαθαίνουμε, ο εγκέφαλός μας αλλάζει»

«Τώρα αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε τις μοριακές και κυτταρικές διαδικασίες
που αποθηκεύουν πληροφορίες στον εγκέφαλο», σημειώνει ο καθηγητής Σίλβα. Όμως,
«γνωρίζουμε πολύ λιγότερα για τους μηχανισμούς που ανακτούν αυτές τις
πληροφορίες απ’ τους χώρους αποθήκευσης σε διαφορετικές περιοχές του
εγκεφάλου. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε τώρα, ότι κατά τη διάρκεια της μάθησης
τα κύτταρα του εγκεφάλου γίνονται ενεργά και ότι αυτή η δραστηριότητα αλλάζει
τον τρόπο με τον οποίο τα κύτταρα επικοινωνούν μέσα στον εγκέφαλο. H
πληροφορία πυροδοτεί βιοχημικές και δομικές αλλαγές στα εγκεφαλικά κύτταρα και
αυτές οι αλλαγές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ανακτήσουμε εμπειρίες του
παρελθόντος. Όταν αποθηκεύουμε πληροφορίες σε ένα CD, το λέιζερ του
ηλεκτρονικού υπολογιστή δημιουργεί μικρές οδοντώσεις, οι οποίες μπορούν
αργότερα να χρησιμοποιηθούν για να ξαναφτιάξουν την πληροφορία που
αποθηκεύσαμε, όπως ένα τραγούδι ή μια φωτογραφία. Με τον ίδιο τρόπο, κατά τη
διάρκεια της μάθησης, η εγκεφαλική δραστηριότητα αφήνει πίσω φυσικές αλλαγές
που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να ξαναφτιάξουμε αυτά που μάθαμε».

Όσο πιο πολύ μαθαίνουμε, τόσο περισσότερο αλλάζει ο εγκέφαλός μας, λέει.
«Υπάρχουν στοιχεία ότι τα ζώα που εκτίθενται σε εμπλουτισμένα περιβάλλοντα
έχουν πιο επεξεργασμένες μεσοκυτταρικές συνδέσεις από τα ζώα που έχουν
ανατραφεί σε φτωχά περιβάλλοντα».

LINK

http: //www.silvalab.com