Tο αγοράκι της μανούλας

Στο «Δέκα λεπτά κήρυγμα» την αυταρχική συμπεριφορά αναλαμβάνει η γιαγιά, ενώ η μανούλα κάνει τη φίλη

«Μάνα είναι μόνο μία. Ευτυχώς», λέει ένα από τα σύγχρονα κυνικά αστειάκια που
κυκλοφορούν επιτιθέμενα σε στερεότυπα με τα οποία γαλουχήθηκαν γενιές και
γενιές. Και το «ευτυχώς» εκφράζει τον καημό μιας δύσκολης σχέσης, που έχει
πολύ περισσότερες πτυχές απ’ αυτές που η ρομαντική επένδυση ενστίκτων και
κανόνων συνύπαρξης της έχει δώσει. Αυτή τη «δύσκολη σχέση» δεν υπάρχει
ελληνικό σίριαλ που να μην την πραγματεύεται, να μην έχει την αναφορά του σ’
αυτή. Και κυρίως τη σχέση μάνας – γιου. Γιατί αυτή βρίσκεται στον πυρήνα της
αναπαραγωγής των κοινωνικών και ερωτικών κανόνων και εμφανίζεται περίπου σαν
ένα τελετουργικό ασφυκτικό και ταυτοχρόνως καθησυχαστικό.

Με εργαλείο τις φροϋδικές αναλύσεις επί του ζητήματος μπορεί απορίες να
μη μένουν, πλην όμως οι μητρικές συμπεριφορές που σφραγίζουν τις ζωές των
ανθρώπων, και δη των υιών, παραμένουν αναλλοίωτες. Ή τουλάχιστον έτσι θέλει η
εγχώρια τηλεόραση, της οποίας η εμμονή στο ζήτημα αποτελεί και ένδειξη πως η
εν λόγω σχέση, μάνας – γιου δηλαδή, με όλα τα καταπιεστικά πλην αγαπησιάρικα
χαρακτηριστικά της, παραμένει παράδοση. Άλλωστε, το μοντέλο αφορά τις
παραδοσιακές κοινωνίες και είναι σε όλες σχεδόν ίδιο.

Στις «Πεθερές» (Mega) παρουσιάζονται διάφοροι τύποι αυταρχικής και
παρεμβατικής μάνας. Στο «Δέκα λεπτά κήρυγμα» η φυσική μαμά είναι «φίλη» με τον
γιο και ανοιχτόμυαλη και τον ρόλο της παρεμβατικής και πιο παραδοσιακής σε
θέματα ελέγχου αναλαμβάνει η γιαγιά. Προσπάθεια, προφανώς, να ανατεθεί σε
παλαιότερες γενιές η σκληροπυρηνική συμπεριφορά, που όμως εμφανίζεται κυρίαρχη
και ανανεωμένη στα πιο εξουσιαστικά της χαρακτηριστικά σε κωμικές σειρές, όπως
στους «Δύο ξένους» (Mega), όπου οι χαρακτήρες μανάδων ήταν δύο, η φυσική
μητέρα του γιου, αλλοπαρμένη πλην στα ερωτικά ζητήματα παρεμβατική, και η
οικιακή βοηθός με ρόλο μάνας προστατευτικής αλλά εξίσου παρεμβατικής και
εξουσιαστικής. Και από τις δύο ο γιος προσπαθούσε να ξεφύγει με ψέματα και
απόκρυψη των πραγματικών του επιθυμιών, συμπεριφορά που φυσικά είχε κατόπιν
και απέναντι στη γυναίκα που ερωτεύτηκε. Στο «Φάε τη σοκολάτα σου» (Mega), η
σχέση γιου – μάνας είναι παρόμοια. Εκείνη προσπαθεί να επιβάλει και εκείνος με
ψέματα και δολοπλοκίες να αποφύγει. Στο «Πάτρα, Βενετία» (Alpha) συνέβαινε
ακριβώς το ίδιο. Παντού οι μανούλες ισχυρές προσωπικότητες και τα αγοράκια
τους υποκριτές, για να μη χάσουν την εύνοια.

Οικογενειακές ίντριγκες και «αθώες» δολοπλοκίες αναδεικνύονται σε
βασική μέθοδο επιβίωσης των γιων εναντίων των πολυαγαπημένων, πλην
ενοχλητικών, μαμάδων τους. Ουδείς ωστόσο επαναστατεί, ουδείς αντιμετωπίζει τη
μάνα του κατά πρόσωπο. Δειλοί, ανίκανοι να αρθρώσουν αντίρρηση, αποδέχονται
την εξουσία με άλλοθι την «αγάπη» που υποτίθεται ότι τρέφει γι’ αυτούς και
φυσικά φέρονται με τον ίδιο τρόπο στις συντρόφους τους, τις οποίες επίσης
παραπλανούν. Μοιάζουν, με άλλα λόγια, να τρέμουν το φουστάνι, αδύναμοι μπροστά
σε δολοπλόκες γυναίκες, μπλεγμένοι όλοι σε σχέσεις που μόνο την αγάπη δεν
έχουν ως βάση.

Με κοντά παντελονάκια

Μανούλες που φιλούν γλυκά τα αγοράκια τους και τα θέλουν στην ποδιά
τους για πάντα, που κρατούν την εξουσία και που εντέλει δεν τους αναγνωρίζουν
ούτε καν την ικανότητα να ανασάνουν χωρίς τη δική τους υποστήριξη. Το μοντέλο
αναπαράγεται με πάθος και συνέπεια, καθαγιάζεται με την κωμική εκτόνωση των
ακραίων συνεπειών του και παραμένει ένα ιερό καταφύγιο της παραδοσιακής
ανατροφής των αντρών. Απωθητικό μεν, αλλά διασκεδαστικό και αναγνωρίσιμο, ενώ
μοιάζει να δίνει την εξουσία στις γυναίκες για τα του οίκου, αφήνοντας φυσικά
το επαγγελματικό πεδίο ελεύθερο γι’ αυτούς τους καλοαναθρεμμένους άντρες, που
στο σπίτι δεν μπορούν να δέσουν ούτε τα κορδόνια των παπουτσιών τους και μόνο
στη δουλειά τους αντικαθιστούν τα κοντά παντελονάκια με μακριά και παίζουν
τους επιτυχημένους.