Θυμάμαι… για την ειρήνη

Πίσω από βολικές για την πολιτική αναγνώσεις της Ιστορίας, παραμένει συγκλονιστική η πραγματικότητα των ανθρώπων που την έζησαν

Σκέψη ωριμότερη οδήγησε προφανώς την ET3 να αναιρέσει την προηγούμενη απόφασή
της να μην προβάλλει το ντοκιμαντέρ «H άλλη πλευρά» της Φανής Τουπαλγίκη, σε
σκηνοθεσία Κυριακής Μάλαμα, όπου η απόπειρα προσέγγισης του «άλλου μισού» της
Κύπρου, του σχεδόν αθέατου από τα εγχώρια MME, είχε θορυβήσει ορισμένους εκ
των οπαδών της πολιτικής των παρωπίδων. Τελικώς προβλήθηκε.

Ο λόγος της Τουρκοκύπριας ποιήτριας Νεσέ Γιαζίν, καθώς αφηγείται απλώς
την ίδια της τη ζωή, που θα μπορούσε να είναι ίδια με χιλιάδων άλλων
συμπατριωτών της, κυριαρχεί στο ντοκιμαντέρ. Αυτός αποτελεί τον καμβά, όπου
πάνω του αναδεικνύεται ανάγλυφη η εικόνα μιας παράλογης πολιτικής που δίχαζε,
ενώ η πραγματικότητα της ζωής των ανθρώπων προσέφερε όλα όσα χρειάζονταν για
την ειρηνική συμβίωσή τους.

Μέσα από την αφήγηση της Νεσέ περνάει η ιστορία του νησιού, τα τραυματικά
γεγονότα, που όμως από μόνα τους δεν αρκούν για να συντηρηθεί η έχθρα,
χρειάζεται η διαχείριση των «τραυμάτων», η ερμηνεία τους και εκεί πια τον ρόλο
τον παίζει η πολιτική.

Τη σκέψη της στηρίζει ο Ελληνοκύπριος ανθρωπολόγος και συγγραφέας
Γιάννης Παπαδάκης, ο οποίος με τη σαφήνεια του μελετητή και την ευαισθησία του
σύγχρονου πολίτη του κόσμου καταδεικνύει τα σημάδια της ντροπής του
εθνικιστικού παραλογισμού και των δύο πλευρών. Κάθε μία αγωνίζεται να
προσεταιρισθεί την Ιστορία με μεθόδους που αγγίζουν τα όρια του τραγέλαφου.

Στην Πράσινη Γραμμή υπάρχει μια μεγάλη πινακίδα από την ελληνική πλευρά
που γράφει «δεν ξεχνώ», λέει ο Γιάννης Παπαδάκης. Μία ίδια πινακίδα υπάρχει
από την τουρκική πλευρά που γράφει το ίδιο. Οι Ελληνοκύπριοι λένε δεν ξεχνούμε
τους νεκρούς και τους μάρτυρές μας. Οι Τουρκοκύπριοι απαντούν πως ούτε αυτοί
ξεχνούν. Μόνο που η μεν πινακίδα της ελληνοκυπριακής πλευράς είναι γραμμένη
στα ελληνικά, η δε της τουρκοκυπριακής στα τουρκικά. Οι μεν δεν μπορούν να
διαβάσουν τους δε.

Τι άλλο πιο ισχυρό δείγμα από αυτό μιας κλειστοφοβικής στάσης κάθε
πλευράς, που εγκλωβίζει το μέλλον των ανθρώπων στον ανιστορικό
συναισθηματισμό;

Αυτό που καθηλώνει ωστόσο τον θεατή του ντοκιμαντέρ είναι η αβίαστη ροή του
λόγου της Νεσέ Γιαζίν, καθώς περιγράφει «εικόνες» της παιδικής της ηλικίας.
Κοριτσάκι που χορεύει στον ήλιο υπό το βλέμμα Έλληνα φαντάρου και σκέπτεται
πως τίποτε κακό δεν μπορεί να της κάνει αφού χορεύει τόσο ωραία. Κατόπιν
αναφέρεται στα γεγονότα που «ξύπνησαν» την παιδική της ψυχή.

Μικρούλα έζησε την επίθεση ελληνοκυπριακής φρουράς στο αυτοκίνητο που
μετέφερε την έγκυο μητέρα της να γεννήσει. Την έσωσαν και τη φυγάδευσαν ωστόσο
γείτονές τους Ελληνοκύπριοι. Μετά έζησε τον φόβο και τον ξεριζωμό, όταν
ξέσπασαν βίαια επεισόδια μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Οι μεν Ελληνοκύπριοι
κατηγορούσαν τους Τουρκοκυπρίους ότι έδωσαν διαστάσεις στα επεισόδια για να
προκαλέσουν παρέμβαση της Τουρκίας, οι δε Τουρκοκύπριοι τους Ελληνοκυπρίους
ότι έκαναν το ίδιο για να πετύχουν ένωση με την Ελλάδα. Κατόπιν η ελληνική
χούντα εφαρμόζει την άνομη πολιτική της στην Κύπρο. Ο Μακάριος διώκεται και τη
θέση του παίρνει ο Σαμψών, παραστρατιωτικός, γνωστός για τις αγριότητες κατά
των Τουρκοκυπρίων και υπερασπιστής της ένωσης με την Ελλάδα.

Ο σταθερός και ώριμος λόγος της Νεσέ διακόπτεται κάθε τόσο για να
τοποθετηθεί το ιστορικό του πλαίσιο. H ίδια αποφεύγει τις ερμηνείες των
γεγονότων. Διηγείται μια ζωή που σημαδεύτηκε βάναυσα από αυτά. Αρκεί.
Προτιμάει την ανθρώπινη πραγματικότητα από εκείνη της πολιτικής. Τη δική της,
όταν έζησε τον «Αττίλα». Την ώρα της εισβολής συνειδητοποιεί την αγριότητα της
άλλης πλευράς. «Μέχρι τότε νόμιζα πως οι Τούρκοι ήταν καλοί».

Και ο παραλογισμός; Για να επισκεφθεί πριν από καιρό – όταν ζούσε ακόμη στην
τουρκοκυπριακή πλευρά – φίλους της στην ελληνοκυπριακή πλευρά της Λευκωσίας
χρειάστηκε να πάει αεροπορικώς, αλλάζοντας τρία αεροπλάνα. H απόσταση; Περίπου
50 μέτρα.

Ανθρώπινη ματιά στην Ιστορία

Άλλαξε γνώμη η Νεσέ μετά τον «Αττίλα»; Μάλλον απέκτησε γνώμη ή μάλλον την
ολοκλήρωσε. Οι επιλογές ζωής που έχει κάνει – ζει και διδάσκει στο
Πανεπιστήμιο στην ελληνοκυπριακή πλευρά – αποδεικνύουν πως για την ίδια οι
μνήμες είναι πολύτιμες για να δίνουν ώθηση στο παρόν, να ενισχύουν την ανάγκη
για εξέλιξη, για σκέψη. Οι Τουρκοκύπριοι την θεωρούν «προδότη», η άλλη πλευρά
«ήρωα».

Ούτε το ένα ούτε το άλλο, η Γιεζίν θυμάται μπροστά στον φακό έτσι όπως
πρέπει να θυμούνται την Ιστορία τους όλοι, όχι για να διογκώνουν έχθρες που
προκαλούν θάνατο και τρέλα, αλλά για να αποζητούν την ειρήνη.

H «Άλλη πλευρά» προσέφερε μια ανθρώπινη ματιά στην Ιστορία, «ματιά» που
αρνείται την εθνικιστική κλειστοφοβία, που φθάνει στο βάθος των γεγονότων για
να δει στον πυρήνα τους το αναίτιο της έχθρας.