Όλοι ένοχοι, όλοι ίσοι

Ορατοί από παντού, το όνειρο μια αρνητικής παγκοσμιοποίησης

Είναι γνωστό το παράδειγμα που χρησιμοποιεί και ο πολεοδόμος-ιστορικός Πολ
Βιριλιό μιας εικοσιπεντάχρονης Αμερικανίδας, η οποία εγκατέστησε κάμερες μέσα
στο σπίτι της και είχε απευθείας σύνδεση με το Διαδίκτυο επειδή φοβόταν τα
φαντάσματα.

Κάθε μία από τις κάμερες μετέδιδε διαρκώς σε ένα Web site εικόνες από
«στρατηγικά» σημεία του σπιτιού της και οι επισκέπτες του site παρακολουθούσαν
και αν έβλεπαν, υποτίθεται, οποιοδήποτε «εκτόπλασμα» μπορούσαν να στείλουν
σήμα συναγερμού στην κοπέλα.

H εγκατάσταση αυτή καθιστούσε τους επισκέπτες του site ένα είδος «φρουράς
φαντασματο-προστασίας» για το κορίτσι, που προκειμένου να καταπολεμήσει τον
φόβο της εξέθετε σε κοινή θέα τον ιδιωτικό της χώρο και την ιδιωτική της ζωή.

Για τη νεαρή Τζουν Χιούστον αυτό δεν ήταν παρά ένα «σωτήριο» τεχνολογικό
θαύμα. H παρακολούθηση γι’ αυτήν δεν ήταν παρέμβαση στην προσωπική της ζωή,
αλλά «ασφάλεια».

Το ίδιο ακριβώς υπόσχονται οι ειδικές κάμερες που έχουν εγκατασταθεί στις
μεγαλουπόλεις, και με αφορμή τους Ολυμπιακούς Αγώνες και στην Αθήνα. Άλλοθι, η
ασφάλεια. Πανίσχυρο.

Τι θα μας σώσει από την απειλή; H υπερέκθεση. Να εξαφανίσουμε τις
σκιερές γωνίες της καθημερινότητας, διάφανοι, υπό διαρκή παρακολούθηση, όχι
μόνον οι ύποπτοι, όπως επέτρεπε μέχρι τώρα ο νόμος, αλλά όλοι, μηδενός
εξαιρουμένου.

Ακριβώς όπως είχε πει κάποτε ο Αλμπέρ Καμύ, κάνοντας χιούμορ: «Όταν θα είμαστε
όλοι ένοχοι, θα έχουμε γνήσια δημοκρατία».

Να, λοιπόν, που επιτέλους ολοκληρώθηκε η δημοκρατία μας. Οι κάμερες
παρακολούθησης πραγματώνουν το εξισωτικό όραμα της δημοκρατίας ­ κι ας
καταλύουν βασικά της δικαιώματα. Όλοι ένοχοι μπροστά τους. Και σαν την Τζουν,
πεπεισμένοι πως οι κάμερες θα μας σώσουν. Από τι άραγε; Μα από τα δικά μας
φαντάσματα. Της τρομοκρατίας. Αυτήν την οποία η δύναμη της φανατισμένης σκέψης
έχει μετατρέψει σε «εκτόπλασμα» του πολιτισμού μας.

Αμήχανοι μπροστά στο τεχνολογικό «μάτι», καθώς το έθνος έχει πικρές
μνήμες από την παρακολούθηση που είχε μετατρέψει σε εφιάλτη ζωές ολόκληρες
ανθρώπων, σε σκοτεινές και διχασμένες εποχές, προσπαθούμε να το εντάξουμε στη
σύγχρονη συνείδηση του πολίτη σε «περιορισμένο ρόλο».

Θα υπάρχουν οι Αρχές Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων που δεν θα επιτρέπουν την
επεξεργασία των στοιχείων της καταγραφής για οποιονδήποτε πολίτη. Με άλλα
λόγια, όποιος είναι «αθώος» δεν έχει να φοβηθεί τίποτε από την παρακολούθηση
των κινήσεών του.

«Αθώος» σε σχέση με τι; Με κάτι θα πρέπει να συγκρίνεται η «καθημερινή»
συμπεριφορά για να κρίνεται «αθώα», αδιάφορη από τους παρακολουθούντες. Τι
είναι αυτό που θα καθιστά κάποιον ύποπτο;

Είναι γεγονός ότι κάμερες παρακολούθησης σε τράπεζες ή καταστήματα
κατέγραψαν ληστείες, για παράδειγμα, και κατόπιν είχαν το υλικό οι αρχές για
να συλλάβουν τους κακοποιούς. Δεν είναι τυχαίο ότι τέτοιου είδους οπτικό υλικό
πλειστάκις διατέθηκε στα δελτία ειδήσεων και προβλήθηκε ως «ζωντανό θέαμα
εγκλήματος». Έτσι σιγουρευόμαστε για τον καλό καγαθό ρόλο της κάμερας.

Για την προστασία που μας υπόσχεται. Πώς να αρνηθείς ο νομοταγής ότι την έχεις
ανάγκη;

Αυτές οι κάμερες βέβαια είναι τελευταίας τεχνολογίας. Καταγράφουν και
συνομιλίες. Σε απόσταση δύο χιλιομέτρων. Γιατί μπορεί κάποιος να περπατάει
στον δρόμο και να συζητάει για το πώς θα βάλει βόμβες. Τέλος πάντων, αυτοί που
θα παρακολουθούν θα ξέρουν ποιες συνομιλίες είναι «ύποπτες», ποιες κινήσεις
είναι «ύποπτες». Γιατί τον κλέφτη, τον παραβάτη τον βλέπεις, τον απλώς
«ύποπτο» πώς τον ξεχωρίζεις; Ξέρουν αυτοί. Έχουν εμπειρία. Οι «κανονικοί» δεν
έχουμε να φοβηθούμε τίποτε. Άρα όλοι «κανονικοί».

Ουδέποτε χειραφετημένοι

Αυτό σημαίνει πως αυτομάτως μπαίνουμε όλοι σε μια διαδικασία σύγκρισης. Οι
«εξέχοντες», οι διαφέροντες επισημαίνονται. Επομένως, όλοι ίδιοι, όλες οι
συμπεριφορές κατάλληλες για τις κάμερες.

Αν τα μπιγκμπραδερικά «παιχνίδια» εξοικείωσαν μια μερίδα νέων με την ακραία
συμπεριφορά που δίνει τηλε-διασημότητα με το ξέσπασμα μύχιων καημών μπροστά
στον φακό, εξυψώνοντάς την σε συμπεριφορά «ειλικρινή» και ανθρώπινη, έρχονται
οι μπιγκμπραδερικές κάμερες παρακολούθησης να υπαγορεύσουν έναν επίσης
τυποποιημένο τρόπο δημόσιας συμπεριφοράς. Αυτή είναι η παγκοσμιοποίηση,
λοιπόν. Να αυτοπαρατηρούμαστε και να συγκρινόμαστε ακατάπαυστα με τους άλλους.
Ουδέποτε χειραφετημένοι. H προστασία των προσωπικών δεδομένων δεν είναι παρά
ασπιρίνη μπροστά στον κίνδυνο της κατάλυσης αυτής της κορυφαίας προϋπόθεσης
της δημοκρατίας, της χειραφέτησης των πολιτών.