Tο προσωπείο της πόλης

Μια νέα μόδα έχει ενσκήψει ως επιδημία στις μέρες μας, η αισθητική της
επιφανειακής λάμψης του υπερστιλβωμένου γρανίτη, του αστραφτερού νίκελ, του
καθρέπτη. Μια στιλπνή ψευτοπολυτέλεια βιτρίνας μαγαζιού που υποκρύπτει
αρχοντοχωριατιά χαρακτηρίζει το κυρίαρχο γούστο της εποχής μας, πλάι σε μιαν
άλλη, αυτή του νεο-παραδοσιακού, του φολκλόρ, του επιτηδευμένα
«πεπαλαιωμένου».

Ό,τι πιο κραυγαλέο και φανταχτερό έχει αναδειχτεί σε αδιαμφισβήτητο πρότυπο
και διαμορφώνει την καινούργια όψη της πόλης μας. Παρακολουθούμε να διεξάγεται
ένας αγώνας δρόμου εντυπωσιασμού με μορφές απίθανες και υπερβολικές, σε μια
προσπάθεια απόδοσης γοήτρου, κύρους και μεγαλοπρέπειας στα κτίρια που
κατασκευάζονται σε κομβικά σημεία της πόλης.

Οι προσόψεις ολόκληρων οικοδομικών τετραγώνων βάφονται βιαστικά, με ετερόκλητα
χρώματα σε γλυκερούς παλ τόνους (ροζ, λιλά, λαχανί…) λες και αντικρύζεις
σκηνικά λούνα παρκ, επιτείνοντας ακόμη περισσότερο την οπτική ρύπανση της
πόλης. Τα κτίρια (παλαιά ή καινούργια) επενδύονται εξωτερικά με σύγχρονα
λαμπυρίζοντα βιομηχανικά υλικά, τα οποία δεν απορρέουν από λειτουργικές ή
κατασκευαστικές ανάγκες και τις περισσότερες φορές το περίβλημά τους μοιάζει
με αποκριάτικη μεταμφίεση. Πολύ συχνά επιστρατεύονται διακοσμητικά στοιχεία
που δανείζονται από αρχιτεκτονικές άλλων περιόδων ή τόπων, ώστε να προσδώσουν
μεγαλείο και αίγλη. Πρόκειται για την αποθέωση του περιττού, του
παραφορτωμένου, του μη αυθεντικού, που έχει ως αποτέλεσμα την πλήρη
αναντιστοιχία μορφής και λειτουργίας.

Οι παρεμβάσεις στην πόλη ομοιάζουν με ιδιότυπο make-up της τελευταίας στιγμής.
Πανσέδες και άλλα μικρά πολύχρωμα λουλουδάκια φυτεύονται σε παρτέρια ανάμεσα
σε κεντρικές λεωφόρους, δίπλα στα πράσινα κακοφτιαγμένα «ιμιτασιόν» κάγκελα
και σε ακαλαίσθητα πεζοδρόμια, λουρίδες έτοιμου γκαζόν ξετυλίγονται για να
καλύψουν βιαστικά τα σημεία που θα εστιάσουν οι κάμερες της τηλεόρασης,
φοίνικες τοποθετούνται στη σειρά και αισθάνεσαι ότι ζεις πραγματικά σ’ έναν
τρελό κόσμο όπου το kitsch έχει αναχθεί πλέον σε υπέρτατο αισθητικό πρότυπο!

Ο εκσυγχρονισμός της πόλης αφορά μόνον τη βιτρίνα της, αδιαφορώντας για
ολόκληρες περιοχές που έχουν κυριολεκτικά αφεθεί στη μοίρα τους. H ιδιόμορφη
αυτή «παραχάραξη» αλλοίωσε την όποια αυθεντικότητα τής είχε απομείνει,
εξαφάνισε κάθε χαρακτηριστικό στοιχείο της ταυτότητάς της, δημιουργώντας μια
ψεύτικη εικόνα, ένα προσωπείο που απλώθηκε και κάλυψε σχεδόν τα πάντα.

Οι όποιες καλές προσπάθειες γίνονται και τα όμορφα κτίρια που κτίζονται,
κυριολεκτικά χάνονται μέσα σ’ αυτό το ακατανόητο συνονθύλευμα, και αδυνατούν
να συγκροτήσουν έναν επαναλαμβανόμενο τύπο, ένα πρότυπο οικιστικό μοντέλο που
θα λειτουργούσε παραδειγματικά.

Οι νέες μεγάλες κυκλοφοριακές αρτηρίες, έργα σημαντικά για την αποσυμφόρηση
της πόλης (κυρίως η Αττική Οδός και ο προαστιακός σιδηρόδρομος), συνδέουν
περιοχές που μέχρι πρότινος ήταν τελείως αποκομμένες και είχαν τη δική τους
αυτοτελή ανάπτυξη (δυτικές και ανατολικές συνοικίες, Μεσόγεια). Αυτή η
«ώσμωση» πρόκειται να αλλάξει δραματικά την εικόνα τους και ήδη κανείς μπορεί
να εντοπίσει τις πρώτες συνταρακτικές αλλαγές, που γίνονται όμως
απρογραμμάτιστα.

Στο εσωτερικό της πόλης όμως υφίστανται πολλές πραγματικότητες, σε μεγάλο
βαθμό πρωτόγνωρες, που συγκροτούν διαφορετικές αστικές δομές. Οι οικονομικοί
μετανάστες δημιουργούν μικρούς πυρήνες μέσα στο σώμα της πόλης, δίνοντας το
δικό τους πολιτισμικό στίγμα, χαρακτηρίζοντας ολόκληρες γειτονιές,
ζωντανεύοντας ξανά το κέντρο της σύγχρονης μεγαλούπολης. Υποβαθμισμένες
περιοχές που είχαν εγκαταλειφθεί, «πλημμυρίζουν» και «αιμοδοτούνται» στην
κυριολεξία από τους μετανάστες της ζωής και αποκτούν ξανά τη συνέχεια στον
αστικό τους ιστό που είχε σε μεγάλο βαθμό διαρραγεί.

H ίδια η πόλη επαναδιαπραγματεύεται τα όριά της τόσο στο εσωτερικό όσο και
στην περιφέρεια. Παρ’ όλα αυτά ή ακριβώς λόγω αυτών των γεγονότων
αντιστέκεται, παραμένει πολυ-λειτουργική, ως ζωντανός οργανισμός που
μετασχηματίζεται μέσα στον χρόνο με δυναμικό και απρόβλεπτο τρόπο. Έχει τη
δυνατότητα να επεκτείνεται, να αλλάζει, να είναι πολυσυλλεκτική, να συγχωνεύει
ετερόκλητες δραστηριότητες και την ίδια στιγμή οι αλλαγές αυτές να μην τη
νεκρώνουν.

H Αθήνα, η πόλη με τα τόσα πρόσωπα, τις τόσες ιστορίες, σε αντίθεση με πολλές
σύγχρονες μεγαλουπόλεις – υπνωτήρια της Ευρώπης, συνεχίζει τη δική της
δυναμική, ξεχωριστή και συγκλονιστική πορεία στον χρόνο. Εκεί ακριβώς
εντοπίζεται και ο ανεξιχνίαστος γρίφος της μυστηριώδους, βοερής και προπάντων
ζωντανής πραγματικότητάς της.

Ο Τάσης Παπαϊωάννου είναι αρχιτέκτων.