Ο Σαγκάλ «πετάει» στον καμβά

«Αναβάτης κόκορα», ρωσική λαϊκή ζωγραφιά – λουμπόκ (τέλη 18ου αιώνα, Εθνική Βιβλιοθήκη Αγίας Πετρούπολης). Και το ίδιο θέμα στο έργο «Ο κόκορας» του Μαρκ Σαγκάλ (1929, Μουσείο Thyseen Bornemysza της Μαδρίτης), δεξιά

Τι σχέση μπορεί να έχει το «πρωτοποριακό» πορτρέτο του επαναστάτη Λένιν με τον
Αϊ-Γιώργη μιας λουμπόκ (τυπωμένη εικόνα με θρησκευτικά και λαϊκά θέματα) του
17ου αιώνα της τσαρικής Ρωσίας; Το μυθικό σήμερα «Μαύρο ορθογώνιο» του Καζιμίρ
Μάλεβιτς με την εικόνα του Ιησού «Ιερό μανδήλιο» του 18ου αιώνα; Το προσχέδιο
(ακουαρέλα) του Λιζίτσκι για μνημείο στη Ρόζα Λούξεμπουργκ με την επίσης
ρωσική εικόνα με τίτλο «Ο τα πανθ’ ορών οφθαλμός»;

Την αδιάρρηκτη τελικά σχέση των καλλιτεχνών της ρωσικής πρωτοπορίας με τη
λαϊκή και θρησκευτική ζωγραφική παράδοση που κληρονόμησαν στη χώρα τους
εξετάζει η μεγάλη έκθεση με τον τίτλο «Όταν ο Σαγκάλ έμαθε να πετάει. Από την
εικόνα στην πρωτοπορία» που θα αναπτυχθεί στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης
της Θεσσαλονίκης από τις 26 Μαΐου.

H έκθεση αποτελεί συμπαραγωγή του ΚΜΣΤ με το Ikonen Museum της Φρανκφούρτης,
στους χώρους του οποίου ολοκληρώνεται την ερχόμενη Κυριακή 25 Απριλίου η πρώτη
παρουσίασή της.

H έκθεση περιλαμβάνει περίπου 130 έργα που είναι «στημένα» σε αντιπαράθεση
(εικόνα ή λουμπόκ απέναντι σε έργα των Ρώσσων πρωτοπόρων, όπως ο Σαγκάλ,
Λιζίτσκι, Μάλεβιτς, Πόποβα, Τάτλιν κ.ά.).

Τα έργα προέρχονται από τη Συλλογή Κωστάκη, το Μουσείο Thyssen-Bornemisza της
Μαδρίτης, το Κρατικό Ιστορικό Μουσείο της Πετρούπολης, την Όπερα της
Φρανκφούρτης και το Ikonen Μουσείο της Φρανκφούρτης καθώς και από ιδιωτικές
συλλογές.

Ιδιαίτερα σημαντικές – μεταξύ των υπό έκθεση έργων – είναι και οι
αναφορές-λεζάντες του Μαγιακόφσκι σε θέματα που φιλοτέχνησαν ζωγράφοι της
εποχής με θέματα από τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η θρησκευτικότητα είναι εμφανής σε όλες τις περιόδους των έργων του
εβραϊκής καταγωγής Ρώσου Μοσέ Σεγκάλ (άλλαξε το όνομά του σε Μαρκ Σαγκάλ
φθάνοντας στη Γαλλία το 1910), ο οποίος φέρεται να δηλώνει πως «μια τέχνη
δίχως αναφορές στον σύγχρονο κόσμο, είναι η τέχνη ενός κόσμου χωρίς Θεό», αλλά
και ότι «τέχνη είναι η αδιάκοπη προσπάθεια να συναγωνιστούμε την ομορφιά των
λουλουδιών, χωρίς ποτέ να το κατορθώνουμε».

Οι αναφορές στη θρησκευτικότητα και τα βιβλικά θέματα απασχολεί τον Σαγκάλ σε
όλη την περίοδο της δημιουργίας του (στον «Ευαγγελισμό» του 1917, η γυναίκα
του Μπέλα εμφανίζεται ως κυβιστικός άγγελος Γαβριήλ πετώντας μέσα από
πρασινογάλαζα σύννεφα, στη «Λευκή Σταύρωση» του 1938, ένας Εβραίος Χριστός
πάσχει δίχως λύτρωση εν μέσω καιομένων συναγωγών, ενώ στο «Πάσχα» του 1968,
τέσσερις Εβραίοι σε στάση προσευχής τηρούν το Πάσχα κάτω από ένα άσπρο
φεγγάρι, ενώ ένας άγγελος καλύπτει με το φτερό του ένα απειλητικό κόκκινο
άστρο).

Στον κατάλογο της έκθεσης, ο καθηγητής Ιστορίας Τέχνης και διευθυντής του
Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης Μιλτιάδης Παπανικολάου
σημειώνει πως «… οι καλλιτέχνες στην προσπάθειά τους να προσεταιριστούν
τις διαχρονικές αξίες και τις αρχέγονες ΅ορφές τέχνης και να επιβάλλουν τις
ανατρεπτικές – πολύ συχνά – επιλογές τους ήταν ουσιαστικά επηρεασ΅ένοι από
καλλιτεχνικές αξίες και σε πρότυπα “πρωτόγονων” και – ιδεολογικά –
“ξεχασ΅ένων” ΅ορφών τέχνης. H ιστορία έχει δείξει ότι παρό΅οιες επιλογές
χρησι΅οποιούνται ως πολιορκητικός κριός ανατροπής των καθιερω΅ένων αξιών και
των κυρίαρχων ιδεών, προκει΅ένου να προωθηθούν ρηξικέλευθες επιλογές και
αλλαγές σε πολλούς το΅είς και όχι ΅όνο στην τέχνη».

H Συλλογή Κωστάκη σε Βερολίνο και Βιέννη

Το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης συνεχίζει από τις 30
Απριλίου έως και τις 30 Αυγούστου την έκθεση μέρους των αποκτημάτων του
(περίπου 120 πίνακες των Μάλεβιτς, Ροτσένκο, Πόποβα, Ροζάνοβα, Νικρίτιν κ.ά.)
με τίτλο «Αριστουργήματα της Συλλογής Κωστάκη» στη Μονή Λαζαριστών. Περίπου
250 έργα της Συλλογής Κωστάκη αποκλειστικά του ΚΜΣΤ θα ταξιδέψουν στο Μουσείο
Γκρόπιους του Βερολίνου τον Οκτώβριο. H ίδια έκθεση, υπό τον τίτλο «Φως και
χρώμα – H Συλλογή Κωστάκη του ΚΜΣΤ» θα ταξιδέψει από τον Ιανουάριο έως τον
Μάρτιο του 2005 στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Βιέννης.

INFO

«Όταν ο Σαγκάλ έμαθε να πετάει. Από την εικόνα στην πρωτοπορία», από 26 Μαΐου
έως 26 Αυγούστου, στο Λιμάνι Θεσσαλονίκης, Αποθήκη B1. Γενική είσοδος: 3 ευρώ