Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου

«Αιώνια, σκοτεινή αποδημία, λαοί που πλανιόνται από όνειρο σε όνειρο, πουλιά
που διασταυρώνονται με το ποτέ ή το πουθενά» έγραφε ο Τάσος Λειβαδίτης. Και
ακριβώς αυτό είναι οι ήρωες της ταινίας «Στη σκιά του υποκόσμου» («Il bidone»)
που σκηνοθέτησε ο Φεντερίκο Φελίνι το ’55 και βγαίνει σε επανέκδοση στις
αίθουσες με νέες κόπιες. Ένα ασπρόμαυρο μαργαριτάρι που το πέρασμα του χρόνου
δεν θάμπωσε τη λάμψη του. Ήταν η πέμπτη ταινία της καριέρας του Φελίνι και
προέκυψε καθώς μάζευε υλικό για το αριστούργημά του «La strada».

Τρεις έμπειροι και «καθημερινοί» απατεώνες της διπλανής πόρτας είναι οι
ήρωες της ταινίας του Φελίνι. Οργώνουν την ιταλική επαρχία ντυμένοι παπάδες
και εξαπατούν του χωρικούς. Ντύνονται δημόσιοι υπάλληλοι και εξαπατούν τις
οικογένειες που ζουν στις παράγκες των μεταπολεμικών αστικών πόλεων με το
όνειρο ενός σπιτιού, και πάει λέγοντας… Αλλά κατά βάθος – χαίρε βάθος…
αμέτρητο! – έχουν χρυσή καρδιά, οικογένειες, καλλιτεχνικά όνειρα και την
επιθυμία να κάνουν την καλή και να βγουν από τον βούρκο της αμαρτίας… Κάτι
που θα το καταφέρει μόνο ο ένας, ο «καλλιτέχνης». Όχι, όμως, χάρη στις
ζωγραφικές ικανότητές του, αλλά λόγω της ευγενικής παρουσίας της γυναίκας του
– Τζουλιέτα Μασίνα – και της κορούλας τους. Βλέπεις, τότε η οικογένεια έσωζε,
ακόμα, τον ιστό της κοινωνίας από τη διάλυση των ημερών μας που δεν είναι
πλέον ικανή ούτε αυτή να τη συγκρατήσει…

Φιγούρα ευγενική και κρυστάλλινη, η Τζουλιέτα Μασίνα ζει «Στη σκιά του υποκόσμου» («Il bidone») του συντρόφου της Φεντερίκο Φελίνι και εξαγνίζει την αμαρτία…

«Οι απατεώνες του Φελίνι είναι άνθρωποι σαν εμάς, αλλά όχι
ωραιοποιημένοι. Είναι εγκλωβισμένοι μεταξύ της αυταπάτης της αγοράς των πάντων
με το χρήμα και της καλής πλευράς της συνείδησής τους, που ασφυκτιά αλλά δεν
έχει τα κότσια να σώσει την αξιοπρέπειά τους και την ψυχή τους. Και γι’ αυτό
πάνε στον αγύριστο σαν το σκυλί στ’ αμπέλι και παντελώς αβοήθητοι – κορυφαία
στιγμή αυτής της ματιάς του σκηνοθέτη, η σκηνή του φινάλε», επισημαίνει ο
Δημήτρης, ο ένας από τους δύο φίλους που συνεχίζουμε να βλέπουμε μαζί τα φιλμ
στις δημοσιογραφικές προβολές…

«Και, βέβαια, το μεγαλύτερο μέρος του παλιού ελληνικού σινεμά ήταν επηρεασμένο
– για να μην πω αντέγραφε και φανώ υπερβολική – από τον ιταλικό νεορεαλισμό…
Κάτι που δεν ήταν σώνει και καλά κακό, μιας και παρθενογένεση δεν υπάρχει και
ορισμένα δικά μας παλιά φιλμ ήταν άκρως πετυχημένα», συμπληρώνει η Αντιγόνη…

Όνειρο απατηλό…

«…Καληνύχτα, Κεμάλ, αυτός ο κόσμος δεν θα αλλάξει ποτέ» διαπίστωνε ο Μάνος
Χατζιδάκις στο τραγούδι του από τους «Αντικατοπτρισμούς». Λόγια και μουσική
που θα απογείωναν το φινάλε της ταινίας «Το κουστούμι» («Suit») του Ρώσου
Μπαχτιάρ Κουντοϊναζάροφ – γνωστού μας από την προηγούμενη ταινία του «Luna
Papa»…

Ήρωες της ταινίας τρεις 18χρονοι που ζουν σε μια μικρή ρωσική πόλη στις όχθες
της Μαύρης Θάλασσας… Μικροκομπίνες, φτώχεια, εξαθλίωση, απελπισία,
ταραγμένες συμπεριφορές και «φευγάτες» φιγούρες με ποιητικές εξάρσεις
απόγνωσης στοιχειώνουν την καθημερινότητα της καπιταλιστικής, πλέον, και
ζαλισμένης κοινωνίας… Και ένα κουστούμι Gucci που θα δουν οι τρεις φίλοι σε
μια βιτρίνα της μεγάλης πόλης την οποία επισκέπτονται θα σταθεί αφορμή για να
αυτοδιαλυθούν τα τρελά εφηβικά τους παιχνίδια… Αποκτούν το κουστούμι, το
μοιράζονται μεταξύ τους, αλλά αυτό τούς δηλητηριάζει τις ψυχές με την αυταπάτη
του εύκολου καταναλωτισμού… Και τρώει το πνεύμα και τις σάρκες τους σαν τον
Ιάσονα με τον μαγεμένο μανδύα της Μήδειας!

«Το κουστούμι» Gucci θα γίνει πένθιμο για τους τρεις 18χρονους φίλους από τη Μαύρη Θάλασσα

«H σκηνοθεσία κινείται μεταξύ Κουστουρίτσα και Φελίνι. Έχει πιασάρικες σκηνές,
αλλά αιωρείται σαν φτερό στον άνεμο που όχι μόνο δεν ξέρει προς τα πού να
πάει, αλλά δεν έχει και κατασταλαγμένη άποψη… Ντύνει με έθνικ στυλάκι τα
πλάνα της, βάζει σαλεμένο σουρεαλισμό στην καθημερινότητα και αφήνει το
σενάριο στην… τύχη του. Έτσι που έχεις την αίσθηση ότι όλα είναι στον αέρα
και αδικαιολόγητα δραματουργικά. Κρίμα τις υπέροχες πόλεις της Μαύρης Θάλασσας
– της γης της Μήδειας!», λέει η Αντιγόνη και μας προτείνει να πάμε εκεί για
διακοπές το καλοκαίρι…

Γης Μαδιάμ το Χόλιγουντ

«Το πάρτι» («The party») είχε κυκλοφορήσει και πέρυσι και δεν μπορούμε να το
συμπεριλάβουμε στις επανεκδόσεις. Αλλά δεν μπορούμε και να το προσπεράσουμε…
Γιατί είναι από τις πιο παλαβές κωμωδίες όλων των εποχών που έχει κάνει γενιές
και γενιές σινεφίλ να ξεκαρδιστούν στα γέλια. H ανατρεπτική και… ασεβής
σκηνοθεσία (1969) είναι του Μπλέικ Έντουαρντς. Αλλά το μέγα ατού της ταινίας
είναι η παρουσία του Πίτερ Σέλερς στον ρόλο ενός άσημου Ινδού ηθοποιού που
πάει σ’ ένα πάρτι μεγαλοπαραγωγού στο Χόλιγουντ και το ανατινάζει – στην
κυριολεξία – στον αέρα με τις γκάφες του! Και δικαίως σήμερα «Το πάρτι» είναι
από τις πιο καλτ κωμωδίες της δεκαετίας του ’60

Εραστές χωρίς έρωτα

Λαμπερή σταρ του κινέζικου σινεμά, η Γκονγκ Λι και οι 21 ταινίες της την έχουν
κάνει διάσημη σε όλη την υφήλιο. Κι όμως, δεν έχει παίξει ούτε μία φορά σε
ερωτική ιστορία! Αυτό θέλησε να «εκμεταλλευτεί» ο πενηντάρης σκηνοθέτης Σαν
Ζου και την πήρε για πρωταγωνίστρια στην ταινία του «Οι εραστές του τρένου»
(«Zhou yu’s train»). Καλή σκέψη, αλλά το όλο εγχείρημα κολλάει στο
στραμπουλιγμένο και δεμένο άνευ λόγου σε κόμπους σενάριο… Σε βαθμό που να
αναρωτιέσαι «ποια είναι ποια» η Γκονγκ Λι και ποιες οι «σωσίες» της, μέχρι να
φτάσεις στη μέση της ταινίας και να πεις: βαρέθηκα!

H πορσελάνινη Γκονγκ Λι χάνεται μέσα στους «Εραστές του τρένου»

Ηρωίδα της ταινίας μια ωραία, ανεξάρτητη και εκκεντρική γυναίκα – πάει προ
πολλού η Κίνα με τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό… – και η σχέση της με έναν
ντροπαλό και εσωστρεφή ποιητή. Μια σχέση που θα την κάνει να ξυπνήσουν – και
να λυθούν – μέσα της και οι άλλες κρυμμένες προσωπικότητές της… Αυτός, όμως,
ο πολυσύνθετος γυναικείος ψυχισμός δεν θα γίνει αφορμή για μια κατάβαση του
θεατή στις σκοτεινές ή φωτεινές πλευρές της, αλλά στην… ασάφεια! Τέτοιο
σενάριο ούτε στα χρόνια του κουλτουριάρικου ζενίθ του ελληνικού κινηματογράφου
δεν συναντούσες!

Χωρίς φόβο, χωρίς τρόμο

«Όσο λιγότερο πληρώνεται το προσωπικό τόσο περισσότερο θέλει να το
εκμεταλλευτεί ο εργοδότης, παρακολουθώντας τις κινήσεις του κάθε δευτερόλεπτο
και υιοθετώντας μια συμπεριφορά τόσο ταπεινωτική που κανένας εργαζόμενος σε
ανώτερη βαθμίδα δεν θα ανεχόταν», γράφει η Μπάρμπαρα Ερενράιχ στο μπεστ σέλερ
της «… για πενταροδεκάρες» (εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα). Κι αυτό ακριβώς ζει
η ηρωίδα – κι όχι ασφαλώς μόνο αυτή… – της κομεντί του Αλέν Κορνό «Φόβος και
τρόμος» («Fear and trembling»).

Γλυκό… διαίτης δοκιμάζει η Σιλβί Τεστί στην κομεντί «Φόβος και τρόμος» του Αλέν Κορνό

Ηρωίδα της ταινίας μια νεαρή Βελγίδα – γεννημένη στην Ιαπωνία – που
προσλαμβάνεται ως μεταφράστρια σε μια μεγάλη ιαπωνική εταιρεία και την
αντιμετωπίζουν σαν σκουπίδι. Και μπορεί ο σκηνοθέτης να θέλει να βγάλει γέλιο
μέσα από τη σάτιρα και τη σύγκρουση των δύο πολιτισμών (Δύσης – Ιαπωνίας),
αλλά η σχιζοφρένεια στις εργασιακές σχέσεις σού κόβουν τον… βήχα.

Καλή η πρωταγωνίστρια Σιλβί Τεστί, έξυπνοι οι διάλογοι, αλλά το γλυκό δεν
φουσκώνει. Του λείπει κάτι. Σαν να τρως γλυκό… διαίτης. Κρίμα, γιατί η
προηγούμενη ταινία του Κορνό («Όλα τα πρωινά του κόσμου») ήταν μοναδική.

Τα Oscar της εβδομάδας

Νεορεαλισμός υψηλής τέχνης «Στη σκιά του υποκόσμου» («Il bidone») του
Φελίνι

Σκηνοθεσίας και σεναρίου Στον μαέστρο, φυσικά, Φελίνι

Μουσικής Στον νεανικό Νίνο Ρότα στο «Il bidone»

Σάτιρας που σπάει το… νευρικό σύστημα «Το πάρτι» του Μπλέικ
Έντουαρντς

Καλτ ερμηνείας Πίτερ Σέλερς («Το πάρτι»)

Ευγενικής φυσιογνωμίας Τζουλιέτα Μασίνα («Il bidone»)